The Manuscript Transmission of
Carolingian Biblical Commentaries
This bibliography is very much a work in progress. Over the last seven
years it has been updated every few months. The version before you has been
updated as of May, 2005. This bibliography has grown out of the study of the
manuscript transmission of all works produced during the Carolingian era
(defined here as Continental
While the basis of this bibliography is my examination of the manuscript catalogs of libraries around the world, I have collated my results with several printed bibliographies, especially Friedrich Stegmüller's, Repertorium Biblicum. Manuscripts which are included in Stegmüller's bibliography are indicated by (S) and other important bibliographies are also indicated by appropriate initials within parentheses at the end of the entry.
The
Burton_Edwards@brown.edu
Copyright
Bibliography/Abbreviations
Bischoff (B)
Bischoff, Bernhard, "Wendepunkte in der Geschichte der lateinischen Exegese
im Frühmittelter in Bischoff, Bernhard, Mittelalterliche Studien. Aufsätze zur
Schriftkunde und Literaturgeschichte. Stuttgart: Hiersemann, 1966, p.
205-273. Originally published in Sacris
Erudiri 6 (1954), 189-289. English translation: "Turning-points in
the History of Latin Exegesis in the Early Middle Ages," in Biblical Studies: the Medieval Irish
Contribution, ed. Martin McNamara. Proceedings of the Irish Biblical
Association, 1.
CSLMA (C)
Clavis Scriptorum Latinorum Medii Aevi: Auctores Galliae 735-987 = Clavis des Auteurs Latins du Moyen Age: territoire français, édité par Marie-Hélène Jullien et Françoise Perelman. (Corpus Christianorum, Continuatio Mediaeualis). Turnholti: Typographi Brepols Editores Pontificii, 1994.
Iogna Prat (I-P)
Iogna Prat, Dominique., "L'oeuvre
d'Haymon d'Auxerre: état de la question," in L'école carolingienne d'Auxerre: de Murethach à Remi
830-908.
Jeudy (J)
Jeudy, Colette, "Remigii autissiodorensis opera
(Clavis)," in L'école carolingienne
d'Auxerre: de Murethach à Remi 830-908.
Lambert (L)
Lambert, Bernard. Bibliotheca Hieronymiana Manuscripta: La
tradition manuscrite des oeuvres de
Stegmüller (S)
Stegmüller, Friederich. Repertorium Biblicum Medii
Aevi. 11v.
Matriti, 1950-1980.
1. Abbo of Saint
Germain. (Abbo Sangermanensis mon.)
1.1. [Abbo of Saint Germain]
Sermones. (Flores Evangeliorum).
Inc.: Noveris lector sive
auditor quicumque es ... sentiam orationibus. - Erunt signa in sole -Noster
Dominus prius semper cupiens succurere humanae fragilitati.
Stegmüller 857.
CSLMA ABBO 2
Editions:
1. Achéry, Luc d'. Spicilegium, T. IX (1669), 79-110. 5
sermons.
2. Achéry, Luc d'. Spicilegium, T. I (1723), 336-342. 5 sermons.
3. PL 132: 761-778. 5 only.
4. Önnerfors, Ute. Abbo von
Saint-Germain-des Prés. 22 Predigten. Kritische Ausgabe und Kommentar.
Frankfurt am Main: Verlag Peter Lang, 1985. Lateinische Sprache und Literatur
des Mittelalters, Bd. 16.
Manuscripts:
1. Barcelona, Archivo de la
Corona de Aragon, Fonds Ripoll 130, f. 1r-83v. saec. xiii.
(C,S)
2.
[3.
4.
5.
6.
7.
8.
9. Paris, Bibliothèque de
l'Arsenal 854, f. 44-47. (S)
10.
11.
12.
13.
14.
2.
Adalbert, deacon of Metz, fl. saec. x ex.
2.1. [Adalbert]
Speculum (
Inc.: Dilectissimo ... Mecum saepius
retractans, o reverende Pater, creberrima circa me benignitatis caritatisque
vestra impensa beneficia ... remuneraturque ab ipso feliciter per saecula
infinita.
- Nonnulli namque ita sunt simplices, ut rectum, quid sit,
ignorent.
- Hinc iterum subsequenter per sanctum Job dicitur (Job 12,14): Si
destruxerit (cap. 100).
Expl.: Nec terrore poenae, sed amore iustitiae … et
immense gratuita clementia eternaliter frui concedat. Amen..
Stegmüller 859.
CSLMA ADALBM 3
Editions:
1. Martène, E., Anecdot. I,84. Prologue only.
2. PL
136: 1309-1312. Prologue only.
3. Wasselynck, R., “La table des ‘Capitula’
du Speculum d;Adalbert de Metz,” RTAM 34 (1967), p. 255-262. Chapter headings
only.
Manuscripts:
1. Auxerre, Bibliothèque municipale 21, f.
1-190v. saec. xii. (C)
2. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin- Preussischer
Kulturbesitz Phillipps 1692, f. 1-141. saec. xi. (C,S)
3.
4.
5. Charleville, Bibliothèque municipale 234. saec.
xiv? (C)
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16. Paris, Bibliothèque de
l'Arsenal 390 (581 X.T.L.), f. 1-80. saec. xii. (C)
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
3. Adrevald of
Fleury.
3.1. [Adrevald of Fleury] Benedictiones de fillis
Iacob.
Inc.: Sacrosancta atque praesaga sanctorum patriarcharum
benedictio, quae per Spiritum sanctum atque os beati Iacob ... intellectu
carpenda discutiamus.
-- Ruben primogenitus -- Patet litterae sensus, quia
beatus Jacob primum filium Ruben ex Lia uxore.
-- Simeon et Levi -- Patet
litterae sensus, quia hi duo fratres ob ulciscendum stuprum sororis.
Expl.:
... caue semper supersitiosam intellegentiam, ut non tui sensui attemperes
scripturas, sed scriptuis iungas sensum tuum et intellegas quid sequatur.
Stegmüller 6324; cf. 880,1 (suppl.); 3410; 7021,1.
Lambert 405
Clavis 169o
CSLMA ADR 1
Editions:
1. Martianay, Jean, ed., Hieronymii …Operum …studio et labore
monachorum ordinis
2. Vallarsi, Domenico, ed. Sancti eusebii Hieronymi … Operum
primus[-undecimus] post monachorum Ord. S. Bened.
3. Vallarsi, Domenico, ed., Sancti Eusebii Hieronymi Stridonensis
presyteri Operum … post monachorum ord. S. Bened.
4. Trombelli, Giovanni
Crisostomo, Cypriani, Hilarii, aliorumque
veterum partum Latinorum opuscula. Bononiae: Apud Hieronymum Corciolani,
& H.H. Colli typographia S. Thomae Aquinatis, 1751. Mingarelli inserted an
edition of the
5.
Gallandi, Andreas, ed. Bibliotheca
veterum partum antiquorumque scriptorium ecclesiasticorum, pstrema Lugdunensi
longe locupletior atque accuratior. Venetiis: Ex typ. J.B. Albriti Hieron
fil., 1765-1781.
6. PL 20:715-732 (Paulinus).
7. PL 23:1375-1380
Manuscripts:
1. Admont, Stiftsbibliothek 400, f.
109r-118v. saec. xii ex.
2.
3.
4.
5. Epinal,
Bibliothèque municipale 74, f. 107r-119r. saec. x.
Moyenmoutier. (C,L)
6.
7. Orléans, Bibliothèque municipale 182 (159), p. 273. saec.
xi. Fragment. (C,L)
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16. Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek Helmst. 672, f. 50-54.
saec. xiii. (C)
17. Zwettl, Stiftsbibliothek 126, f.
61v-62v. saec. xii. Incomplete.
18. Zwettl,
Stiftsbibliothek 359, f. 80r-93v. saec. xii. (C)
Source commentary?
1.
2. Orléans, Bibliothèque municipale 191 (168), pp. 186-192. saec. ix.
Related commentary?
1. Mons,
Bibliothèque de la Ville 43/219, f. 151r-152v. saec. x.
Bonne Espérance. (L)
Bibliography:
1. Wilmart, André. "Le
commentaire des Bénédictions de Jacob attribué à Paulin de
4. Adso Dervensis, d. 992.
4.1. [Adso Dervensis]
De ortu et tempore Antichristi.
Inc.: Ex quo, domina mater,
misericordiae vestrae germen promerui, semper vobis in omnibus fidelis fui
tamquam proprius servus ... valde nostra aetate.
-- Ergo de antichristo
scire volentes, primo notabitis, quare sic vocatus sit.
Expl.: ...
iudicandum esse praedixit. Ecce domna
Stegmüller 880,1.
CSLMA ADSO 2
Editions:
1. E. Sackur, Sibyllinische Texte und
Forschungen (1898) 104-113. ed.
2. Rabanus Maurus. Opera VI (Coloniae
1626) 177.
3. Verhelst, D. ed. Corpus Christianorum, Continuatio mediaeualis
XLV, 1976. (V)
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5.
6. Erlangen, Universitätsbibliothek 176,
f. 51v-53v. saec. xii; Heilsbron. (C,V)
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20. Rein,
Stiftsbibliothek 40, f. 118v-123v. saec. xii ex. (C,V)
21.
22. Saint-Omer, Bibliothèque municipale 710, f.
104v-105v. saec. xiii. (C,V)
23.
24.
25.
26.
4.1a.
[Adso Dervensis] Descriptio Cuiusdam Sapientis de Antichristo.
Inc.: In primo proferendum est nobis quare dicitur Antichristus. Ideo
scilicet, quia in cunctis Christo ...
Expl.: ... quod in monte Oliueti
occidetur, in illo loco, quo Dominus celum conscendit.
Stegmüller 880,1.
Manuscripts:
1. Admont, Stiftsbibliothek 779, f. 74-79. saec. xiii. (V)
2.
3. Châlons-sur-Marne, Bibliothèque municipale 31 (33), f. 36v-42.
(S,V)
4.
5. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 198, f. 119-121. saec. xii.
6.
7.
8. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm
14721, f. 76v. saec. xiii; Saint-Emmeram.
9.
10.
11.
12. Padova, Bibliotheca Antoniana 473, f.
158-161v. saec. xi.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
5. Alcuin.
5.1. [Alcuin] Interrogationes et responsiones in Genesim.
Inc.: Quia individuus et fidelis mihi, carissime frater, socius tanto
tempore fuisti ... multiplicare faciat.
-- Quomodo convenit, quod in Genesi
legitur: Requiuit Deus die septimo? [Int. 1]
-- Quid est: In principio
creavit et cetera. - In Filio perfecit Deus coelum et terram. [Int. 26]
--
Noe vir iustus [Gen. 6,9] - Si nullus sine peccato, quomodo aliquis perfectus
esse potest [Int. 100]
-- Quomodo ad puteum iuramenti agrum plantaverat
Abraham [Int. 200].
Expl.: ... extollitur, unde et retro cadere dicitur. -
Ut cadat ascensor ... venturus est, verum credo fideliter Christum.
Stegmüller 1085.
Editions:
1. D. Albini Caroli illius Magni olim
praeceptoris, In Genesim quaestiones à Menrado Molthero restitutae.
Haganoae, [Iohannes Secerius excudebat,] 1529. [128] p.
2. Margarin de la
Bigne, ed. Bibliothecae Sanctorum patrum
appendix.
3. Duchesne, André,
ed. B. Flacci Albini, sive Alchvvini, abbatis, Karoli Magni Regis, ac
imperatoris, magistri Opera quae hactenus reperiri potuerunt nonnulla auctius et
emendatius; pleráque nunc primum ex Codd. Mss. Edita. … Omnia studio &
diligentia Andreaea Quercetani Turonensis.. Lutetiae Parisiorum, Sumptibus
Sebastiani Cramoisy, 1617. col. 1-
4. Frobenius Forster, ed. Beati Flacci Albini seu Alcuini abbatis, Caroli
Magni regis ac Imperatoris, magistri opera.
5. Jaffe 49.
6. PL 100: 515-566.
7. MGH Epistolae aevi carolini II, p.
122-123.
Edition in preparation by Michael
Fox.
Manuscripts:
1.
2. Bamberg, Staatsbibliothek Lit. 169, f.
74-117. 1465. (S)
3.
4.
5.
Chambéry, Bibliothè municipale 29, f. 94-111. saec. xiii ex. ;
[6.
7. Düsseldorf, Landes und
Staatsbibliothek. B.3, f. 25r-83v. c. 820. (S)
8.
Einsiedeln, Stiftsbibliothek 60 (580; 4. Nr. 88), pp. 1-85. saec. x. (S)
9.
Engelberg, Stiftsbibliothek 263, f. 1-17. saec. xiv.
10.
11. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 212, f. 91-135. saec. xii. (S)
12.
13. Lilienfeld, Stiftsbibliothek 101, f. 95v-124. saec. xiv.
14. Lilienfeld, Stiftsbibliothek 132, f. 142-180. saec. xiv.
15.
16.
17. Marseille, Bibliothèque
municipale 228, f. 146v-168. sawc. xiii.
18. Mons, Bibliothèque de la Ville 43/219, f.
99r-133v. saec. x. Bonne Espérance. (S)
19.
20. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 13581, f. 105v-118r. saec. ix; St.
Emmeram, Regensburg.
21. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14727, f.
53r-122v; 131r-138r. saec. ix; St.
Emmeram.
22. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14760, f.
1v-105. saec. ix; St. Emmeram.
23. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm. 18746, f. 63-85. saec. xv; Tegernsee.
24. Orléans,
Bibliothèque municipale 191 (168), p. 157-175. saec. xi-xii; Fleury.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42. Schaffhausen,
Ministerialenbibliothek 33, f. 65r-109v.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49. Vorau, Stiftsbibliothek 187, f. 96-103. saec. xii.
50. Zwettl,
Stiftsbibliothek 239, f. 85r-112v. saec. xii ex.
Related:
1.
5.2. [Alcuin] Expositio in Psalmos
poenitentiales.
Inc.: Dum vestram venerande pater sanctissimam
voluntatem catholicae fidei fervore fulgentem ... ab origine mundi.
-- Haec
lege sancte pater feliciter atque ... pastor patriarcha, sacerdos [Alcuinus
Arnoni episcopo]
-- Miserere - Notissima est peccati David gravitas ex Regum
historia.
-- Miserere - Miserere, quia miser sum; miserere, quia magna est
misericordia tua.
Stegmüller 1089.
Editions:
1. Albini siue Alcuini Parisiensis Academiae
conditoris In septem Psalmos Poenitentiales & CXVIII. Psalmu[m], & in
Cantica Graduum pia ac breuis expositio. Drogonis Hostiensis Episcopi De
2. PL 100: 570-584; PL
99: 585-596.
Manuscripts:
1.
2. Ivrea, Biblioteca Capitolare 16 (xxx). saec. x.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9. Wilhering, Cistercienser, IX
121, f. 1-32. saec. xii. (S)
5.3. [Alcuin] Expositio in Psalmos
graduales.
Inc.: Gradus sunt ascendentium vel descendentium. Sed hi
gradus quindecim ascendentium sunt ... convolandum esse. Ideo ait.
-- Ad
Dominum cum tribular - Tribulatio est haec vita, ex qua qui humiliter.
Expl.: ... de terrenis ad coelestia ascendere iubentur.
Stegmüller 1090.
Editions:
1. PL 100: 619-638.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5.
5.4. [Alcuin] Expositio in Psalmo
centesimum octauusdecimum.
Inc.: Centesimus decimus octavus psalmus
magnum in se mysterium continet. Sed quoniam continentur in eo lex, mandata,
iustificationes, testimonia, iudicia ... docet iste qui dicit.
-- Beati
immaculati - Beati esse non possunt nisi immaculati.
Expl.: ...
misericordiam Domini fuisse repertam.
Stegmüller 1091.
Editions:
1.
PL 99: 598-616.
2. PL 100: 597-620.
Manuscripts:
1.
2. Paris, Bibliothèque nationale
de France lat. 2847, f. 36-70v. saec. x.
3. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 458, f. 144ra-. saec. x.
5.5. [Alcuin] Compendium in Canticum Canticorum.
Inc.: Hunc cecinit Salomon mira dulcedine librum ... male frivola salsa
sonabit.
-- Osculetur me - Synagoga Deum incarnari desiderat, ac venienti
devota caritate occurrit. Huius vox prima sonat in Cantico.
-- Ego flos
(2,1) - Ego decus mundi et gloria humilium
-- Veni in hortum [5.1] - Veni,
inquit, saepissime in ecclesiam meam.
Expl.: ... saltem crebra visitatione
me consolari dignari velis.
Stegmüller 1092.
Lambert 453.
CSLMA ALC 15
Editions:
1.
In: Foliot, Gilbert, Bp. of
2. PL 100: 641-664.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
Incorrect manuscript:
77.
5.5a. [Alcuin]
Compendium in Canticum Canticorum (versio brevior). Clavis
1220.
Inc.: Osculetur me osculo oris sui. Tangat me dulcedine praesentiae
suae, quem saepius a prophetis promissum audivi ...
Expl.: … Et hoc mihi sit
solatium, quia continua uisione te nequeo cernere, saltem crebra uisitatione me
consolari memento. <brExpl.:
... saltem crebra uisitatione me consolari memento. >
Díaz y
Díaz 134.
Lambert 454
Stegmüller 5266
Editions:
PL 83: 1119-1132.
Manuscripts:
1.
2 Avranches, Bibliothèque municipale 109, f.
37r-47v, saec. ix.
3.
4.
5. Bologna, Biblioteca Universitaria 877
(1695), f. 74-84v. (C)
6. El Escorial, Biblioteca del Monasterio, Lat.
b.III.10, f. 42-. saec. xiii. (C),S
7. El Escorial, Biblioteca del
Monasterio, Lat. b.IV.17, f. 40v-61. saec. x. (C)
8. Fulda,
Landesbibliothek, Aa.4o.2, f. 72-76. Stegmüller 5307. (C), S
9. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 234, f. 92-109. saec. xii. Stegmüller
1672. (C)
10.
11.
12.
13.
14. Paris, Bibliothèque Mazarine 691(709), f.
115r-126v. saec. xii. Collège de Navarre. (C)
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25. Wolfenbüttel,
Herzogliche Bibliothek 148.Gud.lat.4o, f. 83-99. saec. x. CSLMA
26. Zwettl, Stiftsbibliothek 269, f. 99-. saec. xiii. Stegmüller 1672
CSLMA
.Incorrect MS
5.6. [Alcuin] Expositio in Ecclesiasten.
Inc.: Postquam de paternae pietatis nido in publicas saecularium ... ab
origine mundi.
-- Flumina qui metuat medica sulcare carina ... sancta
salutatis ope [Alcuinus Oniae Candido et Natanaeli].
-- Verba Ecclesiastes -
Tribus nominibus vocatum fuisse Salomonem scripturae manifestissime docent.
Salomonem id est Pacificum - Ecclesiastes autem appellatur graeco sermone quod
coetum, id est ecclesiam.
-- Vanitas vanitatum - Si iuxta psalmographi
sententiam omnis homo vivens vanitas, quanto magis irrationabiles.
Expl.:
aequitate permansura in aeternum.
-- Iste liber vario sensus sermone ...
spargere more suo.
Stegmüller 1093.
Editions:
1. Basileae: Joannem
Bebelium, 1531.
2.
3.
Duchesne, col. 309.
4. Froben, I, p. 410.
5. PL 100: 667-720.
6.
Jaffe p. 187.
7. MGH Epistolae aeui
Carolini II, 406-407.
Manuscripts:
1.
2. Kremsmünster, Benediktinerstift CC 32, f.
52v-94r. saec. xii.
3.
4. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14478, f. 40-. saec. xiii.
5. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14614, f. 16-30. saec. ix-x.
6.
7.
8.
9.
10.
11. Paris, St. Geneviève 80 (B.I. in-fol. 44), ff. 25-56.
saec. xiii.
12.
13.
14.
5.7. [Alcuin] In genealogiam Christi.
Inc.: Beatus Matthaeus evangelista, dilectissimi, non immerito inter cetera
coelestium secretorum animalia facie hominis describitur ... in se contineant
intellectus.
-- Abraham pater multarum gentium, Isaac gaudium ... Christus
unctus interpretatur.
-- Per hos igitur patriarchas Christus Dominus noster
veniebat in mundum ... regnaturi erimus in saecula et cetera.
-- Moraliter.
Hae quoque interpretationes nominum ad nostram aedificationem ... regnabimus cum
Christo.
-- Suscipe rex parvum magni modo munus ... ore latine tuo.
Stegmüller 1094; 1095; 9942.
CSLMA ALC 62
Editions:
1. PL 100: 725-734.
Manuscripts:
1. Darmstadt,
Hessisches Landes- und Hocshchulbibliothek 2766, f. 16. saec.
xiv.
2. Laon, Bibliothèque municipale 146, f. 218b-219. saec. xv.
3.
4.
5.
6. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 14311, f. 4-8. saec. ix. St. Emmeran.
(S)
7. Paris, Bibliothèque nationale de France lat.
13214, f. 113v-118. saec. xv.
8. Trier, Stadtbibliothek 23, f. 1-4v .
saec. ix.
9. Wolfenbüttel, Herzog-August Bibliothek
Weissenburg 26 (4110), f. 11-13. saec. ix.
5.8. [Alcuin] Expositio in
Ioannem.
Inc.: Memor petitionis vestrae et promissionis meae,
quamvis tardius implerem propter occupationes ...
-- Postquam, venerande
magister, aliquid de melliflua sanctae Scripturae cognitione ...
-- Quantum
in sanctissimo sapientiae studio optimam in vobis laudo devotionem ...
-- In
principio [1,1] - Neque enim frustra beatus Joannes, dilectus Domini discipulus
...
-- Sequitur namque huius praefati signi miravile sacramentum, quomodo
ipse Jesus ...
-- Delectatio divinorum eloquiorum, et dulcedo intellegendo
sanctae Scripturae, et maxime ...
-- Post haec [7,1] - Hoc infirmitati
nostrae praebebat exemplum. Non ipse perdiderat ...
-- Postquam exisset
Dominus de templo Iudaeorum, quid fecisset in populo gentium ...
-- Ad
solatius sanctitatis vestrae hunc libellum direxi, comatico sermone dictatum ...
-- Sublevatis Jesus oculis [17,1] - Potuit silenter haec eadem verba
orationis Patri Filius dicere ...
Expl.: ... curemus per omnia ut recta fide
intellegendo, recta operatione exercendo quae docuit, ad dona perueniamus
sempiterna quae promisit.
Stegmüller 1096.
CSLMA ALC 51
Editions:
1. Albini diaconi Angli in D. Joannis
Evangelion commentariorum libri septem, Christiana fruge refertissimi. Argentorati, apud Joannem Hervagium, mense
Januario, anno 1527.
2. Duchesne, André. Operum Alcuini.
3. PL 100:
737-1008.
4. MGH Epistolae aevi
Carolini II, p. 354-357.
Manuscripts:
1. Basel,
Universitätsbibliothek O.II.28. saec. ix.
2.
3.
4.
5. Laon,
Bibliothèque municipale 79. saec. xiii. Mont-Dieu. (S)
6. Laon, Bibliothèque
municipale 84. saec. ix. Notre-Dame de Laon. (S)
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13. St. Gallen, Stiftsbibliothek 258. saec.
ix. (S)
14. St. Gallen, Stiftsbibliothek 275, f. 1-302. saec. ix. (S)
15.
16.
17.
18.
19.
5.9. [Alcuin] Tractatus in Epistola ad Ephesios.
Inc.: [Eph. 1, 1] fideles etiam dici possunt et catechumeni, sed non fideles
in Christo, quia non sunt baptizati in Christo …
Expl.: … sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit et mortuus est.
Fragments preserved in Hrabanus
Maurus' commentary on Ephesians.
Stegmüller 1096, 1
CSLMA ALC 52
Edition:
1. Fransen,
Paul-Irénée, "Fragments épars du commentaire perdu d'Alcuin sur l'Épître aux
Éphesiens," Revue Bénédictine 81
(1971), 30-59.
Manuscripts:
1.
5.10. [Alcuin]
Tractatus in Epistola ad Titum.
Inc.: Hanc epistolam
scribit Apostolus a Nicopolis ciuitate, quae sita est in Hactiaco littore, ad
Titum discipulum ... et solatio foverentur Cretenses.
-- Paulus servus -- In
epistola ad Romanos ita exorsus est: Paulus servus Iesu Christi vocatus
apostolus. In hac autem servum se Dei dicit, apostolum vero Iesu Christi...
Expl.: ... qualem benedicens praebere voluisset.
Stegmüller 1097.
CSLMA 55.
Editions:
1. PL 100:
1009-1026.
Manuscripts:
1. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 182 (Fol. Num.
37). saec. x. 166 pp. (S)
5.11. [Alcuin] Tractatus in Epistola
ad Philemon.
Inc.: Philemoni familiares litteras pro Onesimo servo
eius scribit. Scribit autem ei a Roma de carcere.
- Paulus vinctus -
Hucusque salutationis prohemium. In nulla alia epistola se vinctum dicit. Ait
enim: Paulus vinctus Iesu Christi. Maioris autem videtur supercilii, vinctum
Iesu Christi se dicere quam apostolum.
Expl.: ... toties crescit quoties
auditur.
Stegmüller 1098.
CSLMA ALC 54
Editions:
1. PL 100:
1025-1032.
Manuscripts:
1. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 182 (Fol. Num.
37). saec. x. 166 pp. (S)
5.12. [Alcuin] Tractatus in Epistola
ad Hebraeos.
Inc.: Multifarie - Tota intentio beati Apostoli fuit
in hac epistola, Hebraeos, id est gentem suam, ad Christi convocare fidem
eminentiamque gratiae, quae per Filium data est.
-- Umbram enim [10,10] -
Hoc est: non ipsam veritatem. Vsquequo.
Expl.: ... audientes vocem
desiderabilem: Venite benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum
est ab origine mundi.
Stegmüller 1099; 1974.
CSLMA ALC 53.
Editions:
1.
Bibliotheca Cassinensis II, 24.
2. PL 100: 1031-1084.
Manuscripts:
1.
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek
182. saec. x (CSLMA dates ix). (S)
3.
4.
5. Monte
Cassino, Biblioteca della Abbazia 48, f. 408-475. saec, xi. Hebr. 1,1-10,23.
(S): Stegmüller 1974. Attributed to Claudius.
6.
7.
Orléans, Bibliothèque municipale 85, p. 162-257. saec. x. (S)
8.
9. Paris, Bibliothèque de l’Arsenal 471 (618 T.L.), f. 6-7. saec. xii.
10.
11.
12.
13.
14. St. Gallen, Stiftsbibliothek 100. saec. ix. (S)
15. Vendôme, Ősterreichisches Nationalbiblioithek
1247, f. 136-153v. saec. xi.
5.13. [Alcuin]
Commentum in Apocalysin.
Inc.:
-- Exul ab humano dum pellitur orbe Iohannes ... pumice frange fero.
--
Inter reliquos novi testamenti libros, sola Apocalypsis prophetia vocatur ...
ecclesiam figurant.
-- Apocalypsis Iesu Christi - Primo notandum, quia
plenior sensus redderetur, si: Haec est Apocalypsis, diceret. Sed Scripturarum
mos est.
II. Ut praecedenti libro iam diximus, hace visionem alii
spiritalem.
-- Et angelo Ephesi [Apoc. 2,1] - Hoc loco beatus Iohannes vel
ex propria vel ex praecedentium praedicatorum.
V. Cum per ceteras prophetias
quam multa quae mediatori nostro conveniant in terrenis rebus.
Des.: [Apoc.
12,9] ... ubi non est aliud quod exponi debeat, nisi ut hac manente laetitia,
hic liber debitum finem accipiat.
Stegmüller 1102.
Editions:
1. Mai,
Angelo.
2. PL 100: 1087-1156.
According to G. Lobrichon, "L'ordre de ce
temps et les désordres de la fin. Apocalypse et société. di IXe à la
fin du XIe siècle," in The Use
and Abuse of Eschatology in the Middle Ages, ed. W. Verbeke, D. Verhelst and
A. Welkenhuysen (Mediaevalia Lovaniensia, Studia XV), Leuven University Press,
1988, p. 230n: le commentaire inachevé attribué abusivement à Alcuin, lequel
n'est qu'une recension courte d'Ambroise Autpert (PL 100, 1087 ss.).
Manuscripts:
1.
Alternative text:
1. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 13581, f. 3r-31r. saec.
ix. St. Emmeram,
2.
Bibliography:
1. Matter, E. Ann, "The
Pseudo-Alcuinian `De Septem Sigillis': an early Latin Apocalypse exegesis," Traditio 36 (1980): 137n.
6. Pseudo-Alcuin.
6.1. [Pseudo-Alcuin] De
septem sigillis.
Inc.: Legimus in Apocalypsin septem sigillis
librum esse signatum que nullus potuit aperire nec solvere signacula eius (vers.
A) – Primum sigillum nativitas. Secundum baptismum. Tertium crux. Quartum
sepulchrum (vers. B)
Expl.: … non contingat mihi hoc ut mittam manus nostras in sanctum Domini mei: finit amen (vers. A) – Idem qui voluntari erunt pauperes propter Deum ut dicitur ‘vade vende omnia que habes et da pauperibus et veni sequere me’ (Matt. 19, 21) (vers. B)
Editions:
1. PL 101:
1169-1170
Lambert 492
Clavis 1152
CSLMA ALCPs 13
Manuscripts:
1.
2. Cologne, Stadtarchiv GB 4o 41, f.
36v-37v. 1437-1440.
3. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 72,
f. 54-55. saec. xii. Vers B.
4.
5.
6.
7.
8. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14423, f. 8r. saec. ix. St.
Emmeram,
9.
Bibliography:
1. Matter, E. Ann, "The Pseudo-Alcuinian `De Septem Sigillis': an early
Latin Apocalypse exegesis," Traditio
36 (1980): 111-137.
6.2. [Pseudo-Alcuin] De Psalmorum
usu.
Editions:
1. PL 101: 465-508
Manuscripts:
1.
Klosterneuberg, Can. Reg. 20. saec. xii. 178 ff.
2.
3. Uppsala, Universitätsbibliothek, C 59, f.
146rb-.
4.
6.3. [Pseudo-Alcuin] Commentum in Mattheum
(1).
Inc.: Matthaeus instituit virtutum tramite mores, et bene
vivendi iusto dedit ordine leges [c.Iuvencus].
-- Mattheus ex Iudaeis qui et
Levi, ex publicano Apostolus, sicut in ordine ... scriberet evangelium.
--
Quattuor deinde evangelistae propter unum per quattuor mundi cardines ...
initium ita exorditur, dicens.
-- Liber generationis -- In Genesis scriptum
est: Hic est liber creaturae coeli et terrae. Et rursum: Hic est liber
generationis Adae.
-- Christi autem generatio sic erat - Quaeritur: Cur non
ait: Iesu Christi, sed solummodo: Christi.
Expl.: ... omni ecclesiae dicitur
sive ad terminos terrae.
Stegmüller 1100.
Clavis 1168.
CSLMA ALC65
Editions:
1. M. Manitius, “Ein Fragment aus einem
Matthäus-kommentar,” Zeitschrift für
Kirchengeschichte 26 (1905), 236-238.
Dresden fragment.
2. PLS 4, col. 993-4.
Extracts.
3. B. Löfstedt, “Fragmente eines
Matthäus-Kommentars,” Sacris Erudiri
37 (1997), 141-161.
Manuscripts:
1. Cologne, Dombibliothek 57, f.
57r-64v. saec. ix.
[2. Dresden, Sachsisches Landesbibliothek R 52. saec. viii-ix. Fragment.]
3. Orléans, Bibliothèque
municipale 65, f. 1-269. saec. x; Fleury. (S)
4.
5.
6.
7.
8.
[9.
Items 4 and 8 appear to be the same – sale ??
Bibliography:
1. M.F.
Monnier, Alcuin et son influence
littéraire religieuse et politique chez les Francs.
2. M.F. Monnier, Alcuin et
Charlemagne, 1862, p. 361. Written by Alcuin.
3. Schönbach, p. 70-78.
Not by Alcuin, but composed by a Frank between 860 and 900.
6.4.
[Pseudo-Alcuin] Commentum in Mattheum (2).
Inc. Christi
autem generatio sic erat -- Sicut praedixit vel deinceps dicturus erit. Cum
esset desponsata mater eius Maria Ioseph. Cur hic sponsum dicit, cum superius
virum nominavit.
-- Et convocatis -- Hic primitus legimus, quod dedit eis
potestatem eiciendos daemones.
-- Expl.: .. cum sua maiestate, ut sibi
paratos nos inveniat.
Stegmüller 1101/
CSLMA ALCPs1
Manuscripts:
1.
7. Ambrosius Autpertus.
7.1. [Ambrosius Autpertus]
Expositio in Apocalypsin.
- [Epistola ad Stephanum]
Sanctorum Ecclesia, quae corpus sui Redemptoris est, cuius tu quoque
pontificalis ordinis ...
- [Praefatio] Dei omnipotentis inlustratione
affatus, eiusque muneris largitate deuinctus, ac de eiusdem Domini accepti ...
- Apocalypsis Iesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere seruis suis,
quae oportet fieri cito. Primo igitur hoc in loco notandus est litterae textus,
qui iuxta usitatum quidem humanae locutionis modum ...
- [Expl.] Illud autem
adtentius postulo, ut si cui hoc opus ad manus uenerit, eumque perlegit, tua
inspiratione tactus, meam orationem conpleat ac dicat: Domine, fiat, Domine,
fiat, Amen, Amen.
Stegmüller 1275
Editions:
1. In Apocalypsim libri decem. Coloniae, per Eucharium Ceruicornum, opera
& impena Godefridi Hittorpii, 1536.
2. Magna Bibliotheca Veterum Patrum
T. IX.
3. Maxima Bibliotheca Patrum
XIII (1677), 536-657.
4. Webber, R., ed. Ambrosii Autperti Opera, Pars 1-2.
Corpus Christianorum continuatio mediaeualis 27. Turnholt: Typographi Brepols,
1975.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4. Berlin, Staatsbibliothek zu
Berlin - Preussischer Kulturbesitz Lat. fol. 738. saec. x. Trier, St. Maximin.
Books VI-X.
5. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer
Kulturbesitz Lat. fol. 742. saec. xiii.
6.
7.
[8.
[9.
10. Cues, Spital 52. saec. xii. Liège, S.
Jacques. Books VI-X.
11. Ivrea, Biblioteca capitolare 53 (CIII). saec. xi.
12. Karslruhe, Landesbibliothek Aug. Perg. 100, f. 1-143. sec, ix2. O: N.
Italy; P: Reichenau. L. VI-X. (S)
13. Orléans, Bibliothèque
municipale 92. saec. x. Books VI-X.
14.
15. Padova, Biblioteca Antoniana 118. saec. x,
16.
17.
18.
19.
20.
21. Saint Omer, Bibliothèque municipale 21. saec. xiv. Clairmarais.
Books VI-X.
22. Saint Omer, Bibliothèque municipale 92. saec. x; St. Bertin.
Books VI-X.
23.
24. Schaffhausen, Min. Bibliothek 81. saec. xii. Allerheiligen. Books
I-VI.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
[31. Vitry-le-François, 4. saec. xii;
Trois Fontaines. Books I-V.]
Variant text: Stegmüller 1274
1.
2.
3. Rein, Cistercienser 64, f. 179-180. Prol.
4.
7.2. [Ambrosius Autpertus] Homelia de Transfiguratione
Domini.
Inc.: Solet nonnumquam evenire, immo paene semper evenit,
ut in domibus regum ac principuum vasa aurea ...
Expl.: ... ad caelum ovis
inventa eum pastore feratur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat
Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Editions:
1. Martène et
Durand, Veterum Scriptorum amplissima
Collectio t. ix (1733), 249-266.
2. PL 89: 1305-1320
3. Webber, R.
Corpus Christianorum continuatio mediaeualis 27, Turnholti: Typographi Brepols,
1979, p.1003-1024.
Manuscripts:
1. Albi, Bibliothèque municipale 47, f.
118-123v.
2. Naples,
Bibl. Naz. VI B 2, f. 76-86. saec. xi.
3. Paris, Bibliothèque nationale de
France lat. 11700, f. 60-64v.
4. Paris, Bibliothèque nationale de
France lat. 13396, f. 94-108v. saec. viii-ix.
5. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 1271, f. 184v-189v.
8. Angelomus of Luxeuil.
8.1. [Angelomus of
Luxeuil] Enarrationes in librum Geneseos.
Inc.: Istius
egregii seriem percurre libelli ... cernendo Deum semper per saecula verum.
- Postquam gazophylacia ac thesauros quattuor evangeliorum, quae omnibus
divinarum scripturarum ... satagat lustrare ovans latissimos. Vale.
[Angelomus Leotrico presbytero].
- Adminiculante, divina gratia, qua
parvulis confidentiam, mutis praestat locutionem ... ad historiae seriem
transeamus. Ait enim Moyses.
- In principio creavit - Primum notandum, quod
mox Scriptura primo verbo aeternitatem atque potentiam Dei creatoris ostendit.
- Hae sunt (10,1) - Iam incipit describere, qualiter a filiis et nepotibus
Noe gentes exortae fuerunt.
Expl.: sed verba pro rebus describendis sunt
instituta.
Stegmüller 1334.
CSMLA ANG 2
Editions:
1. Pez,
Bernhard, ed. Thesaurus anecdotorum
novissimus: Seu veterum monumentorum, praecipue Ecclesiasticorum, ex Germanicis
potissimum bibliothecis adornata collectio recentissia. Augustae Videlicorum
& Graecii, Sumptibus Philippi Martini, & Joannis Veith fratrum,
1721-1729..
2. PL 115: 111-244.
3. Dümmler, E., ed. MGH Epist. 5,
1899/1978, p. 619-622 (praef.).
4. Dümmler, E., ed. MGH Poetae 2, 1884/1978,
p. 675-6 (carm.).
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5. Zwettl, Stiftsbibliothek 89, f. 102-146. saec.
xiii. (C,S)
CSMLA cites erroneously Kremsmünster, Stiftsbibl. 1044.
8.2. [Angelomus of
Luxeuil] Enarrationes in quatuor librum Regum.
Inc. Cum a
quampluribus fratribus et etiam a nonnullis prudentibus ... ovans latissimos
doctorum [praefatio discipuli Angelomi]
- Si mavis, lector, typicos
disnoscere sensus ... Ange, Deus, Lomi, dic miserere tui.
- Viginti et duas
esse litteras apud Hebraeos in auctoribus divinarum ... sempiternum imperium.
- Fuit vir unus - Quia enim in prolegomena, immo in isagoge polliciti sumus,
prius fundamenta historiae ponere.
Expl: ut taliter una cum filiis
perimeretur.
Inc. [II Reg.] Verum quoniam favente divina gratia quamquam
fortassis indocte, primum librum huius historiae ... pressusque mole tantae
magnitudinis.
Expl: in domum sibi sempiternam sanctificavit.
Inc. [III Reg.] Expletis duobus libellis Regum voluminis, divina videlicet
immeriti auxiliati clementia, tamquam quodammoodo ... ad eum describendum
vertamus articulos.
- Et rex Davit senuerat - Senectus David humani generis
figuravit Vetus Testamentum, in quo quia fides defecerat.
Expl: contra
spiritalia nequitia in coelestibus [Eph. 6,12].
Inc. [IV Reg.] Tandem
aliquando Domino cooperante quartum quodammodo navigando appulimus librum ...
stromatum excedere modum. Ait sacra historia. - Praevaricatus est - Mortuo
quoque impiissimo rege Achab, impius haeres successit.
Expl: sapientiae et
scientiae absconditi.
Stegmüller 1335-1338; Stegmüller 1956.
CSMLA ANG
5.
Editions:
1. Angelomi monachi
ordinis Diui Benedicti ... Enarrationes in quatuor lib. Regum miro artificio
elaboratae, ac iam primum typis excusae. Coloniae: Ex officina Eucharij
Ceruicorni, 1530. [20], 194, [2] p.; 31 cm.
2. Enarrationes in Libros Regum. Romae,
apud Paulum Manutium, in aedibus Populi Romani, 1565
3. 3. Maxima bibliotheca veterum patrum.
Lugduni, Apud Anissonis, 1677, T. XV.
4. PL 115: 247-552.
5.
Dümmler, E., ed. MGH Poetae 2, 1884/1978, p. 676-677 (carm.).
6. Dümmler,
E., ed. MGH Epistolae 5, 1898-9/1978, p. 622-625 (praef.)
Manuscripts:
1.
2.
3. Avranches,
Bibliothèque municipale 9. 155 ff. saec. xi-xii.
4.
5. Cambrai,
Bibliothèque municipale 466 (437). saec. xii (before 1167); Saint-André du
Cateau-Cambrésis, O.S.B. (C,S)
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
21.
22. Zwettl, Stiftsbibliothek 89, f.
147r-194r. saec. xii. Actually a copy of the commentary on
Kings by Claudius of Turin.
8.3. [Angelomus of Luxeuil]
Enarratio in Cantica Canticorum.
Inc.: Osculetur me osculo
oris sui. Angelos ad eamdem Dominum, patriarchae ad illam ...
Expl.: ...
pariterque a Domino audire: Euge, serve bone, fidelis, quia super pauca fuisti
fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui. Amen.
Stegmüller 1339.
CSLMA ANG 4.
Editions:
1. Angelomi Monachi Luxoviensis Ordinis diui
Benedicti, autoris vetusti, et in abstrusis scripturarum locis eruendis
explicandisque ingenii acerrimi viuacissimique, enarrationes in Cantica
canticorum, miro artificio elaboratae, ac iam primum typis excusae.
Coloniae: Ioannes Praël excudebat. Anno domini M.D.XXXI.
2. Magna bibliotheca veterum patrum, et
antiquorum scriptorium ecclesiasticorum. Cologniae Agrippinae: Sumptibus
Antonii Hierati, 1618-1622, T. IX, p. 800-826.
3. Maxima bibliotheca veterum patrum. Lugduni, Apud Anissonis, 1677, T. XV, p. 415-442.
4. PL 115: 551-628.
5.
Dümmler, E., ed. MGH Epist. 5, 1898-9/1978, p. 625-628.
Manuscripts:
1.
Alençon, Bibliothèque municipale 16, f. 71-76r. saec. xii. (C)
2.
3. Lilienfeld, Stiftsbibliothek
160, f. 133-143. saec. xii. (C,S)
4.
5.
6.
7.
8.
9.
9. Auxilius.
9.1. [Auxilius]
Quaestiones in Genesim.
Inc.: Omnis diuina Scriptura
bipertita est, secundum id quod Dominus significat dicens ... et in ecclesia ...
-- Si ergo utroque modo ulla Scriptura scrutanda est, quomodo dicta est per
allegoricam significationem: In principio fecit. [Q. 1] - Quomodo ordinavit Deus
Cherubim [q. ultima].
Expl.: ... illic esset ignea quaedam custodia.
Stegmüller 1558.
Lapidge & Sharpe 1256.
Kelly 24
Michael
Gorman doubts attribution to Auxilius; sees text as Irish: RB 93(1983), 302-133.
Manuscripts:
1. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 136, p. 3-111. saec. x.
2. Monte
3.
4.
5.
10. Beatus
of Liebana.
10.1. [Beatus of Liebana] Explanatio in
Apocalypsis S. Johannis.
Inc.: Quaedam, quae diversis temporibus in
Veteris Testamenti libris ... et mei laboris (Beatus Etherio).
- Johannes
apostolus et evangelista a Christo electus atque dilectus ... desiderium
conlocetur (Prol. Hieronymi).
--
Diversos marina discrimina transvadantes ... sudabit ingenium, Anatoli carissime
(Prol. Hieronymi).
-- Johannes quodam vaticinio ex merito nomen
accepit ... quae prima fuerant, abierunt (Summa dicendorum).
Stegmüller
1597.
Editions:
1. Florez, H., ed. Sancti Beati, Presbyteri Hispani
Liebanensis, in Apocalypsin, ac plurimas utriusque foederis paginas Commentaria,
ex veteribus, nonnullisque desideratis Patribus, mille retro annis collecta.
nunc primum edita, opera et studio R.P. Doct. Henrici Florez, etc. Matriti
MDCCLXX, apud Joachim Ibarra, Catholicae Majestatis Typographum.
2. Sanders,
H.A. Beati in Apocalipsin libri duodecim.
Romae, 1930. Papers and monographs of the
3. Romero-Pose, E. Sancti Beati a Liebana Commentarius in
Apocalypsin. Romae: Typis Officinae Polygraphicae, 1985.
Manuscripts:
1.