The Manuscript Transmission of
Carolingian Biblical Commentaries
This bibliography is very much a work in progress. Over the last seven
years it has been updated every few months. The version before you has been
updated as of May, 2005. This bibliography has grown out of the study of the
manuscript transmission of all works produced during the Carolingian era
(defined here as Continental
While the basis of this bibliography is my examination of the manuscript catalogs of libraries around the world, I have collated my results with several printed bibliographies, especially Friedrich Stegmüller's, Repertorium Biblicum. Manuscripts which are included in Stegmüller's bibliography are indicated by (S) and other important bibliographies are also indicated by appropriate initials within parentheses at the end of the entry.
The
Burton_Edwards@brown.edu
Copyright
Bibliography/Abbreviations
Bischoff (B)
Bischoff, Bernhard, "Wendepunkte in der Geschichte der lateinischen Exegese
im Frühmittelter in Bischoff, Bernhard, Mittelalterliche Studien. Aufsätze zur
Schriftkunde und Literaturgeschichte. Stuttgart: Hiersemann, 1966, p.
205-273. Originally published in Sacris
Erudiri 6 (1954), 189-289. English translation: "Turning-points in
the History of Latin Exegesis in the Early Middle Ages," in Biblical Studies: the Medieval Irish
Contribution, ed. Martin McNamara. Proceedings of the Irish Biblical
Association, 1.
CSLMA (C)
Clavis Scriptorum Latinorum Medii Aevi: Auctores Galliae 735-987 = Clavis des Auteurs Latins du Moyen Age: territoire français, édité par Marie-Hélène Jullien et Françoise Perelman. (Corpus Christianorum, Continuatio Mediaeualis). Turnholti: Typographi Brepols Editores Pontificii, 1994.
Iogna Prat (I-P)
Iogna Prat, Dominique., "L'oeuvre
d'Haymon d'Auxerre: état de la question," in L'école carolingienne d'Auxerre: de Murethach à Remi
830-908.
Jeudy (J)
Jeudy, Colette, "Remigii autissiodorensis opera
(Clavis)," in L'école carolingienne
d'Auxerre: de Murethach à Remi 830-908.
Lambert (L)
Lambert, Bernard. Bibliotheca Hieronymiana Manuscripta: La
tradition manuscrite des oeuvres de
Stegmüller (S)
Stegmüller, Friederich. Repertorium Biblicum Medii
Aevi. 11v.
Matriti, 1950-1980.
1. Abbo of Saint
Germain. (Abbo Sangermanensis mon.)
1.1. [Abbo of Saint Germain]
Sermones. (Flores Evangeliorum).
Inc.: Noveris lector sive
auditor quicumque es ... sentiam orationibus. - Erunt signa in sole -Noster
Dominus prius semper cupiens succurere humanae fragilitati.
Stegmüller 857.
CSLMA ABBO 2
Editions:
1. Achéry, Luc d'. Spicilegium, T. IX (1669), 79-110. 5
sermons.
2. Achéry, Luc d'. Spicilegium, T. I (1723), 336-342. 5 sermons.
3. PL 132: 761-778. 5 only.
4. Önnerfors, Ute. Abbo von
Saint-Germain-des Prés. 22 Predigten. Kritische Ausgabe und Kommentar.
Frankfurt am Main: Verlag Peter Lang, 1985. Lateinische Sprache und Literatur
des Mittelalters, Bd. 16.
Manuscripts:
1. Barcelona, Archivo de la
Corona de Aragon, Fonds Ripoll 130, f. 1r-83v. saec. xiii.
(C,S)
2.
[3.
4.
5.
6.
7.
8.
9. Paris, Bibliothèque de
l'Arsenal 854, f. 44-47. (S)
10.
11.
12.
13.
14.
2.
Adalbert, deacon of Metz, fl. saec. x ex.
2.1. [Adalbert]
Speculum (
Inc.: Dilectissimo ... Mecum saepius
retractans, o reverende Pater, creberrima circa me benignitatis caritatisque
vestra impensa beneficia ... remuneraturque ab ipso feliciter per saecula
infinita.
- Nonnulli namque ita sunt simplices, ut rectum, quid sit,
ignorent.
- Hinc iterum subsequenter per sanctum Job dicitur (Job 12,14): Si
destruxerit (cap. 100).
Expl.: Nec terrore poenae, sed amore iustitiae … et
immense gratuita clementia eternaliter frui concedat. Amen..
Stegmüller 859.
CSLMA ADALBM 3
Editions:
1. Martène, E., Anecdot. I,84. Prologue only.
2. PL
136: 1309-1312. Prologue only.
3. Wasselynck, R., “La table des ‘Capitula’
du Speculum d;Adalbert de Metz,” RTAM 34 (1967), p. 255-262. Chapter headings
only.
Manuscripts:
1. Auxerre, Bibliothèque municipale 21, f.
1-190v. saec. xii. (C)
2. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin- Preussischer
Kulturbesitz Phillipps 1692, f. 1-141. saec. xi. (C,S)
3.
4.
5. Charleville, Bibliothèque municipale 234. saec.
xiv? (C)
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16. Paris, Bibliothèque de
l'Arsenal 390 (581 X.T.L.), f. 1-80. saec. xii. (C)
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
3. Adrevald of
Fleury.
3.1. [Adrevald of Fleury] Benedictiones de fillis
Iacob.
Inc.: Sacrosancta atque praesaga sanctorum patriarcharum
benedictio, quae per Spiritum sanctum atque os beati Iacob ... intellectu
carpenda discutiamus.
-- Ruben primogenitus -- Patet litterae sensus, quia
beatus Jacob primum filium Ruben ex Lia uxore.
-- Simeon et Levi -- Patet
litterae sensus, quia hi duo fratres ob ulciscendum stuprum sororis.
Expl.:
... caue semper supersitiosam intellegentiam, ut non tui sensui attemperes
scripturas, sed scriptuis iungas sensum tuum et intellegas quid sequatur.
Stegmüller 6324; cf. 880,1 (suppl.); 3410; 7021,1.
Lambert 405
Clavis 169o
CSLMA ADR 1
Editions:
1. Martianay, Jean, ed., Hieronymii …Operum …studio et labore
monachorum ordinis
2. Vallarsi, Domenico, ed. Sancti eusebii Hieronymi … Operum
primus[-undecimus] post monachorum Ord. S. Bened.
3. Vallarsi, Domenico, ed., Sancti Eusebii Hieronymi Stridonensis
presyteri Operum … post monachorum ord. S. Bened.
4. Trombelli, Giovanni
Crisostomo, Cypriani, Hilarii, aliorumque
veterum partum Latinorum opuscula. Bononiae: Apud Hieronymum Corciolani,
& H.H. Colli typographia S. Thomae Aquinatis, 1751. Mingarelli inserted an
edition of the
5.
Gallandi, Andreas, ed. Bibliotheca
veterum partum antiquorumque scriptorium ecclesiasticorum, pstrema Lugdunensi
longe locupletior atque accuratior. Venetiis: Ex typ. J.B. Albriti Hieron
fil., 1765-1781.
6. PL 20:715-732 (Paulinus).
7. PL 23:1375-1380
Manuscripts:
1. Admont, Stiftsbibliothek 400, f.
109r-118v. saec. xii ex.
2.
3.
4.
5. Epinal,
Bibliothèque municipale 74, f. 107r-119r. saec. x.
Moyenmoutier. (C,L)
6.
7. Orléans, Bibliothèque municipale 182 (159), p. 273. saec.
xi. Fragment. (C,L)
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16. Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek Helmst. 672, f. 50-54.
saec. xiii. (C)
17. Zwettl, Stiftsbibliothek 126, f.
61v-62v. saec. xii. Incomplete.
18. Zwettl,
Stiftsbibliothek 359, f. 80r-93v. saec. xii. (C)
Source commentary?
1.
2. Orléans, Bibliothèque municipale 191 (168), pp. 186-192. saec. ix.
Related commentary?
1. Mons,
Bibliothèque de la Ville 43/219, f. 151r-152v. saec. x.
Bonne Espérance. (L)
Bibliography:
1. Wilmart, André. "Le
commentaire des Bénédictions de Jacob attribué à Paulin de
4. Adso Dervensis, d. 992.
4.1. [Adso Dervensis]
De ortu et tempore Antichristi.
Inc.: Ex quo, domina mater,
misericordiae vestrae germen promerui, semper vobis in omnibus fidelis fui
tamquam proprius servus ... valde nostra aetate.
-- Ergo de antichristo
scire volentes, primo notabitis, quare sic vocatus sit.
Expl.: ...
iudicandum esse praedixit. Ecce domna
Stegmüller 880,1.
CSLMA ADSO 2
Editions:
1. E. Sackur, Sibyllinische Texte und
Forschungen (1898) 104-113. ed.
2. Rabanus Maurus. Opera VI (Coloniae
1626) 177.
3. Verhelst, D. ed. Corpus Christianorum, Continuatio mediaeualis
XLV, 1976. (V)
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5.
6. Erlangen, Universitätsbibliothek 176,
f. 51v-53v. saec. xii; Heilsbron. (C,V)
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20. Rein,
Stiftsbibliothek 40, f. 118v-123v. saec. xii ex. (C,V)
21.
22. Saint-Omer, Bibliothèque municipale 710, f.
104v-105v. saec. xiii. (C,V)
23.
24.
25.
26.
4.1a.
[Adso Dervensis] Descriptio Cuiusdam Sapientis de Antichristo.
Inc.: In primo proferendum est nobis quare dicitur Antichristus. Ideo
scilicet, quia in cunctis Christo ...
Expl.: ... quod in monte Oliueti
occidetur, in illo loco, quo Dominus celum conscendit.
Stegmüller 880,1.
Manuscripts:
1. Admont, Stiftsbibliothek 779, f. 74-79. saec. xiii. (V)
2.
3. Châlons-sur-Marne, Bibliothèque municipale 31 (33), f. 36v-42.
(S,V)
4.
5. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 198, f. 119-121. saec. xii.
6.
7.
8. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm
14721, f. 76v. saec. xiii; Saint-Emmeram.
9.
10.
11.
12. Padova, Bibliotheca Antoniana 473, f.
158-161v. saec. xi.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
5. Alcuin.
5.1. [Alcuin] Interrogationes et responsiones in Genesim.
Inc.: Quia individuus et fidelis mihi, carissime frater, socius tanto
tempore fuisti ... multiplicare faciat.
-- Quomodo convenit, quod in Genesi
legitur: Requiuit Deus die septimo? [Int. 1]
-- Quid est: In principio
creavit et cetera. - In Filio perfecit Deus coelum et terram. [Int. 26]
--
Noe vir iustus [Gen. 6,9] - Si nullus sine peccato, quomodo aliquis perfectus
esse potest [Int. 100]
-- Quomodo ad puteum iuramenti agrum plantaverat
Abraham [Int. 200].
Expl.: ... extollitur, unde et retro cadere dicitur. -
Ut cadat ascensor ... venturus est, verum credo fideliter Christum.
Stegmüller 1085.
Editions:
1. D. Albini Caroli illius Magni olim
praeceptoris, In Genesim quaestiones à Menrado Molthero restitutae.
Haganoae, [Iohannes Secerius excudebat,] 1529. [128] p.
2. Margarin de la
Bigne, ed. Bibliothecae Sanctorum patrum
appendix.
3. Duchesne, André,
ed. B. Flacci Albini, sive Alchvvini, abbatis, Karoli Magni Regis, ac
imperatoris, magistri Opera quae hactenus reperiri potuerunt nonnulla auctius et
emendatius; pleráque nunc primum ex Codd. Mss. Edita. … Omnia studio &
diligentia Andreaea Quercetani Turonensis.. Lutetiae Parisiorum, Sumptibus
Sebastiani Cramoisy, 1617. col. 1-
4. Frobenius Forster, ed. Beati Flacci Albini seu Alcuini abbatis, Caroli
Magni regis ac Imperatoris, magistri opera.
5. Jaffe 49.
6. PL 100: 515-566.
7. MGH Epistolae aevi carolini II, p.
122-123.
Edition in preparation by Michael
Fox.
Manuscripts:
1.
2. Bamberg, Staatsbibliothek Lit. 169, f.
74-117. 1465. (S)
3.
4.
5.
Chambéry, Bibliothè municipale 29, f. 94-111. saec. xiii ex. ;
[6.
7. Düsseldorf, Landes und
Staatsbibliothek. B.3, f. 25r-83v. c. 820. (S)
8.
Einsiedeln, Stiftsbibliothek 60 (580; 4. Nr. 88), pp. 1-85. saec. x. (S)
9.
Engelberg, Stiftsbibliothek 263, f. 1-17. saec. xiv.
10.
11. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 212, f. 91-135. saec. xii. (S)
12.
13. Lilienfeld, Stiftsbibliothek 101, f. 95v-124. saec. xiv.
14. Lilienfeld, Stiftsbibliothek 132, f. 142-180. saec. xiv.
15.
16.
17. Marseille, Bibliothèque
municipale 228, f. 146v-168. sawc. xiii.
18. Mons, Bibliothèque de la Ville 43/219, f.
99r-133v. saec. x. Bonne Espérance. (S)
19.
20. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 13581, f. 105v-118r. saec. ix; St.
Emmeram, Regensburg.
21. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14727, f.
53r-122v; 131r-138r. saec. ix; St.
Emmeram.
22. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14760, f.
1v-105. saec. ix; St. Emmeram.
23. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm. 18746, f. 63-85. saec. xv; Tegernsee.
24. Orléans,
Bibliothèque municipale 191 (168), p. 157-175. saec. xi-xii; Fleury.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42. Schaffhausen,
Ministerialenbibliothek 33, f. 65r-109v.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49. Vorau, Stiftsbibliothek 187, f. 96-103. saec. xii.
50. Zwettl,
Stiftsbibliothek 239, f. 85r-112v. saec. xii ex.
Related:
1.
5.2. [Alcuin] Expositio in Psalmos
poenitentiales.
Inc.: Dum vestram venerande pater sanctissimam
voluntatem catholicae fidei fervore fulgentem ... ab origine mundi.
-- Haec
lege sancte pater feliciter atque ... pastor patriarcha, sacerdos [Alcuinus
Arnoni episcopo]
-- Miserere - Notissima est peccati David gravitas ex Regum
historia.
-- Miserere - Miserere, quia miser sum; miserere, quia magna est
misericordia tua.
Stegmüller 1089.
Editions:
1. Albini siue Alcuini Parisiensis Academiae
conditoris In septem Psalmos Poenitentiales & CXVIII. Psalmu[m], & in
Cantica Graduum pia ac breuis expositio. Drogonis Hostiensis Episcopi De
2. PL 100: 570-584; PL
99: 585-596.
Manuscripts:
1.
2. Ivrea, Biblioteca Capitolare 16 (xxx). saec. x.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9. Wilhering, Cistercienser, IX
121, f. 1-32. saec. xii. (S)
5.3. [Alcuin] Expositio in Psalmos
graduales.
Inc.: Gradus sunt ascendentium vel descendentium. Sed hi
gradus quindecim ascendentium sunt ... convolandum esse. Ideo ait.
-- Ad
Dominum cum tribular - Tribulatio est haec vita, ex qua qui humiliter.
Expl.: ... de terrenis ad coelestia ascendere iubentur.
Stegmüller 1090.
Editions:
1. PL 100: 619-638.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5.
5.4. [Alcuin] Expositio in Psalmo
centesimum octauusdecimum.
Inc.: Centesimus decimus octavus psalmus
magnum in se mysterium continet. Sed quoniam continentur in eo lex, mandata,
iustificationes, testimonia, iudicia ... docet iste qui dicit.
-- Beati
immaculati - Beati esse non possunt nisi immaculati.
Expl.: ...
misericordiam Domini fuisse repertam.
Stegmüller 1091.
Editions:
1.
PL 99: 598-616.
2. PL 100: 597-620.
Manuscripts:
1.
2. Paris, Bibliothèque nationale
de France lat. 2847, f. 36-70v. saec. x.
3. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 458, f. 144ra-. saec. x.
5.5. [Alcuin] Compendium in Canticum Canticorum.
Inc.: Hunc cecinit Salomon mira dulcedine librum ... male frivola salsa
sonabit.
-- Osculetur me - Synagoga Deum incarnari desiderat, ac venienti
devota caritate occurrit. Huius vox prima sonat in Cantico.
-- Ego flos
(2,1) - Ego decus mundi et gloria humilium
-- Veni in hortum [5.1] - Veni,
inquit, saepissime in ecclesiam meam.
Expl.: ... saltem crebra visitatione
me consolari dignari velis.
Stegmüller 1092.
Lambert 453.
CSLMA ALC 15
Editions:
1.
In: Foliot, Gilbert, Bp. of
2. PL 100: 641-664.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
Incorrect manuscript:
77.
5.5a. [Alcuin]
Compendium in Canticum Canticorum (versio brevior). Clavis
1220.
Inc.: Osculetur me osculo oris sui. Tangat me dulcedine praesentiae
suae, quem saepius a prophetis promissum audivi ...
Expl.: … Et hoc mihi sit
solatium, quia continua uisione te nequeo cernere, saltem crebra uisitatione me
consolari memento. <brExpl.:
... saltem crebra uisitatione me consolari memento. >
Díaz y
Díaz 134.
Lambert 454
Stegmüller 5266
Editions:
PL 83: 1119-1132.
Manuscripts:
1.
2 Avranches, Bibliothèque municipale 109, f.
37r-47v, saec. ix.
3.
4.
5. Bologna, Biblioteca Universitaria 877
(1695), f. 74-84v. (C)
6. El Escorial, Biblioteca del Monasterio, Lat.
b.III.10, f. 42-. saec. xiii. (C),S
7. El Escorial, Biblioteca del
Monasterio, Lat. b.IV.17, f. 40v-61. saec. x. (C)
8. Fulda,
Landesbibliothek, Aa.4o.2, f. 72-76. Stegmüller 5307. (C), S
9. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 234, f. 92-109. saec. xii. Stegmüller
1672. (C)
10.
11.
12.
13.
14. Paris, Bibliothèque Mazarine 691(709), f.
115r-126v. saec. xii. Collège de Navarre. (C)
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25. Wolfenbüttel,
Herzogliche Bibliothek 148.Gud.lat.4o, f. 83-99. saec. x. CSLMA
26. Zwettl, Stiftsbibliothek 269, f. 99-. saec. xiii. Stegmüller 1672
CSLMA
.Incorrect MS
5.6. [Alcuin] Expositio in Ecclesiasten.
Inc.: Postquam de paternae pietatis nido in publicas saecularium ... ab
origine mundi.
-- Flumina qui metuat medica sulcare carina ... sancta
salutatis ope [Alcuinus Oniae Candido et Natanaeli].
-- Verba Ecclesiastes -
Tribus nominibus vocatum fuisse Salomonem scripturae manifestissime docent.
Salomonem id est Pacificum - Ecclesiastes autem appellatur graeco sermone quod
coetum, id est ecclesiam.
-- Vanitas vanitatum - Si iuxta psalmographi
sententiam omnis homo vivens vanitas, quanto magis irrationabiles.
Expl.:
aequitate permansura in aeternum.
-- Iste liber vario sensus sermone ...
spargere more suo.
Stegmüller 1093.
Editions:
1. Basileae: Joannem
Bebelium, 1531.
2.
3.
Duchesne, col. 309.
4. Froben, I, p. 410.
5. PL 100: 667-720.
6.
Jaffe p. 187.
7. MGH Epistolae aeui
Carolini II, 406-407.
Manuscripts:
1.
2. Kremsmünster, Benediktinerstift CC 32, f.
52v-94r. saec. xii.
3.
4. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14478, f. 40-. saec. xiii.
5. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14614, f. 16-30. saec. ix-x.
6.
7.
8.
9.
10.
11. Paris, St. Geneviève 80 (B.I. in-fol. 44), ff. 25-56.
saec. xiii.
12.
13.
14.
5.7. [Alcuin] In genealogiam Christi.
Inc.: Beatus Matthaeus evangelista, dilectissimi, non immerito inter cetera
coelestium secretorum animalia facie hominis describitur ... in se contineant
intellectus.
-- Abraham pater multarum gentium, Isaac gaudium ... Christus
unctus interpretatur.
-- Per hos igitur patriarchas Christus Dominus noster
veniebat in mundum ... regnaturi erimus in saecula et cetera.
-- Moraliter.
Hae quoque interpretationes nominum ad nostram aedificationem ... regnabimus cum
Christo.
-- Suscipe rex parvum magni modo munus ... ore latine tuo.
Stegmüller 1094; 1095; 9942.
CSLMA ALC 62
Editions:
1. PL 100: 725-734.
Manuscripts:
1. Darmstadt,
Hessisches Landes- und Hocshchulbibliothek 2766, f. 16. saec.
xiv.
2. Laon, Bibliothèque municipale 146, f. 218b-219. saec. xv.
3.
4.
5.
6. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 14311, f. 4-8. saec. ix. St. Emmeran.
(S)
7. Paris, Bibliothèque nationale de France lat.
13214, f. 113v-118. saec. xv.
8. Trier, Stadtbibliothek 23, f. 1-4v .
saec. ix.
9. Wolfenbüttel, Herzog-August Bibliothek
Weissenburg 26 (4110), f. 11-13. saec. ix.
5.8. [Alcuin] Expositio in
Ioannem.
Inc.: Memor petitionis vestrae et promissionis meae,
quamvis tardius implerem propter occupationes ...
-- Postquam, venerande
magister, aliquid de melliflua sanctae Scripturae cognitione ...
-- Quantum
in sanctissimo sapientiae studio optimam in vobis laudo devotionem ...
-- In
principio [1,1] - Neque enim frustra beatus Joannes, dilectus Domini discipulus
...
-- Sequitur namque huius praefati signi miravile sacramentum, quomodo
ipse Jesus ...
-- Delectatio divinorum eloquiorum, et dulcedo intellegendo
sanctae Scripturae, et maxime ...
-- Post haec [7,1] - Hoc infirmitati
nostrae praebebat exemplum. Non ipse perdiderat ...
-- Postquam exisset
Dominus de templo Iudaeorum, quid fecisset in populo gentium ...
-- Ad
solatius sanctitatis vestrae hunc libellum direxi, comatico sermone dictatum ...
-- Sublevatis Jesus oculis [17,1] - Potuit silenter haec eadem verba
orationis Patri Filius dicere ...
Expl.: ... curemus per omnia ut recta fide
intellegendo, recta operatione exercendo quae docuit, ad dona perueniamus
sempiterna quae promisit.
Stegmüller 1096.
CSLMA ALC 51
Editions:
1. Albini diaconi Angli in D. Joannis
Evangelion commentariorum libri septem, Christiana fruge refertissimi. Argentorati, apud Joannem Hervagium, mense
Januario, anno 1527.
2. Duchesne, André. Operum Alcuini.
3. PL 100:
737-1008.
4. MGH Epistolae aevi
Carolini II, p. 354-357.
Manuscripts:
1. Basel,
Universitätsbibliothek O.II.28. saec. ix.
2.
3.
4.
5. Laon,
Bibliothèque municipale 79. saec. xiii. Mont-Dieu. (S)
6. Laon, Bibliothèque
municipale 84. saec. ix. Notre-Dame de Laon. (S)
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13. St. Gallen, Stiftsbibliothek 258. saec.
ix. (S)
14. St. Gallen, Stiftsbibliothek 275, f. 1-302. saec. ix. (S)
15.
16.
17.
18.
19.
5.9. [Alcuin] Tractatus in Epistola ad Ephesios.
Inc.: [Eph. 1, 1] fideles etiam dici possunt et catechumeni, sed non fideles
in Christo, quia non sunt baptizati in Christo …
Expl.: … sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit et mortuus est.
Fragments preserved in Hrabanus
Maurus' commentary on Ephesians.
Stegmüller 1096, 1
CSLMA ALC 52
Edition:
1. Fransen,
Paul-Irénée, "Fragments épars du commentaire perdu d'Alcuin sur l'Épître aux
Éphesiens," Revue Bénédictine 81
(1971), 30-59.
Manuscripts:
1.
5.10. [Alcuin]
Tractatus in Epistola ad Titum.
Inc.: Hanc epistolam
scribit Apostolus a Nicopolis ciuitate, quae sita est in Hactiaco littore, ad
Titum discipulum ... et solatio foverentur Cretenses.
-- Paulus servus -- In
epistola ad Romanos ita exorsus est: Paulus servus Iesu Christi vocatus
apostolus. In hac autem servum se Dei dicit, apostolum vero Iesu Christi...
Expl.: ... qualem benedicens praebere voluisset.
Stegmüller 1097.
CSLMA 55.
Editions:
1. PL 100:
1009-1026.
Manuscripts:
1. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 182 (Fol. Num.
37). saec. x. 166 pp. (S)
5.11. [Alcuin] Tractatus in Epistola
ad Philemon.
Inc.: Philemoni familiares litteras pro Onesimo servo
eius scribit. Scribit autem ei a Roma de carcere.
- Paulus vinctus -
Hucusque salutationis prohemium. In nulla alia epistola se vinctum dicit. Ait
enim: Paulus vinctus Iesu Christi. Maioris autem videtur supercilii, vinctum
Iesu Christi se dicere quam apostolum.
Expl.: ... toties crescit quoties
auditur.
Stegmüller 1098.
CSLMA ALC 54
Editions:
1. PL 100:
1025-1032.
Manuscripts:
1. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 182 (Fol. Num.
37). saec. x. 166 pp. (S)
5.12. [Alcuin] Tractatus in Epistola
ad Hebraeos.
Inc.: Multifarie - Tota intentio beati Apostoli fuit
in hac epistola, Hebraeos, id est gentem suam, ad Christi convocare fidem
eminentiamque gratiae, quae per Filium data est.
-- Umbram enim [10,10] -
Hoc est: non ipsam veritatem. Vsquequo.
Expl.: ... audientes vocem
desiderabilem: Venite benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum
est ab origine mundi.
Stegmüller 1099; 1974.
CSLMA ALC 53.
Editions:
1.
Bibliotheca Cassinensis II, 24.
2. PL 100: 1031-1084.
Manuscripts:
1.
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek
182. saec. x (CSLMA dates ix). (S)
3.
4.
5. Monte
Cassino, Biblioteca della Abbazia 48, f. 408-475. saec, xi. Hebr. 1,1-10,23.
(S): Stegmüller 1974. Attributed to Claudius.
6.
7.
Orléans, Bibliothèque municipale 85, p. 162-257. saec. x. (S)
8.
9. Paris, Bibliothèque de l’Arsenal 471 (618 T.L.), f. 6-7. saec. xii.
10.
11.
12.
13.
14. St. Gallen, Stiftsbibliothek 100. saec. ix. (S)
15. Vendôme, Ősterreichisches Nationalbiblioithek
1247, f. 136-153v. saec. xi.
5.13. [Alcuin]
Commentum in Apocalysin.
Inc.:
-- Exul ab humano dum pellitur orbe Iohannes ... pumice frange fero.
--
Inter reliquos novi testamenti libros, sola Apocalypsis prophetia vocatur ...
ecclesiam figurant.
-- Apocalypsis Iesu Christi - Primo notandum, quia
plenior sensus redderetur, si: Haec est Apocalypsis, diceret. Sed Scripturarum
mos est.
II. Ut praecedenti libro iam diximus, hace visionem alii
spiritalem.
-- Et angelo Ephesi [Apoc. 2,1] - Hoc loco beatus Iohannes vel
ex propria vel ex praecedentium praedicatorum.
V. Cum per ceteras prophetias
quam multa quae mediatori nostro conveniant in terrenis rebus.
Des.: [Apoc.
12,9] ... ubi non est aliud quod exponi debeat, nisi ut hac manente laetitia,
hic liber debitum finem accipiat.
Stegmüller 1102.
Editions:
1. Mai,
Angelo.
2. PL 100: 1087-1156.
According to G. Lobrichon, "L'ordre de ce
temps et les désordres de la fin. Apocalypse et société. di IXe à la
fin du XIe siècle," in The Use
and Abuse of Eschatology in the Middle Ages, ed. W. Verbeke, D. Verhelst and
A. Welkenhuysen (Mediaevalia Lovaniensia, Studia XV), Leuven University Press,
1988, p. 230n: le commentaire inachevé attribué abusivement à Alcuin, lequel
n'est qu'une recension courte d'Ambroise Autpert (PL 100, 1087 ss.).
Manuscripts:
1.
Alternative text:
1. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 13581, f. 3r-31r. saec.
ix. St. Emmeram,
2.
Bibliography:
1. Matter, E. Ann, "The
Pseudo-Alcuinian `De Septem Sigillis': an early Latin Apocalypse exegesis," Traditio 36 (1980): 137n.
6. Pseudo-Alcuin.
6.1. [Pseudo-Alcuin] De
septem sigillis.
Inc.: Legimus in Apocalypsin septem sigillis
librum esse signatum que nullus potuit aperire nec solvere signacula eius (vers.
A) – Primum sigillum nativitas. Secundum baptismum. Tertium crux. Quartum
sepulchrum (vers. B)
Expl.: … non contingat mihi hoc ut mittam manus nostras in sanctum Domini mei: finit amen (vers. A) – Idem qui voluntari erunt pauperes propter Deum ut dicitur ‘vade vende omnia que habes et da pauperibus et veni sequere me’ (Matt. 19, 21) (vers. B)
Editions:
1. PL 101:
1169-1170
Lambert 492
Clavis 1152
CSLMA ALCPs 13
Manuscripts:
1.
2. Cologne, Stadtarchiv GB 4o 41, f.
36v-37v. 1437-1440.
3. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 72,
f. 54-55. saec. xii. Vers B.
4.
5.
6.
7.
8. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14423, f. 8r. saec. ix. St.
Emmeram,
9.
Bibliography:
1. Matter, E. Ann, "The Pseudo-Alcuinian `De Septem Sigillis': an early
Latin Apocalypse exegesis," Traditio
36 (1980): 111-137.
6.2. [Pseudo-Alcuin] De Psalmorum
usu.
Editions:
1. PL 101: 465-508
Manuscripts:
1.
Klosterneuberg, Can. Reg. 20. saec. xii. 178 ff.
2.
3. Uppsala, Universitätsbibliothek, C 59, f.
146rb-.
4.
6.3. [Pseudo-Alcuin] Commentum in Mattheum
(1).
Inc.: Matthaeus instituit virtutum tramite mores, et bene
vivendi iusto dedit ordine leges [c.Iuvencus].
-- Mattheus ex Iudaeis qui et
Levi, ex publicano Apostolus, sicut in ordine ... scriberet evangelium.
--
Quattuor deinde evangelistae propter unum per quattuor mundi cardines ...
initium ita exorditur, dicens.
-- Liber generationis -- In Genesis scriptum
est: Hic est liber creaturae coeli et terrae. Et rursum: Hic est liber
generationis Adae.
-- Christi autem generatio sic erat - Quaeritur: Cur non
ait: Iesu Christi, sed solummodo: Christi.
Expl.: ... omni ecclesiae dicitur
sive ad terminos terrae.
Stegmüller 1100.
Clavis 1168.
CSLMA ALC65
Editions:
1. M. Manitius, “Ein Fragment aus einem
Matthäus-kommentar,” Zeitschrift für
Kirchengeschichte 26 (1905), 236-238.
Dresden fragment.
2. PLS 4, col. 993-4.
Extracts.
3. B. Löfstedt, “Fragmente eines
Matthäus-Kommentars,” Sacris Erudiri
37 (1997), 141-161.
Manuscripts:
1. Cologne, Dombibliothek 57, f.
57r-64v. saec. ix.
[2. Dresden, Sachsisches Landesbibliothek R 52. saec. viii-ix. Fragment.]
3. Orléans, Bibliothèque
municipale 65, f. 1-269. saec. x; Fleury. (S)
4.
5.
6.
7.
8.
[9.
Items 4 and 8 appear to be the same – sale ??
Bibliography:
1. M.F.
Monnier, Alcuin et son influence
littéraire religieuse et politique chez les Francs.
2. M.F. Monnier, Alcuin et
Charlemagne, 1862, p. 361. Written by Alcuin.
3. Schönbach, p. 70-78.
Not by Alcuin, but composed by a Frank between 860 and 900.
6.4.
[Pseudo-Alcuin] Commentum in Mattheum (2).
Inc. Christi
autem generatio sic erat -- Sicut praedixit vel deinceps dicturus erit. Cum
esset desponsata mater eius Maria Ioseph. Cur hic sponsum dicit, cum superius
virum nominavit.
-- Et convocatis -- Hic primitus legimus, quod dedit eis
potestatem eiciendos daemones.
-- Expl.: .. cum sua maiestate, ut sibi
paratos nos inveniat.
Stegmüller 1101/
CSLMA ALCPs1
Manuscripts:
1.
7. Ambrosius Autpertus.
7.1. [Ambrosius Autpertus]
Expositio in Apocalypsin.
- [Epistola ad Stephanum]
Sanctorum Ecclesia, quae corpus sui Redemptoris est, cuius tu quoque
pontificalis ordinis ...
- [Praefatio] Dei omnipotentis inlustratione
affatus, eiusque muneris largitate deuinctus, ac de eiusdem Domini accepti ...
- Apocalypsis Iesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere seruis suis,
quae oportet fieri cito. Primo igitur hoc in loco notandus est litterae textus,
qui iuxta usitatum quidem humanae locutionis modum ...
- [Expl.] Illud autem
adtentius postulo, ut si cui hoc opus ad manus uenerit, eumque perlegit, tua
inspiratione tactus, meam orationem conpleat ac dicat: Domine, fiat, Domine,
fiat, Amen, Amen.
Stegmüller 1275
Editions:
1. In Apocalypsim libri decem. Coloniae, per Eucharium Ceruicornum, opera
& impena Godefridi Hittorpii, 1536.
2. Magna Bibliotheca Veterum Patrum
T. IX.
3. Maxima Bibliotheca Patrum
XIII (1677), 536-657.
4. Webber, R., ed. Ambrosii Autperti Opera, Pars 1-2.
Corpus Christianorum continuatio mediaeualis 27. Turnholt: Typographi Brepols,
1975.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4. Berlin, Staatsbibliothek zu
Berlin - Preussischer Kulturbesitz Lat. fol. 738. saec. x. Trier, St. Maximin.
Books VI-X.
5. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer
Kulturbesitz Lat. fol. 742. saec. xiii.
6.
7.
[8.
[9.
10. Cues, Spital 52. saec. xii. Liège, S.
Jacques. Books VI-X.
11. Ivrea, Biblioteca capitolare 53 (CIII). saec. xi.
12. Karslruhe, Landesbibliothek Aug. Perg. 100, f. 1-143. sec, ix2. O: N.
Italy; P: Reichenau. L. VI-X. (S)
13. Orléans, Bibliothèque
municipale 92. saec. x. Books VI-X.
14.
15. Padova, Biblioteca Antoniana 118. saec. x,
16.
17.
18.
19.
20.
21. Saint Omer, Bibliothèque municipale 21. saec. xiv. Clairmarais.
Books VI-X.
22. Saint Omer, Bibliothèque municipale 92. saec. x; St. Bertin.
Books VI-X.
23.
24. Schaffhausen, Min. Bibliothek 81. saec. xii. Allerheiligen. Books
I-VI.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
[31. Vitry-le-François, 4. saec. xii;
Trois Fontaines. Books I-V.]
Variant text: Stegmüller 1274
1.
2.
3. Rein, Cistercienser 64, f. 179-180. Prol.
4.
7.2. [Ambrosius Autpertus] Homelia de Transfiguratione
Domini.
Inc.: Solet nonnumquam evenire, immo paene semper evenit,
ut in domibus regum ac principuum vasa aurea ...
Expl.: ... ad caelum ovis
inventa eum pastore feratur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat
Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Editions:
1. Martène et
Durand, Veterum Scriptorum amplissima
Collectio t. ix (1733), 249-266.
2. PL 89: 1305-1320
3. Webber, R.
Corpus Christianorum continuatio mediaeualis 27, Turnholti: Typographi Brepols,
1979, p.1003-1024.
Manuscripts:
1. Albi, Bibliothèque municipale 47, f.
118-123v.
2. Naples,
Bibl. Naz. VI B 2, f. 76-86. saec. xi.
3. Paris, Bibliothèque nationale de
France lat. 11700, f. 60-64v.
4. Paris, Bibliothèque nationale de
France lat. 13396, f. 94-108v. saec. viii-ix.
5. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 1271, f. 184v-189v.
8. Angelomus of Luxeuil.
8.1. [Angelomus of
Luxeuil] Enarrationes in librum Geneseos.
Inc.: Istius
egregii seriem percurre libelli ... cernendo Deum semper per saecula verum.
- Postquam gazophylacia ac thesauros quattuor evangeliorum, quae omnibus
divinarum scripturarum ... satagat lustrare ovans latissimos. Vale.
[Angelomus Leotrico presbytero].
- Adminiculante, divina gratia, qua
parvulis confidentiam, mutis praestat locutionem ... ad historiae seriem
transeamus. Ait enim Moyses.
- In principio creavit - Primum notandum, quod
mox Scriptura primo verbo aeternitatem atque potentiam Dei creatoris ostendit.
- Hae sunt (10,1) - Iam incipit describere, qualiter a filiis et nepotibus
Noe gentes exortae fuerunt.
Expl.: sed verba pro rebus describendis sunt
instituta.
Stegmüller 1334.
CSMLA ANG 2
Editions:
1. Pez,
Bernhard, ed. Thesaurus anecdotorum
novissimus: Seu veterum monumentorum, praecipue Ecclesiasticorum, ex Germanicis
potissimum bibliothecis adornata collectio recentissia. Augustae Videlicorum
& Graecii, Sumptibus Philippi Martini, & Joannis Veith fratrum,
1721-1729..
2. PL 115: 111-244.
3. Dümmler, E., ed. MGH Epist. 5,
1899/1978, p. 619-622 (praef.).
4. Dümmler, E., ed. MGH Poetae 2, 1884/1978,
p. 675-6 (carm.).
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5. Zwettl, Stiftsbibliothek 89, f. 102-146. saec.
xiii. (C,S)
CSMLA cites erroneously Kremsmünster, Stiftsbibl. 1044.
8.2. [Angelomus of
Luxeuil] Enarrationes in quatuor librum Regum.
Inc. Cum a
quampluribus fratribus et etiam a nonnullis prudentibus ... ovans latissimos
doctorum [praefatio discipuli Angelomi]
- Si mavis, lector, typicos
disnoscere sensus ... Ange, Deus, Lomi, dic miserere tui.
- Viginti et duas
esse litteras apud Hebraeos in auctoribus divinarum ... sempiternum imperium.
- Fuit vir unus - Quia enim in prolegomena, immo in isagoge polliciti sumus,
prius fundamenta historiae ponere.
Expl: ut taliter una cum filiis
perimeretur.
Inc. [II Reg.] Verum quoniam favente divina gratia quamquam
fortassis indocte, primum librum huius historiae ... pressusque mole tantae
magnitudinis.
Expl: in domum sibi sempiternam sanctificavit.
Inc. [III Reg.] Expletis duobus libellis Regum voluminis, divina videlicet
immeriti auxiliati clementia, tamquam quodammoodo ... ad eum describendum
vertamus articulos.
- Et rex Davit senuerat - Senectus David humani generis
figuravit Vetus Testamentum, in quo quia fides defecerat.
Expl: contra
spiritalia nequitia in coelestibus [Eph. 6,12].
Inc. [IV Reg.] Tandem
aliquando Domino cooperante quartum quodammodo navigando appulimus librum ...
stromatum excedere modum. Ait sacra historia. - Praevaricatus est - Mortuo
quoque impiissimo rege Achab, impius haeres successit.
Expl: sapientiae et
scientiae absconditi.
Stegmüller 1335-1338; Stegmüller 1956.
CSMLA ANG
5.
Editions:
1. Angelomi monachi
ordinis Diui Benedicti ... Enarrationes in quatuor lib. Regum miro artificio
elaboratae, ac iam primum typis excusae. Coloniae: Ex officina Eucharij
Ceruicorni, 1530. [20], 194, [2] p.; 31 cm.
2. Enarrationes in Libros Regum. Romae,
apud Paulum Manutium, in aedibus Populi Romani, 1565
3. 3. Maxima bibliotheca veterum patrum.
Lugduni, Apud Anissonis, 1677, T. XV.
4. PL 115: 247-552.
5.
Dümmler, E., ed. MGH Poetae 2, 1884/1978, p. 676-677 (carm.).
6. Dümmler,
E., ed. MGH Epistolae 5, 1898-9/1978, p. 622-625 (praef.)
Manuscripts:
1.
2.
3. Avranches,
Bibliothèque municipale 9. 155 ff. saec. xi-xii.
4.
5. Cambrai,
Bibliothèque municipale 466 (437). saec. xii (before 1167); Saint-André du
Cateau-Cambrésis, O.S.B. (C,S)
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
21.
22. Zwettl, Stiftsbibliothek 89, f.
147r-194r. saec. xii. Actually a copy of the commentary on
Kings by Claudius of Turin.
8.3. [Angelomus of Luxeuil]
Enarratio in Cantica Canticorum.
Inc.: Osculetur me osculo
oris sui. Angelos ad eamdem Dominum, patriarchae ad illam ...
Expl.: ...
pariterque a Domino audire: Euge, serve bone, fidelis, quia super pauca fuisti
fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui. Amen.
Stegmüller 1339.
CSLMA ANG 4.
Editions:
1. Angelomi Monachi Luxoviensis Ordinis diui
Benedicti, autoris vetusti, et in abstrusis scripturarum locis eruendis
explicandisque ingenii acerrimi viuacissimique, enarrationes in Cantica
canticorum, miro artificio elaboratae, ac iam primum typis excusae.
Coloniae: Ioannes Praël excudebat. Anno domini M.D.XXXI.
2. Magna bibliotheca veterum patrum, et
antiquorum scriptorium ecclesiasticorum. Cologniae Agrippinae: Sumptibus
Antonii Hierati, 1618-1622, T. IX, p. 800-826.
3. Maxima bibliotheca veterum patrum. Lugduni, Apud Anissonis, 1677, T. XV, p. 415-442.
4. PL 115: 551-628.
5.
Dümmler, E., ed. MGH Epist. 5, 1898-9/1978, p. 625-628.
Manuscripts:
1.
Alençon, Bibliothèque municipale 16, f. 71-76r. saec. xii. (C)
2.
3. Lilienfeld, Stiftsbibliothek
160, f. 133-143. saec. xii. (C,S)
4.
5.
6.
7.
8.
9.
9. Auxilius.
9.1. [Auxilius]
Quaestiones in Genesim.
Inc.: Omnis diuina Scriptura
bipertita est, secundum id quod Dominus significat dicens ... et in ecclesia ...
-- Si ergo utroque modo ulla Scriptura scrutanda est, quomodo dicta est per
allegoricam significationem: In principio fecit. [Q. 1] - Quomodo ordinavit Deus
Cherubim [q. ultima].
Expl.: ... illic esset ignea quaedam custodia.
Stegmüller 1558.
Lapidge & Sharpe 1256.
Kelly 24
Michael
Gorman doubts attribution to Auxilius; sees text as Irish: RB 93(1983), 302-133.
Manuscripts:
1. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 136, p. 3-111. saec. x.
2. Monte
3.
4.
5.
10. Beatus
of Liebana.
10.1. [Beatus of Liebana] Explanatio in
Apocalypsis S. Johannis.
Inc.: Quaedam, quae diversis temporibus in
Veteris Testamenti libris ... et mei laboris (Beatus Etherio).
- Johannes
apostolus et evangelista a Christo electus atque dilectus ... desiderium
conlocetur (Prol. Hieronymi).
--
Diversos marina discrimina transvadantes ... sudabit ingenium, Anatoli carissime
(Prol. Hieronymi).
-- Johannes quodam vaticinio ex merito nomen
accepit ... quae prima fuerant, abierunt (Summa dicendorum).
Stegmüller
1597.
Editions:
1. Florez, H., ed. Sancti Beati, Presbyteri Hispani
Liebanensis, in Apocalypsin, ac plurimas utriusque foederis paginas Commentaria,
ex veteribus, nonnullisque desideratis Patribus, mille retro annis collecta.
nunc primum edita, opera et studio R.P. Doct. Henrici Florez, etc. Matriti
MDCCLXX, apud Joachim Ibarra, Catholicae Majestatis Typographum.
2. Sanders,
H.A. Beati in Apocalipsin libri duodecim.
Romae, 1930. Papers and monographs of the
3. Romero-Pose, E. Sancti Beati a Liebana Commentarius in
Apocalypsin. Romae: Typis Officinae Polygraphicae, 1985.
Manuscripts:
1.
2. Burgo
di Osma, Cathedral 1, 169 ff. 1086. Redactio II. (S)
3.
4.
5.
6. Leon, Archivio
Historico Diocesana. S. Pedro de Duena doc. 1. saec. x. Fragment.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17. Montserrat, Biblioteca del Monasterio
de Santa Maria 793-VIII. saec. xi in. Fragment.
18.
19.
20.
21.
22. Paris, Bibliothèque nationale de France n.a.l. 2290. 167 ff.
saec. xii ex. (S)
23. Rome, Bibl. Corsiniana 369. 171 ff. saec. xii ex. (S)
24. Salamanca, Universidad 2632. saec. xii.
25. Seo d'Urgel, Cathedral
26. 205 ff. saec. x ex. (S)
26. Silos, Biblioteca del Monasterio de Santo
Domingo Frag. 1-3. saec. x.
27. Silos, Biblioteca del Monasterio de Santo
Domingo Frag. 4. saec. xi in.
28. Turin, Biblioteca Nazionale cod. Lat. 93.
saec. xii. 214 ff. (S)
29. Vallodolid, Biblioteca Universitaria 433. 230
leaves. 970. (S)
30. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 7621. 1552. 255 ff.
(S)
11. Bede, Pseudo.
11.1. [Pseudo-Bede]
Commentum in Pentateuchum.
Inc.: In principio creavit -
Utique non in principio temporis. Deus enim fecit tempora. Et ideo antequam Deus
faceret tempora, non erant tempora.
- Hae sunt. (Gen. 10,1) - De Japhet nati
sunt filii quindecem (c. 10).
Expl.: ...aut servus, aut liber, quia in
omnibus Christus.
Inc. [Exod.] Haec sunt nomina - Haec sententia Esdrae
prophetae ab aliquibus dicitur.
-- (Et dixit. Exod. 10,1) - Quod autem hoc
loco locustarum.
Expl.: ... ut spiritualis sensus ostendatur.
Inc.
[Lev.] Vocavit autem - Ab aliquibus interrogari solet, si aliquis ordo sit, qui
hunc ordinem voluminum legis significaret.
-- Filii autem Aaron, qui
imponenetes altari ignem alienum (c. 10).
Expl.: ... certe per baptismum
habere potuit.
Inc. [Num.] In exordio Numeri Deus loquitur ad Moysen in
secundo mense, et in secundo anno egressionis eorum ex Aegypto. Per quod
ostenditur tempus transire legis.
- Sed et duae tubae argenteae fieri (c.
10).
Expl.: ... operarius mercede sua [Luc. 10,7].
Inc. [Deut.] Sciendum
sane est, quod in Deuteronomio repetitio est praecedentium quattuor librorum et
tamen in se multa propria continet.
Expl: ... sub occidente eos littera
vivunt.
Stegmüller 1647-1651.
Editions:
1. Ed. Johannes Hervagius,
Venerabilis Bedae opera omnia tom.
IV. Basel, 1563, 1-207.
2. PL 91: 189-394.
Manuscripts:
1. Boulogne
sur-Mer, Bibliothèque municipale 16 bis. saec. ix1; O: N.E. France;
P: St. Bertin. 129 ff.
2. Brussels, Bibliothèque Royale 9327-28 (VDG 1354),
f. 17-132. saec. ix1. O: near Paris; P: Liège, Saint-Laurent.
3.
Milan, Biblioteca Ambrosiana D.523 inf. saec. xv; Milan. F. 220-222.
4.
Milan, Biblioteca Ambrosiana G.82 inf., f. 1-100. saec. xii2/4;
Milan.
5. Monte Cassino, Archivio della Badia 30, p. 347-411. saec. x-xi;
near Rome.
6. Oxford, Bodleian Library Lat. th. d. 3 [31383]. saec. viii-ix.
N. Italy. 182 ff. CLA II, 250.
7. Oxford, Bodleian Library, e
Musaeo 36 [3575], p. 1-246. saec. xii2. Bury St. Edmunds.
11.2. [Pseudo-Bede] In Matthaei evangelium expositio.
Inc. Liber generationis - Mos etenim est Scripturarum sacrarum,
disputationis volumini nomen imponere, sicut Genesis dicitur, eo quod incipit de
natura et conditione rerum disputare ... praedicabat in populo, sicut supra
legimus (Lib. I - Mt. 1, 1-7, 29)
-- Cum autem descendisset (8,1) -- Istud
miraculum potest intelligi.
-- Et convocatis (10,1) -- Recte in apostolatum
divina gratia duodecim convocantur ... damnabiles fierent (Lib. II = Mt. 8,
1-13, 58).
-- In illo tempore (14,1) -- Herodes bene sentiens de
resurrectione mortuorum ... habentibus apparet (Lib. III = Mt. 14, 1-22,46).
-- Confusis, ut dignum erat, ac repudiatis ... alter erudiatur.
-- Tunc
Jesus (22,1) -- Per cathedram legis ostendit et propter sacerdotium ... futurae
haereditatis erudiendo provenit (Lib. IV = Mt. 23, 1-28, 20).
Stegmüller
1678.
Editions:
1. PL 92: 9-132.
Manuscripts:
1. Cologne,
Dombibliothek 16, f. 1v-39v. saec. ix-x; Germany. Later
attribution (saec. xvi?) to Bede in MS.
2. Fulda, Landesbibliothek Aa
4o 19, f. 1r-56v. saec. ix2;
Constance. Attributed to Hrabanus Maurus. (S)
3. Ljubljana, Narodna in
univerzitetna knjižnica 18 (Kos 13), f. 21-163. Attributed to Bede. (S)
4.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 3741, f. 8v-66. (S)
5.
Nürnberg, Germanisches National Museum 3942, f. 1-92. saec. ix2. (S)
6. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4144 (Weissenburg 60), f. 1-77.
(S)
Bibliography:
1. Stoll, B., “Drei karolingische
Matthäus-Kommentare (Claudius von Turin, Hrabanus Maurus, Ps.-Beda) und ihre
Quellen zur Bergpredikt,” Mittellateinisches Jahrbuch 16 (1991),
36-55.
2. Rädle, F. Studien zu
Smaragd von Saint-Mihiel. München, 1974, esp. p. 161-167.
.
11.3. [Pseudo-Bede]
In S. Joannis evangelium expositio.
Inc. Hic est Johannes
evangelista, unus ex discipulis Dei, qui virgo a Deo electus est, quem de
nuptiis, volentem nubere ... magisterii doctrina servetur.
-- Scire debetis,
omnibus divinae scripturae paginis, merito evangelicam excellere auctoritatem
... luce dispulit, dicens.
-- In principio erat -- Atque cum trium
evangeliorum, Matthaei scilicet, Marci et Lucae, ad eum notitia pervenerat,
probasse quidem dicitur fidem.
-- Amen Amen (10,1)-- Propter Pharisaeorum,
qui se videre iactabant, cum caeci essent, venenatam et superbam.
--
Scripturis evangelista Johannes memorabile illud Domini ministerium.
-- Ante
diem (13,1) -- Pascha quippe transitus interpretatur, nomen ex eo vetus habens.
Expl. ... nisi evangelista terminante evangelium suum, etiam compellerer
meum terminare sermonem.
Stegmüller 1680.
Editions:
1. PL 92:
633-938.
Manuscripts:
1. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. lat. 307.
saec. ix2/4; Lyon.
First part of this commentary appears to have
been borrowed from Alcuin's commentary on John, see Giuseppe Cremascoli, "I
commenti al Vangelo di Giovanni in età carolingia," in Lingua e Stile del Vangelo di Giovanni.
Genova: D.AR.FI.CL.ET, 1991, p. 137-154, esp. 141-142.
11.4.
[Pseudo-Bede] Homiliae in D. Pauli epistolas.
Inc. Prologus
Bedae presbyteri. Quantam et quam multiplicem gratiam sancti Apostoli a domino
Christo meruerint, audivit in dilectionum ...
-- In nomine Domini nostri
Iesu Christi: Incipiunt explanationes Lectionum seu Epistolarum Dominicis
diebus, festivitatibus, ac feriis, Venerabilis Bedae presbyteri.
-- In
vigilia natalis domini de nona. Lectio epistolae beati Pauli apostoli ad Romanos
I. tres, Paulus servus Christi Iesu vocatus apostolus ... Homilia lectionis
eiusdem.
-- Gaudeamus, fratres, et laetemur in domino, carissimi, in
solennitate praesenti, quam festiva devotione praevenimus, in qua misit deus
filium syym ...
Editions:
1. Gymnicus, J., ed. Homiliae Venerabilis Bedae, presbyteri
Anglosaxonis, theologi celebrerrimi, in D. Pauli epistolas et alias veteris et
novi testamenti lectiones tam de tempore quam de sanctis, ut per totum annum in
templis leguntur, nunc primum excussae. Coloniae apud Ioannem Gymnicum. Anno
MDXXXV.
Barré, Les homéliaires,
p. 6-10; 230-235.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque municipale 29, f.
1-98. saec. x; Mont-Saint-Michel.
2. Cologne, Dombibliothek 172. saec. x.
3. Melk, Stiftsbibliothek Q. 52. saec. ix-x.
4. Munich, Bayerische
Stiftsbibliothek Clm 6264. saec. xi; Freising.
5. Munich, Bayerische
Stiftsbibliothek Clm 14410 et 14472. saec. ix1/3; Regensburg,
St-Emmeran.
6. Oxford, Bodleian Laud. Misc. 427. saec. ix ex.
7. Trier,
Stadbibliothek 216. saec. xi; St. Simeon.
12. Berengaudus OSB.
12.1. [Berengaudus] Expositio super septem visiones
libri Apocalypsis.
Inc.: Apocalypsis - Beatum Johannem apostolum et
evangelistam hunc librum Apocalypsin edidisse constat, quamvis extiterunt aliqui
(prol.) - Apocalypsis Iesu Christi, quam dedit illi deus [Apoc. 1,1].
Apocalypsis, revelatio vel manifestatio interpretatur. Quod revelationis ...
sequentia manifestant.
- Apocalypsis - Apocalypsis revelatio interpretatur.
Quod revelationis donum et Pater Filio dedit secundum quod homo erat.
- Et
angelo (2,1) - Per dexteram Dei potestas Dei in hoc loco potest designari.
-
Et vidi (10,1) - Quia superius adversitates ecclesiae narraverat.
- Et vidi
(20,1) - Damnationem diaboli narrare volens.
Expl.: ... omnibus nobis.
Possumus per stolas in hoc loco animas nostras ... tales ergo per portas intrant
in civitatem.
Stegmüller 1711.
Editions:
1. Tunstall, C., ed. 1548,
attributed to St. Ambrose.
2. PL 17: 765-970 (PL 17: 843-1058). Cf. PLS I,
598.
Manuscripts:
1. Angers, Bibliothèque municipale 76 (68), f. 1-169. saec. xii. (C,S)
2. Armagh, Public Library G IV 5. Pontigny.
3.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9. Cambridge, Trinity College 15 (B I 16), f. 1-173. saec. xii. Expl:
... et vitae aeternae participes esse mereamur. Ipso praestante qui etc. (C,S)
10 Durham, Cathedral A I 10. (C,S)
11. El Escorial, Bibl. del real mon.
de S. Lorenzo Vitr. 1 (I B 3), f. 2-47. saec. xv. (C)
12. Eton College 24
(Bk 2. 11), f. 1-79. (C,S)
13. Kopenhagen, Königl. Bibl., Thott. Fol. 62, f.
1-141. saec. xiv. (C,S)
14. Leiden, Universiteit BPL 72, f. 1-144. saec.
xii. (C,S)
15. Lisbon, Biblioteca Nacional, Alcobaça, 232 (50), f. 103-214.
saec. xiii. (C,S)
16. London, British Library Harley 1919. (C,S)
17.
London, Lambeth Palace 358, f. 1-133. saec. xii. (C,S)
18. London, Lambeth
Palace 359, f. 1-180. saec. xi? (C,S)
19. Oxford, Bodleian Library, Douce
330 (SC 21904). saec. xii. (C,S)
20. Oxford, Bodleian Library, Auct. D. 4 15
(SC 27633). saec. xii. (C,S)
21. Oxford, Bodleian Library, Canonici Bibl.
62. saec. xiii. (C,S)
22. Oxford, Bodleian Library, Laud misc. 209 (SC
1341), f. 1-128. saec. xii. (C,S)
23. Oxford, Bodleian Library, Laud misc.
373 (SC 965), f. 1-180. saec. xii. (C,S)
24. Oxford, Corpus Christi College
143. saec. xiv. (C,S).
25. Oxford, New College 64, f. 1-118. saec. xii.
(C,S)
26. Oxford, Oriel College 6, f. 176-233. saec. xv. (C,S)
27.
Oxford, St. John's College 73, f. 1-140. saec. xii. (C,S)
28. Oxford,
Trinity College 34, f. 1-133. saec. xii. (C,S)
29. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 688. saec. xiv. (C)
30. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 2467, f. 4v-170v. saec. xii.
(C,S)
31. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2468. saec. xii.
(C,S)
32. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 10474, f. 1-47. saec.
xiii; Lyon. (C,S)
33. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13217.
saec. xii; St. Germain-des-Prés. (C,S)
34. Paris, Bibliothèque nationale de
France lat. 16299, f. 1-93. saec. xii. Expl. misit ergo angelus ignem, quem in
turibulo posuerat, in terra. Quia doctrinam fidei, quam in cordibus apostolorum
posuerat ... ut ex carnalibus spirituales efficiamur. Qui uiuit etc. (C,S)
35. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 17289, f. 48-159. saec.
xii. (C)
36. Paris, Bibliothèque Ste. Geneviève 79, f. 1-95. saec. xii.
Expl: ... vel certe in melius commutandum. (C)
37. Paris, Bibliothèque
Universitaire 174. saec. xiii. (C,S)
38. Roma, Biblioteca Alessandrina 169,
f. 29r-104v. Expl. ... participes esse mereamur). saec.
xiii. (C,S)
39. Rouen, Bibliothèque municipale 160 (A 353), f. 29-104. saec.
xii . (C,S)
40. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 309B, f. 1-186.
saec. xii. (C,S)
41. Stonyhurst College, Jesuitae 28. saec. xiii. (C,S)
42. Tortosa 130, f. 1-221. saec. xii. (C,S)
43. Tortosa 228, f. 1-90.
saec. xiv. Attributed to Bellangarius. Inc.: Sicut in saecularibus libris tria
quaeruntur, intentio scilicet, utilitas, et cui parti philosophiae supponatur,
sic in hoc diuino tria quaeruntur: Intentio, utilitas, et cui parti humanitatis,
id est uitae, subiaceat. Vita enim alia philargica ... nunc ad titulum
transeamus; - (S) 44. Trier, Stadtbibliothek 186, f. 177. saec. xv. (C)
45.
Troyes, Bibliothèque municipale 595. saec. xii; Bouhier. (C,S)
46. Troyes,
Bibliothèque municipale 729. saec. xii; Clairvaux. (C,S)
47. Uppsala C 17,
f. 183-188. saec. xv; Vadstena K VI 13. (C,S)
48. Vatican, Biblioteca
Vaticana lat. 6016, f. 1-143. Siena, O.P. Attributed to Bede. (C,S)
49.
Vatican, Biblioteca Vaticana Reg. Lat. 45. (C,S)
50. Växjö, Stifts och
läroverksbibl. 402, f. 1-104. 1478. (C,S)
51. Venice, Marciana Z 31 (1892),
f. 1-127. Attributed to Bede. (C,S)
52. Vitry-le-François, Bibliothèque
municipale 4, f. 9-211. saec. xii. (C)
53. Warsaw, Staatsbibliothek Abtl. II
Vel. Lat. Q I. 125, f. 1-170. (C,S)
54. Warsaw, Staatsbibliothek Chart. Lat.
Fol. I 329, f. 1-123, (S)
55. Vienna, Österreichisce Nationalbibliothek 855,
f. 51-77. (C,S)
56. York, Cathedral K 3, f. 1-94. saec. xii. Attributed to
Berengaudus in MS. (C,S)
57. York, Cathedral, K 10 (28), f. 1-169. saec.
xii. Attributed to Ambrose. (C,S)
58. Zurich, Zentralbibliothek 487 (Rh.
117), f. 1-72. saec. xii. Attributed to Berengaudus. (C,S)
According to G.
Lobrichon, "L'ordre de ce temps et les désordres de la fin. Apocalypse et
société. di IXe à la fin du XIe siècle," in The Use and Abuse of Eschatology in the
Middle Ages, ed. W. Verbeke, D. Verhelst and A. Welkenhuysen (Mediaevalia
Lovaniensia, Studia XV), Leuven University Press, 1988, p. 228n: "l'énigmatique
Bérengaud (PL 17, 776ss), que exerce une forte influence sur les commentateurs
de la première moitié du XIIe siècle; sa parenté intellectuelle avec
Rupert de Deutz me porte à le situer dans la zone rhénane, aux alentours de
1100."
13. Candidus- Bruun.
13.1. [Candidus-Brunn]
Dicta de imagine Dei.
Editions:
1. Frobenius Forster,
ed. Beati Flacci Albini seu Alcuini
abbatis, Caroli Magni regis ac Imperatoris, magistri opera. Regensburg:
Literis Ioannis Michaelis Englerth, Aulico-episcopalis, et monasterii S.
Emmerami Typographi, 1777. T. II, 506.
2. PL 101: 1359-1360.
Manuscripts:
1. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 6407, f. 101-103. saec. ix. Freising.
13.2. [Candidus-Brunn] Expositio passionis Iesu
Christi.
Inc.: Notum est vobis fratres carissimi, et frequenti
sancti evangelii lectione compertum ... breviterque explanare volumus
(Praefatio).
-- Sicut igitur evangelistis narrantibus agnovimus, cum
consummasset Jesus ... ut totam, quam susceperat humanam naturam, redimeret.
Stegmüller 1892.
Editions:
1. Pez, Bernhard, ed. Thesaurus Anecdotorum novissimus.
Augustae Vindelicorum Graecii: sumpibus Phillippi, Martini, & Joannis Veith
fratrum, 1721-1729. T. I, 240.
2. PL 106: 57-104.
Manuscripts:
1.
London, British Library Harley 3034, f. 66v-96v. saec.
viii-ix. (C)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6389, f. 15-66.
saec. ix. Freising. (C)
3. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14614, f.
88-150. saec. ix-x. (C)
4. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14645.
saec. viii-ix. (C)
5. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14740, f.
1-124. saec. x. St. Emmeram. (C)
14. Christian of Stavelot
(Druthmar).
14.1. [Christian of Stavelot] Commentarius in
Euangelium Matthae.
Inc.: Omnia verba sonando transeunt, et
transeundo deficiunt: necesse est igitur alligari litteris uerba ...
-- Hunc
titulum non fecit evangelista, scilicet intrepres qui ipsum interpretatus est
...
Expl.: Quod annuere dignetur, qui pro ea effudit sanguinem suum Dominus
noster Jesus Christus, qui uiuit et regnat in saecula saeculorum. Amen.
Stegmüller 1926.
Editions:
1. Christiani
Druthmari,... Expositio in Matheum evangelistam familiaris, luculenta et lectu
jucunda, cum epithomatibus in Lucam et Joannem. Epistola San-Martini episcopi ad
Mironem regem...
[Edidit J. Wimphelingus.] Argentoraci : opera J. Grünigeri,
1514.
2. Christiani
Druthmari, theologi vetustissimi, in Evangelium Matthaei expositio, per
Menradium Molterum restitute.
Hagenau: Per Iohan. Secer.;
1530.
3. Bibliotheca veterum Patrum, saeculi ix parte ii.
3. PL
106:1261-1504.
Manuscripts:
1. Hon. Thomas Fermor-Hesketh, Eston,
Nestor Hall, Towcester, Northhamptonshire, England. (Cheltenham, Phillipps
1148). saec. xi; Frankfurt. 152 ff. Cf. F. Dressler, Bericht des Hist. Vereins
Bamberg 93-94 (1956) 275-282; 94 (1957) 266-287. (S)
2. Graz,
Universitätsbibliothek 382. St. Lambrecht. c. 1400. Attributed to Chrysostomus.
(S)
3. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 4527, f. 1-171. No
attribution in MS. (S)
4. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 14066.
saec. xi. (S)
5. Nürenberg, Germanisches National Museum III. 61, f. 2-77.
1473. (S)
6. Paris, Bibliothèque Ste. Geneviève 71. saec. xii. (S)
7.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 724 (Theol. 122), f. 1-277. saec. x.
(S)
8. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4126 (Weissenburg 42), f.
1-261. (S)
14.2. Expositio brevis in Lucam.
Inc.:
Lucas ipse consurgens causa scribendi Evangelium, ne pseudo-evangelistis esset
facultas ...
Expl.: Maria Magdelena soror Lazari. Joanna uxor Chuzi
procuratoris Herodis: Maria Jacobi, soror sanctae Mariae.
Stegmüller 1927.
Edition:
1. Christiani
Druthmari,... Expositio in Matheum evangelistam familiaris, luculenta et lectu
jucunda, cum epithomatibus in Lucam et Joannem. Epistola San-Martini episcopi ad
Mironem regem...
[Edidit J. Wimphelingus.] Argentoraci : opera J. Grünigeri,
1514.
2. Bibliotheca veterum Patrum.
3.
PL 106: 1503-1514.
Manuscripts:
1. Trier, Stadtbibliothek 187, f.
234-243. saec. xv; Eberhardsklausen. (S)
2. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 724 (Theol. 122). saec. x. (S)
3. Wolfenbüttel, Herzog
August Bibliothek 4126 (Weissenburg 42), f. 261-276. (S)
14.3.
[Christian of Stavelot] Expositiuncula in Ioannem Evangelistam.
Inc.: Gratiam pro gratia, id est primo fidem, deinde remissionem peccatorum
...
Expl.: Mons Thabor triginta stadiis sublimatur, super latus viginti
quatuor, subauditur stadiis.
Stegmüller 1928.
Editions:
1. Christiani
Druthmari,... Expositio in Matheum evangelistam familiaris, luculenta et lectu
jucunda, cum epithomatibus in Lucam et Joannem. Epistola San-Martini episcopi ad
Mironem regem... [Edidit J. Wimphelingus.] Argentoraci : opera J.
Grünigeri, 1514.
2. Bibliotheca veterum Patrum.
3. PL 106: 1515-1520.
Manuscripts:
1. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 724 (Theol. 122). saec. x. (S)
15. Claudius
of Turin, d. c. 827.
15.1. [Claudius of Turin] Commentum
super Genesim.
Inc.: Non solum credimus sed etiam videmus et
tenemus, fidelem Dominum in (omnibus verbis) suis et sanctum in omnibus operibus
suis [Ps. 144, 13] ... mentes corrumpat (Claudius Dructeramno Abbati)
-
Verentes multiplicia congere, ne stomachus ... coepit a tempore.
- In
principio fecit - Hic sensus duobis modis sine offensione accipitur ... nostri
operis finiendus est liber.
- Igitur egressus (Gen. 28,10) - Somnus iste
Jacob mors sive passio Christi est ... factum est, ut ingrederetur.
Expl.:
... per quem factum est ut ingrederetur.
Stegmüller 1949; 1950.
Editions:
1. D. Eucharii
Lugdunensis episcopi doctiss. Lucubrationes aliquot ... cura ac beneficio J. A.
Brassicani Jureconsulti recens editae, quarum haec est summa: In Genesim
Commentariorum libri III; in libros Regum Commentariorum libri IV ...
Basileae, in officina Frobeniana, Anno M. D. XXXI. mense septembri.
Edition
based on the Vienna MS.
2. D.
Eucharii Lugdunensis episcopi doctiss. commentarii in Genesim, & in libros
Regum. Romae, apud Paulum Manutium, Aldi. F., 1564. 391 pp. fol.
3. Maxima Bibliotheca Patrum T. 6: 868-939.
4. PL 50: 893-1048.
5. MGH Epistolae aevi Carolini II, p. 590-593.
Manuscripts:
1. Düsseldorf, Universitätsbibliothek B.3, f.
1v-24v. saec. ix in. Excerpts. CLA 8:1183.
2. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 9575, f. 1-109. 811; Chasseneuil. (S)
3. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek theol. lat. 691 (Theol.77), f.
26r-126v. saec. xii. Göttweig. MS contains later
attribution to Eucher of Lyon. (S)
Bibliography:
1. Bellet, P., OSB,
"Claudio de Turin, autor de los comentarios ‘In Genesim et Regum’ de Pseudo
Euquerio," in Estudios Biblicos IX
(1950).
2. Gorman, Michael, "The Commentary on Genesis of Claudius of Turin
and Biblical Studies under Louis the Pious," Speculum 72 (1997), 279-329.
15.2. [Claudius of Turin] Exod. lib. I-IV; finitus 821
deperditus.
Stegmüller 1950,1.
15.3. [Claudius of Turin]
Librorum Informationum litterae et spiritus super Leuiticum.
Inc.: Cogis et compellis, carissime frater Theodemire abba, atque ut ita
dicam stomachanti animo me reprehendis ... anno incarnationis 823 salvatoris
Jesu Christi domini nostri (Claudius Theodemiro abbati, 823, mart. 3).
-
Leviticus liber apellatus est, eo quod Levitarum ministeria et diversitate
victimarum exequitur.
Expl.: ... galea salutis mundat atque circumdat.
Stegmüller 1951.
Editions:
1. Mabillon, Vetera Analecta. Paris, 1723, p. 90-92.
2. PL 104: 616-620.
3. MGH IV (Epistolae aevi Carolini II), 602-605.
Manuscripts:
1. Reims, Bibliothèque municipale 74. saec. ix. (S) MS
actually Jerome, In Psalmos.
2. Reims, Bibliothèque municipale 123 (B.62),
f. 1v-154. saec. ix; Reims. (S)
15.4. [Claudius of Turin]
Expositio in Josue.
Inc.: Propter nimiam pressuram atque
angustiam et diras infestationes ... suo nostroque tentatori infixit.
--
Factum est autem - Defunctus est igitur Moyses, quia cessavit lex et prophetae,
qui usque ad Johannem prophetaverunt. Vis scire de scripturis.
Expl.: ...
quae Caesaris sunt Caesari, et quae sunt Dei Dei [Matt. 22,21].
Stegmüller
1952.
Editions:
1. Pascal Boulhol. Claude de Turin: un évêque iconoclaste dans l’occident carolingien. Étude suivie de l’édition du Commentaire sur Josué. Paris, Institut d’Études Augustiniennes, 2002, p.351-437.
Manuscripts:
1.
15.5.
[Claudius of Turin] Expositio in Iudicum.
Inc.: In finem
libri Jesu Nave breviter narrator porrexit historiam, quousque filii
- Post mortem - Hic quaeritur: Utrum aliquis homo
Judas vocabatur, an ipsam tribum, ut solet, sic appellavit. Sic illi.
Expl.:
... sed contra se rigida sit, bonis vero omnibus summissa.
Stegmüller 1953.
Manuscripts:
1.
15.6. [Claudius of
Turin] Triginta quaestiones super libros Regum.
Inc. Mi
pater et magister, librum Exodi, quem misisti ... vitae suae (Theutmirus Claudio
Taurinensi; 821).
-- Compellit et constringit me ... iudicium, postea regnum
(Claudius Teutmiro; c. 824).
-- Fuit vir unus - Helcana non de Aran, id est
Amran, ortus, sed de Isaar ... sed quid egerit pertinebit (lib. I).
--
Promissiones Dei, quae facta sunt ad Abraham, cuius semini ... nonnulla ad
utramque (II Prol).
-- Post mortem Saul venerunt viri Juda ... reverentia
non recedat (lib. II).
-- Senuit Davit, ungiturque Salomon ... prophetae
sunt industria restaurati (lib. III).
-- Post divisionem regni Israel inter
Roboam at Jeroboam, postquam recessit Israel ... nisi servitute deposita (lib.
IV).
Stegmüller, 1954; 1955.
Editions:
1. D. Eucharii Lugdunensis episcopi doctiss.
Lucubrationes aliquot ... cura ac beneficio J.A. Brassicani Jureconsulti recens
editae, quarum haec est summa: In Genesim Commentariorum libri III; in libros
Regum Commentariorum libri IV ... Basileae, in officina Frobeniana, Anno M.
D. XXXI. mense septembri..
2. D.
Eucharii Lugdunensis episcopi doctiss. commentarii in Genesim, & in libros
Regum. Romae, apud Paulum Manutium, Aldi. F., 1564. 391 pp. fol.
3. C.
Trombelli, Veterum Patrum Latinorum
opuscula numquam antehac edita, Bologna. 1755.
4. PL 50: 1047-1208.
5. PL 105: 623-810.
6. F.A. Zaccaria, Bibliotheca Pistoriensis, Torino, 1752.
(Partial)
7. MGH Epistolae aevi
Carolini II, p. 607-608.
Manuscripts:
1. Mantua, Biblioteca Comunale
361 (C.V.2), f. 62v-134v. saec. xii3/4. S.
Benedetto Po'. (S)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 21572.
1170-1180; Weihenstephan. Klemm 58.
3. Munich, Bayerische Staatsbibliothek
Clm 28344, f. 9r-18v; 59r-60r. saec.
xiii; Murano. Excerpts.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Zwettl, Stiftsbibliothek 89, f. 147r-194r. saec. xii.
Stegmüller 1957.
Bibliography:
1. Giuliana Italiani, "Per un'edizione
critica delle 'Triginta questiones super libros Regum' di Claudio di Torino," Studi medievali ser. iii, 29,2 (1988):
625-640.
2. Michael Gorman, "The Commentary on Kings of Claudius of Turin
and its two printed editions (
15.7. [Claudius of Turin] Commentum in Ruth.
Inc.: Fames enim quam apud Israeliticum populum factam scriptura praenuntiat
divini verbi ...
Expl.: ... impletisque quae pollicitus est per Ihesum
Christm Dominum regem et salvatorem nostrum cum quo est illi honor et gloria in
saecula saeculorum, amen.
Stegmüller 1957. Cf. 1661; 5253; 8559,1.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
Editions:
1. M.
Douglas, "The Commentary on the Book of Ruth by Claudius of
15.8. [Claudius of Turin] Commentum in Matthaeum.
Inc.: Anno 815 incarnationis salvatoris Jesu Christi Domini nostri. Postquam
pius ac mitissimus princeps sanctae Dei ecclesiae catholicae filius Chludovicus
... venerans saluto. Mementote mei, vir Dei (Claudius Taurinensis Justo
(Eusebio) abbati Carrofensi (Charroux).
-- Post adventum Spiritus sancti
super discipulos die pentecostes et deinceps. Licet omnes praedicatores
extiterint
... gratiae tribuamus (Figurae evangelistarum).
-- Sciendum
quod sancti evangelistae, qui dispensationem nobis dominicae incarnationis
scriptam ... esse viderent. -- Liber generationis - Quo exordio ostendit,
generationem Christi secundum carnem se suscepisse narrandam.
Expl.: ...
vidistis eum euntem in coelum [Act. 1,11].
Stegmüller 1958.
Editions:
1. PL 104: 835-838.
2. Monumenta Germaniae Historica, Epistolae aevi Carolini II, p. 593-596.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque municipale 211, f.
161v-168r. saec. xi.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
Toulouse, Bibliothèque municipale 44. saec. xiii; Albi. (S)
17. Troyes,
Bibliothèque municipale 676. saec. ix; Tours; Clairvaux/Bouhier. (S)
18.
Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 3828, f. 1-117. saec. xi. Cf. Klosterneuburg
489.
Not by Claudius:
Altenburg 14 C 18, f. 97r-148v.
Klosterneuberg, 489, f. 31r-62r. saec. xiv.
15.9. [Claudius of Turin]
Commentum super epistolas S. Pauli.
Inc.: Amantissimus
Domini, sanctissimus Augustinus, calamus trinitatis, lingua Spiritus sancti ...
caput totius extitit orbis.
- In epistola quam Paulus apostolus scripsit ad
Romanos, quantum ex eius textu intellegi potest quaestionem habet talem ... ita
exorsus est dicere.
- Paulus servus - Prima quaestio de nomine ipsius Pauli
videtur exurgere: Cur is, qui Saulus dictus est in Actibus apostolorum, nunc
Paulus dicitur.
Expl.: ... quae sunt scripta signaret. Hactenus nobis in
epistola ad Romanos prout potuimus dictantibus, plurimum et labore et tempore
desudatum est.
Inc. Non velut pertinaciter rigidus renisus sum voluntati
tuae diu multumque ... quod vovit, Domino reddat
[Claudius Taurinensis
Theudemiro abbati (Psalmodiensi, prope Nîmes, c. 820].
- Ego in Dei
omnipotentis nomine Teudulfus sanctae Terdonensis ecclesiae indignus episcopus
... quae obtuli iussi [Theudulfus a. 862].
- Praecepto Domini admonitus
beatus apostolus Paulus resedit apud Corinthios ... revocat, haec est ...
manifestius perdocebit.
Steg. 1966 In primam epistulam ad Thessalonices =
Ambrosiastri.
Steg. 1967 In secundam epistulam ad Thessalonices =
Ambrosiastri.
Steg. 1968 In primam epistulam ad Timotheum = Ambrosiastri.
Steg. 1969 In secundam epistulam ad Timotheum = Ambrosiasti; cf. Ps.
Primasii.
Stegmüller 1959-1973; cf. 3137-3139 Hatto of
Editions:
1. Claudii Altissiodorensis vel
Taurinensis episcopi, Alcuini quondam tum sub Venerabili Beda, tum in fundatione
academiae Parisiensis collegae, In Epi. D. Pauli ad Galatas dotiss. enarration.
scripsit ante annos septingentos & triginta, sub Ludovico Pio. Parisiis.
Apud Petrum Vidovaelum, 1542. 144, [2] p.
2. Claudii Altissiodorensis vel Taurinensis
episcopi, Alcuini quondam tum sub Venerabili Beda, tum in fundatione academiae
Parisiensis collegae, In Epi. D. Pauli ad Galatas dotiss. enarration. scripsit
ante annos septingentos & triginta, sub Ludovico Pio. Parisiis. Apud Io.
Foucherium, 1542. 144, [2] p.
3. MGH Epistolae IV (Epistolae aevi Carolini II), 596-602
4. In Gal., Philem.
PL 104: 841-918
In Col., Tit., Philem., Hebr.
PL 134: 609-644, 699-834.
Manuscripts:
1.
2. Monte
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
13.
14.
15.
15.
Not by Claudius:
Orléans, Bibliothèque municipale
88 (85). saec. ix. Fleury. 618 pp.
Bibliography:
1. P. Bellet, in Colligere fragmenta (Beuron 1952)
140-143.
16. Commemoratio Genesi.
Inc.: Populus
Israhel audito decalogo ab ore Domini rogavit Moysen ...
Expl.: ... Ad
imaginem Dei. Christus imago patris pro nobis homo factus est.
Stegmüller
10404.
Bischoff, Wendepunkt 3.
Manuscripts:
1.
2.
3.
17. Commentarius in Lucam e codice Vindobonense latino
997.
Inc.: Incipit prefatio. Lucas, medicus Antiocensis, ut eius
scripta indicent, greci sermonis non ignarus fuit ...
-- Quoniam quidem
multi conati sunt: Id, quia distituti gratia Spiritus sancti. Multi conati sunt:
Id extra quattuor ...
Expl.: ... Et erant semper in templo: Id est, in una
et uera ecclesia. Benedicentes Deum: Qui prius illos benedixit. Explicit.
Editions:
1. Kelly, Joseph F., Scriptores Hiberniae Minores (Corpus
Christianorum, Series
Manuscripts:
1.
18. Commentarius in Iohannem e codice Vindobonense latino
997.
Inc.: Iohannes per tres causas hunc librum scripsit. Vir
integer hunc sententiam integra, nuntiat ...
-- In principio erat Verbum:
Id, contra heresim dicentem Christum ante Maria non fuisse ...
Expl.: ...
posset capere mente sua eos libros qui scribendi essent de uirtutibus et
doctrina Christi. Explicit.
Editions:
1. Kelly, Joseph F., Scriptores Hiberniae Minores (Corpus
Christianorum, Series
Manuscripts:
1.
19. Pseudo-Einhard.
19.1. [Pseudo-Einhard]
Libri Psalmorum Excerptio.
Editions:
1. Salmon, Petri,
Testimonia Orationis Christianae
Antiquioris. Corpus Christianorum. Continuatio Mediaeualis XLVII. Turnholti,
Typographi Brepols Editores Pontificii, 1977, p. 33-78.
Manuscripts:
1.
Authorship doubted by Salmon, but
see Julia M.H. Smith, “Einhard: The Sinner and the Saints,” Transactions of the Royal Historical
Society 13 (2003), 55-77 at p. 73n, who is much more inclined to see this as
one of Einhard’s works..
20. Erchambertus Frisingensis Episcopus
(Ercanbert of
20.1. [Erchambertus]
Expositio in Iohannes.
Cum imperitiae meae vestrae
mellifluae lectionis assiduitate .... examinationi commendo (Ercanbertus Rudolfo
praeceptori).
- Inter omnia divinae historiae volumina evangeliorum libros
arcem constat possidere dignitatis. Quippe cum ipsius salvatoris dicta ...
illustratus in haec verba prorupit.
- In principio erat - Hoc est: in Patre
erat Filius. Qui dicitur Verbum Patris esse, id est sapientia atque consilium,
sine quo numquam Pater erat.
- Amen Amen - Quonam superius pharisaicam
scientiam reprehendit.
Expl.: ... recta operatione exercendo quae docuit, ad
dona perveniamus sempiterna, quae promisit.
Stegmüller 2246. Cf. Stegmüller
7062 (Ps. Hrabanus).
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5. Wolfenbüttel. saec. x
21. Felix of
Urgel.
21.1. [Felix of Urgel] Liber de Variis Quaestionibus
adversus Iudaeos seu ceteros infideles vel plerosque haereticos iudaizantes ex
utroque Testamento collectus.
Inc.: [Initium deest] ... et ut mihi
ognoscatur, Dominum Jesum Christum deprecari non dedignetur.
-- Omnipotens
Deus post naturalem legem, quam primo homini Adam, cum eum creasset (c. 1).
-- Utraque enim ita permixta sunt, ut neque historia (c. 10).
-- In qua
spirituali scientia sanctuarum Scripturarum in Proverbiis Salomonis scriptum
est: Bibe aquam de cisternis tuis (Prov. 5,15)
Expl.: ... perfect manibus
inveniunt et faciunt.
Stegmüller 5172.
Editions:
1. Martène, ed. Thesaurus novus anecdotorum, V, col.
401-594. Attributed to Hrabanus Maurus.
2. S. Isidori Hispalensis Episcopi Liber de
Variis Quaestionibus adversus Iudaeos seu ceteros infideles vel plerosque
haereticos iudaizantes ex utroque Testamento collectus. Auctori restituerunt
P.A.C. Vega et A.E. Anspach. (Scriptores ecclesiastici hispano-latini
veteris et medii aevi, f. VI-VIII). El Escorial, 1940.
Manuscripts:
1.
2.
3.
Bibliography:
1.
Madoz, J., "Una obra de Felix de Urgel falsamente adjudicada a San Isidoro de
Sevilla," Estudios eclesiasticos 23
(1949), 147-167.
2. Vega, Angel Custodio, "El `Liber de variis
quaestionibus' no es de Felix de Urgel: Contestación a un articulo
22. Florus of
22.1.
[Florus of Lyon]
Epigrammata in Ps. 22; 26; 27; Cant. Trium puerorum.
Inc.: Me Pater
omnipotens clementi iure gubernat ... vivam felicter annis (Ps. 22).
-- Lux
mihi pura Deus, Deus est mihi vivida virtus ... patiens feret incluta regni (Ps.
26).
-- Ad te polorum conditor clamore supplex intimo ... aevi perennis
saeculis (Ps. 27).
-- Omne quod aeternus per verbun condidit auctor ...,
clamat, benedicit, adorat (Cant. Trium puerorum).
Stegmüller 2274.
Editions:
1. PL 61: 1085-1086. Attributed to Drepanius Florus.
2.
Dümmler, Monumenta Germaniae
Historica, Poetae II (1884), 535-539.
Manuscripts:
Afflghem prope
Bruxellam.
22.2. [Florus of Lyon] De psalterii
emendatione.
Inc. Diu est, quod paternitas vestra humilitati meae
iniungere voluit, ut psalterium vobis iuxta veritatem corrigerem ... quid in his
hebraica sibi vindicet veritas adnotavi (Florus Hydraldo abbati).
-- In
titulo 28. psalmi in quibusdam codicibus legitur: Psalmus in dedicatione, in
hebraeo: psalmus cantici, habetur.
Expl.: ... quantum potui laboravi, omnium
merear votis atque obsecrationibus adiuvari. Opto vos in Christo semper valere.
Stegmüller 2274,1.
Editions:
1. Mai, A., ed. Scriptorum veterum nova collectio III.
(1828), 252-255.
Manuscripts:
1.
2.
22.3. [Florus of Lyon] Commentatiorum
abbreviatum in Esaiam.
Manuscripts:
1.
2.
3.
Bibliography:
R. Gryson, Commentaire de Jérôme sur le prophète
Isaie. Vetus Latina. Die reste der Altlateinische Bibel. Aus der Geschichte
der Altlateinischen Bible, 23.
22.4. [Florus of Lyon] Collectanea in
Epistolas Pauli.
Inc.: In nomine Domini et salvatoris nostri Jesu
Christi. In hoc volumine continentur expositiones epistolarum beati Pauli
apostoli, collectae et in ordinem digestae ... vivatius atque verius instruatur.
Expl.: ... Audistis fratres ... Amen.
Stegmüller 2276-2290; 6920-6933.
Editions:
1. Expositio divi
Augustini in omnes epistolas Pauli.
440 p. fol. Editor: Petrus Succuribilis. Introduction by Geoffroy
Boussard attributes text to the Venerable Bede.
Hain Cop. 1983; Goff A-1277;
BMC VIII 31 (1B 40696);
2.
Edition not based on Boussard's editio
princeps. Cf. J. B. Martin, Bibliographie
lyonnaise I,
3. Commentarii in Omnes Divi Pauli Epistolas,
ex Lucubrationibus S. Augustini Catholicae Ecclesiae probatissimi Doctoris, per
Venerrabilem Bedam presbyterum Selecti. Addito elencho locorum prope omnium,
quorum in Nouo Testamento fit mentio, aliarumque rerum, quae vsui esse
scripturarum studiosis possint. Venetiis, sub signo Sancti Bernardini, M. D.
XLIII. [36], 639, [1] leaves; 8o
Letter of Anianus to the priest
Euangelus: leaf 619.49.
John Chrysostom, De laudibus beati Pauli Apostoli
(in Latin): leaves 620-637.
4. In: complete works of Bede,
5. In:
complete works of Bede,
6. In: complete works of Bede,
Bâle, 1563.
7. In: complete works of Bede,
8. Expositio Epistolarvm B. Pavli Apostoli, ex
diversis opvscvlis Sancti Augustini a Venerabili Beda Presbytero excerpta, et in
vnvm corpvs collecta. Opvs stvdiosis omnibvs, maxime Diuini Verbi Praeconibus
necessarium. Addita svnt eivsdem Bedae Venerabilis Commentaria in Acta
Apostolorvm, in Epistolas Catholicas SS. Iacobi, Petri, & Ioannis, itemque
in Apocalipsum. Parisiis: Apud Georgium Iosse, via Iacobaea, sub signo
Coronae Spinae. M. DC.XLIX. Cum Approbatione. [6], 531, [52]. [16], 119 p. ; 38
cm. Contains also: Bede's commentary on Acts, the Catholic Epistles and the
Apocalypse.
9. In: complete works of Bede,
10. PL 119:279-420.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5.
6. Autun,
Bibliothèque municipale S 35 (31). saec. x. (S) But D. Iogna Prat attributes
this text to Haimo of Auxerre, see below 23.9.
7. Auxerre,
8.
Avranches, Bibliothèque municipale 86. saec. xii (before 1186). Cat. des MSS
datés VII, 444. Mont-St.-Michel.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Cambrai, Bibliothèque municipale 535. St. Aubert. (S)
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 33, f.
1-153. saec. xii. Florus, Gal.- Hebr. (S)
30. Heiligenkreuz,
Stiftsbibliothek 81. saec. xii. 145 ff. (S)
31. Holkham Hall, Library of the
Earl of
32.
Laon, Bibliothèque municipale 105. saec. ix.
33.
34.
35.
36. London, British Library Burney 38. saec. xiii. P: Paris,
St. Denis.
37.
38.
39.
40.
41. Monte
42.
43. Nîmes, Bibliothèque municipale 36. saec. xi ex.; Abbaye
de la Grasse. Attributed to Peter of
44. Nurenberg I 52, f. 1-60.
Attributed to Peter of
45. Orléans, Bibliothèque municipale 83. saec. ix. Fleury. (S)
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
Paris, Bibliothèque Universitaire, 175. saec. xii. Attributed to Bede. (S)
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
Saint-Omer, Bibliothèque municipale 24. (S)
69. Saint-Omer, Bibliothèque
municipale 25. saec. xii. Attributed to Bede. (S)
70. Saint-Omer,
Bibliothèque municipale 51. Saint-Bertin. (S)
71. Saint-Omer, Bibliothèque
municipale 208. saec. xii. Clairmarais. (S)
72. Schlägl I (48), f. 200-294.
I Cor. 1,1-II Cor., 12,15. (S)
73.
74.
75.
76.
77.
78.
79.
80. Vendôme, Bibliothèque
municipale 46, 1-79. saec. xii.
81.
82. Würzburg, Univ. Mp.
theol. Fol. 119, f. 1-240. Attributed to Peter of
Bibliography:
1.
Célestin Charlier, "La compilation augustinienne de Florus sur l'Apôtre," Revue Bénédictine 57 (1947): 132-186.
2. André Wilmart, "Le mythe de Pierre de Tripoli," Revue Bénédictine 43 (1931): 347-352.
3. -- "Note sur Florus et Mannon à propos d'un travail récent," Revue Bénédictine 38 (1926): 214-216.
4. -- "Sommaire de l'Expositio de Florus sur les Epîtres," Revue Bénédictine 38 (1926):17-32,
205-214.
22.4a. [Florus of Lyon] Collectanea in Epistolas Pauli ex
Hieronymo.
Manuscripts:
1.
2.
3.
Bibliography:
1. P.I. Fransen, “Description de la collection hiéronymienne de Florus de Lyon sur l’Apôtre,” Revue Bénédictine 94 (1984),.195-228.
22.4b. [Florus of Lyon]
Collectanea in Epistolas Pauli ex Gregoria papa.
Manuscripts:
1.
2.
3.
Bibliography:
1. P.-I. Fransen,
"Description de la collection grégorienne de Florus de Lyon sur l'Apôtre," Revue Bénédictine 98 (1988), 278-317.
22.4c. [Florus of Lyon] Collectio ex dictis xii patrum.
Inc.: Incipiunt sententiae ex epistola Beati Pauli Apostoli ad Romanos a beato et glorioso Cypriano episcopo et martyre expositae atque ex opusculis eius in ordinem digestae.
-- I. Quia fides uestra annuntiatur in uniuerso mundo …
-- (I.)
Cognouimus, frater carissime, fidei ac uirtutis uestraw testimonia gloriosa …
Editions:
1. Flori Lugdunensis Collectio ex dictis xii patrum pars I cura et studio P.I. Fransen O.S.B. B. Coppieters ‘T Wallant. Corpus Christianorum Continuatio Mediaeualis 193. Turnhout: Brepols Publishers, 2002.
Stegmüller 2291.
Manuscripts:
1.
2. Vitry-le-François, Bibliothèque municipale 2.
saec. xii; Sainte-Marie des Trois Fontaines.
Bibliography:
Fransen, Paul-Irénée, “Les extraits d’Éphrem latin dans la Compilation des xii pères de Florus de Lyon,” Revue Bénédictine 87 (1977), 349-
22.5. [Florus of Lyon]
Notae in Tractatum in Psalmos Hilarii Poitivensis.
Manuscripts:
1.
23. Haimo of
Auxerre.
23.1. [Haimo] Commentum in Genesim.
Incipit: Desiderius vocabatur episcopus quidam familiaris et amicus beati
Hieronymi, ad quem scribit hanc praefationem. Praefatio latine, prologus vel
prohemium graece dicitur, id est breviatio; ymen graece, latine dicitur via.
Praesagio, id est praedivinatione vel signo futurorum. Sortitus est nomen cum
Daniele. Qui et ipse vir desideriorum appellatus est; et sicut ille desiderabat
praescire futura, sic iste desiderabat notitiam habere Scripturarum ...
unaquaeque enim res, quo frequentius transfertur, eo firmius emendabitur.
-
Auctor huius operis, sicut sancti doctores tradunt, cognoscitur fuisse Moyses,
qui per revelationem Dei mundi creationem cognovit, qui tamen more Scripturarum
de se quasi de alio loquitur. In principio huius voluminis philosophi
confutantur, qui de mundi creatione conati disputare, sicut Plato, qui tria
dixit esse principia, deum videlicet, exemplar et materiam, et Deum non quasi
auctorem ex nihilo cuncta creasse, sed quasi opifici in rebus creandis materiam
adiutorium praestitisse. Aristoteles autem duo dixit esse principia materiam
scilicet et speciem, tertium quiddam, nescio quid volens dicere, operatorium
appellavit.
Expl.: ... loculo in Aegypto. Loculus est vas respositorium, ubi
aliquod asservandum commendatur. O felix anima, quae, aromatibus virtutum
condita, in hoc corpusculo degens quotidie proficiendo perenni vitae reservatur.
Sine dubio, si tali condimento condita in fide, spe et caritate custodita
fuerit, per gratiam Christi ad divinae contemplationis speciem pervenire
merebitur, cuius adeptio perfeca est laetitia. Quam Psalmista oculis aspiciens
ait (Ps. 15,10): Adimplebis me laetitia cum vultu tuo, Domine; delectationes in
dextera tua usque in finem.
Stegmüller 3075; 7194.
Editions:
1. Pez,
Bernard, ed., Thesaurus anecdotorum
novissimus …, tom. IV, pars I. Augusta Vindelicorum Graecorum, 1723, col.
1-126.
2. PL 131: 53-134.
3.
Edwards,
Manuscripts:
Alpha Family
1. Avranches, Bibliothèque municipale 68,
f. 31ra-71rb. 1015-1045. O-P:
2.
3.
4. Orléans, Bibliothèque municipale 36 (33), pp.
1a-89a. saec. xiii. O-P: Fleury. No attribution in MS.
(S,I-P)
5.
6.
Beta Family
7.
8. The Hague, Museum Meermanno-Westreenianum10 A 7, f.
1ra-26vb. saec. xii. P: Abbé Allard. Attributed to Alcuin
in MS. (S,I-P)
9.
10.
Gamma Family
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19. Wilhering, Stiftsbibliothek IX 132, f.
49r-67v. saec. xiii. Atttributed to Remgius in MS. (I-P)
20. Zwettl, Stiftsbibliothek 95, f. 1r-32v. saec. xii.
Attributed to Jerome in MS.
Cluny, Catalogue, saec. xii: Aymonis brevis
scriptio in Genesim.
23.2. [Haimo] Commentum in
Deuteronomium.
Inc.: Incipit Elleaddabarim, id est Deuteronomion,
hoc est quod nos dicimus: Haec sunt verba.
- Deuteronomium dicitur secunda
lex. Haec autem fuit causa scribendi hunc librum, ut ea, quae facta vel dicta
fuerant, breviter collecta arctius in memoria populi tenerentur. Facilius enim
tenentur.
Stegmüller 7200.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque
municipale 68, f. 72rb-88vb. saec. xii.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12. Orléans, Bibliothèque municipale 36(33), p.
89a-128b. saec. xii ex. Fleury. No attribution in MS. (S)
13.
Stegmüller 8377.
14.
15.
16.
Zwettl, Stiftsbibliothek 95, f. 120r-138v. saec. xii.
Attributed to Remigius. (S)
Bibliography:
1. Edwards, Burton Van Name,
“Deuteronomy in the Ninth Century: The Unpublished Commentaries of Walahfrid
Strabo and Haimo of Auxerre,” in The Study of the Bible in the Carolingian Era,
ed. Celia Chaze;;e & Burton Van Name Edwards. Medieval Church Studies, 3.
Turnhout: Brepols, 2003, 97-113.
23.3. [Haimo] Commentum
in Cantica Canticorum.
Inc.: Salomon inspiratus divino Spiritu,
composuit hunc libellum de nuptiis Christi et ecclesiae, et quodammodo
epithalamium fecit Christi et ecclesiae, id est canticum super thalamos ... et
quasi comico stilo compositus est. Ait ergo:
-- Osculetur me -- Desiderantis
vox est synagogae adventum Christi. Quasi diceret: Qui toties mihi adventum suum
promisit per prophetas, veniat ergo iam, et osculetur me osculo oris sui, id est
per se ipsum mihi loquatur.
-- Ego flos (2,1) -- Postquam sponsa qualem
domum ipsa et sponsus eius habeant ostendit, ipse quoque sponsus de se, qualis
sit, ostendit.
-- In lectulo (3,1) -- Vox est ecclesiae de gentibus
congregatae.
-- Quam pulchra (4,1) -- Bis repetitur: Quam pulchra es.
--
Veniat dilectus (5,1) -- Audiens ecclesia persecutionem vocari, tamquam se
praeparans.
-- Dilectus meus (6,1) -- Vox respondentis ecclesiae.
--
Quam pulchri (7,1) -- Ab hoc loco incipit sponsus.
-- Quis mihi det (8,1) --
Ex his verbis intelligitur totum hoc carmen divinum esse et spirituale.
Expl: ... montes armatum sancti dei sunt, excellentia sanctae conversationis
coelo proximi, et odore ac fama virtutum longe lateque fragrantes. Hinc
Apostolus de se suique similibus dicit: Nostra conversatio in coelis est (Phil.
3, 20). Et alibi: Christi bonus odor sumus in omni loco (II Cor. 2, 15)
This
work has been attributed in printed editions to Cassiodorus, Haymo of
Halberstadt, Bruno da Segni and Thomas Aquinas.
Bibliography:
Vrede, W.
Die beiden dem hl. Thomas zugeschriebenen
Kommentare zum Hohen Liede.
Stegmüller 1895; 3065; 3079;
8032.
Editions:
1. Expositio
utilis ac preclara in canticis canticorum Salomonis edita per Aymonem monachum
sanctissimum doctoremque egregium noviter impressa. Impressa Papiae arte et
impensis Magistri Iacob de Burgofrancho Anno Domini 1508. Die. 12, Maii.
2. Expositio devotissima super Cantica Canticorum edita ab Angelico Doctore Sancto Thomas de Aquino, precibus monachorum dum in extrema infirmitate constitutus esset. Impensa Heredum quondam Octaviani Scoti Modoetiensis et Sociorum, Venetiis, 1516.
3. Haymonis episcope Halbertatten[sis] in XII. Prophetas minores enarratio. Eiusdem in Canticor[um] commentarues, antehac emissus nunquam. Sub priuilegio Caesareo ad quadriennium. Coloniae, Ex officina Eucharij Ceruicorni., 1529.
4. Haymonis episcope Halberstattensis in XII. Prophetas minores enarratio. Eiusdem in Cantica canticorum commentarius disertissimus. Coloniae, ex officina Eucharii Cervicorni, 1533.
5. Commentariorum divi Aponii, viri in sacris
literis disertissimi, in Cantica Canticorum
illius Erasmi Roterodami
testimonio, unquam scripsit in eadem Cantica: Opus iam
primum e situ ac squalore
erutum, & in lucem aeditum. Ad haec, Epitome
Commentariorum D. Aponii in
eadem Cantica, per Lucam Abbatem montis sancti
Cornelii. Praeterea, D.
Cassiodori Abbatis coenobii apud urbem Rauennatensem,
Commentaria, [pia aeque
atque erudita, in eadem Cantica: cui etiam perbelle
cum
Aponio conuenit: iam quoque
primum = (cui maxime cum Aponio conuenit)
Commentaria pia aeque atque
erudita in eadem Cantica: & ipsa nunc primum]
uetustorum codicum
adminiculo, suae integritati restituta. Friburgi Brisgoiae. An.
M. D.
XXXVIII.
6. Opvscvla omnia divi Thomae Aqvinatis doctoris Angelici. Quae ita mango studio ab innumeris vitiis sunt castigate, atque ita foeliciter suae pristinae integritati restitute, vt nunc primûm ab authoris sui manu in lucem emitti videantur, his etiam adiecimus in omnium theologorum gratiam eiusdem divi Thomae Commentaria, in Cantica canticorum, Iob, Ioannem, et Apocalypsim, nunc demùm maiori fide, ac studio, quàm antehac vnquàm càstigatissima facta, quorum omnium seriem tertia ab hac pagina indicabit. Lvgdvni: Apud haeredes Iacobi Iuntae, 1562.
7. Divi Thomae Aqvinatis doctoris angelici ordinis fratrum praedicatorum Opera omnia. Romae, Apud I. Accoltum, 1570, tomus XIII. Reprints #6.
8. Thomae Aquinatis opera omnia … ad exemplar Romanae impressionis restitute. Dom. Nicolinus. Venetiis, 1592-1594. Reprints #7.
9. Divi Thomae Aquinatis doctoris angelici,
Tomus XIII. Editio noua ... per
R.P.F. Cosmam Morelles ... Antverpiae, Apud Ioannem Keerbergium, Anno M.
DC. XII. [1612], p. 70-80. Reprints #7.
10. S. Brunonis Astensis Signiensium Episcopi Opera. :
Cum expositione in Psalmos Oddonis Astensis monachi Benedictini eidem Sancto
Brunoni ab ipso auctore dicata. Nunc primum duobus tomis distincta in lucem
edita studio et labore D. Mauri Marchesii, Casinensis decani. Venetiis, Apud Bertanos, M. DC. LI.
[1651]
11. Opvscvla omnia theological et moralia, ac
considerationes, qvibus addvntvr … Qvaestiones de secreto servando … Duplex
etiam in eiusdem Canticorum cantica commentum … Omnia magno stvdio ac impenso
labore ab innumeris … mendis repurgata vigilantia P.F. Petri Pellican Blesensis
… Editio nova … Parisiis, Apud viduam Sebastiani Hvré, et Sebastianum Hvré,
1656, T. XX, 1606-1630. Reprints #10.
12. Maxima Bibliotheca Veterum Patrum,
Lyons, 1677, T. XX, 1606-1630. Reprints #10.
13. Ed. Vives, Opera Sancti Thomae. T. XVIII, pp.
557-607.
14. PL 70: 1056-1106. Reprints #4.
15. PL 117: 295-358.
Reprints #3.
Manuscripts:
1.
2.
3.
4.
5.
6. Autun, Bibliothèque municipale
S 6 (6A), f. 9r-24v. saec. x2. Attributed to Remigius in
MS.*
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19. Brussels, Bibliothèque Royale 5547-5550, f. 94-117. saec. xi.
Gembloux. (I-P)*
20.
21. Cambrai, Bibliothèque
municipale 407 (383), f. 1-59. saec. xi4-xii1.
Saint-Sepulcre. Attributed to Bede in MS. (S, I-P)*
22.
23.
[24.
25. Cortona,
Biblioteca Communale 51, f. 52vb-77rb. saec. xi. Attributed to
Remigius.*
26.
27.
28.
29.
30.
Frankfurt-am-Main, Stadt- und Universitätsbibliothek Barth. 157, f. 1r-33v. saec. xiii
inc. No attribution in MS.*
31. Frankfurt-am-Main, Stadt- und
Universitätsbibliothek Praed. 92, f.137r-160r: 1499-1505.
Attributed to Egidius Romanus in MS.*
32.
33.
34. Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 259, f.
85r-117v. saec. xiv. Attributed to
Thomas Aquinas in MS. (S,I-P) *
35.
36. Kremsmünster, A 128, f.
188r-234r. saec. xii. Attributed to Bede by a later hand.
*
37.
38.
39.
40.
41.
42. Luxembourg, Bibliothèque nationale 64, f.
17v-70. saec. xii;
Orval. Attributed to Cassiodorus in MS.
43. Luzern, Zentralbibliothek, 44 Fol., f.
334r-378r. saec. xv. Luzern, Franciscans. No attribution
in MS. (I-P,S) *
44. Monte
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
[56. Münster i. W., Universiteit
152 (252), f. 251-268. saec. xv. Attributed to Haimo in MS. Destroyed in World
War II. (S)]
57.
58. Nürnberg, Germanischen
Nationalmuseum HS 4624. saec. xii1. (I-P) *
59.
60.
61. Oxford, Bodleian Library,
Laud misc. 398, f. 45-84. saec. xiii; Notre-Dame d'Ourscamp. No attribution in
MS. (S,I-P)
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71. Paris, Bibliothèque Mazarine
234 (648), f. 1r-49v. saec. xi. Attributed to Haimo in MS.
(S,I-P) *
72. Paris, Bibliothèque Mazarine 235, f. 1-78. saec. xii. St.
Martin-des Champs. No attribution in MS. (S,I-P) *
73. Paris, Ste. Geneviève,
1416, f. 52-66. saec. xiii. Incomplete. Attributed to St. Augustine in MS.
(S,I-P)*
74. Pommersfelden, Gräflich von Schönborn'sche Bibliothek, 3
(2912), f. 1-67. saec. xii. Erfurt, St. Peter. No attribution in MS. (S.I-P)
*
75. Prague, Univ. 99 (I.C.8), f. 190r-200r. saec. xv.
No attribution in MS. (S,I-P)
76. Prague, Univ. 851 (V.C.9), f.
1r-23v. saec. xiv-xv. (S,I-P)
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83. Rieti, Biblioteca Communale Paroniana 1-2-46 (O.I.7), f.
50r-101v. saec. xi-xii. No attribution
in MS. *
84.
85. Rome, Biblioteca Casanatense 711, f. 1r-18r. saec. xii; Naples, St.
Dominic. Attributed to S. Bruno ep. In MS.
86.
87. Schlägl, 211 CPL (816 a), f. 1r-57r. saec. xv. (I-P).
88.
Sélestat, Bibliothèque municipale 99 (13), f. 60r-105v.
saec. xi4- xii1. O: Hirsau; P: Beatus Rhenanus. No
attribution in MS. (I-P) *
89.
90.
91.
92.
Stresa, Biblioteca Rosminiana 20. saec. xiv; Padua, St. Iustina. 34 ff.
93.
Stuttgart, Würtembergische Landesbibliothek Cod. Theol. 4o 262, f.
121v-144v . No attribution in MS. saec. xii-xiii.*
94. Tours, Bibliothèque
municipale 85, f. 99-106. saec. xii. Marmoutier. No attribution in MS. (S,I-P)
95. Trier, Stadtbibliothek 75. saec. xvi. Johannem Zonsbach
Eberhardsklausen. With Comm. on Minor prophets.
96. Turin, Biblioteca
Nazionale 539 (D VI 26), f. 1-49. saec. xii; St.Maria de Stapharda. No
attribution in MS. (I-P,S)
97. Turin, Biblioteca Reale Var. 43, f. 41-64.
saec. xi-xii. No attribution in MS. (S).*
98. Uberlingen, Sophienbibl., 18,
f. 52-79. saec. xv. No attribution in MS. (I-P,S)
99. Uppsala, C.127, f.
1-543. saec. xii. Attributed to Heimo in MS. (S,I-P) *
100. Utrecht, Univ.
158, f. 135-196. saec. xiii. Carthusians. Attributed to St. Bernard in
MS.(S,I-P)
101. Utrecht, Univ. 233, f. 58-112. saec. xv. Utrecht, Canons
regular. Attributed to Bede in MS. (S,I-P) *
102. Vatican, Biblioteca
Apostolica Reg. lat. 50, f. 7r-77r. saec. xii. Sanctae
Mariae Regali Montis. No attribution in MS. (S,I-P) *
103.
104.
105.
105(a).
106.
107.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 956, f.
20ra-73rb. saec. xi. Attributed to Bede in MS. (S,I-P)
108. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1128, f.
2v-19v. saec. xii. No attribution in MS. (I-P)
109.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1361, f. 53-99. saec. xiv. No
attribution in MS. (S,I-P)
[110. Warsaw. Staatsbibliothek, Abt. II, Vel.
lat. O.I.44, f. 1-43. saec. xii. Attributed to Remigius in MS. (S,I-P) Destroyed in the Warsaw
Uprising.]
111. Zurich, Zentralbibliothek 441 (Rh. 74), p. 121-218. saec.
xii. Attributed to Justus of Urgel in MS. (S,I-P) *
112. Zwettl,
Stiftsbibliothek 126, f. 1-60v. saec. xii. No attribution in MS.
*
113. Zwettl, Stiftsbibliothek 386, f. 115-148. saec. xiii. No attribution
in MS. (S,I-P) *
Questionable:
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 565, f. 39-46. saec. xii; Limoges, St. Martial. No attribution in MS. Cant. 1,1-2,6. Variant text. (S; ref. under 1895)
Incorrect attributions:
Brussels, Bibliothèque Royale 2648-52, f. 2-68. saec. xiv. Attributed to Haimo in MS. Commentary is actually by Thomas of Cîteaux. Stegmüller 8195.
St. Mary’s of the Lake,
23.4.
[Haimo] Commentum in
Isaiam.
Inc.: Isaias propheta, nobili prosapia ortus, filius fuit
Amos. Non tamen illius, qui in serie duodecim prophetarum tertius habetur. Vnde
apud Hebraeos aliis litteris ... eo quod in sorte eius sita sit.
-- Visio
Isaiae -- Mos et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras
ministrant, ut quando ab aliquo eorum narratur aliquid, cum ad seipsum venerit.
Expl.: ... non gaudebunt de reproborum damnatione, sed de sua liberatione.
Stegmüller 3083.
Editions:
1. D. Haymonis Episcopi Halberstattensis in
Esaiam Commentariorum libri tres, ab eodem autore dum viveret, multorum
additione (quae in aliis plaerisque exemplaribus desiderantur) passim
locupletati, & recognitione ostrema ad vnguem vbique recogniti. Coloniae,
Per honestum ciuem Petrum Quentell. An. M. D. XXXI. [8], 251 leaves; 16 cm.
(8vo)
Preliminary material: Dedication of Petrus Quentell to
Bishop Cuthbert; introduction by Nicholaus Herborn, Franciscan of Cologne.
2. Parisiis, ex off. Petri Gaudout, 1531. 511 p. 8vo
3.
Parisiis, ex off. Ioannis Paui, 1531.
4. PL 116: 743-1086.
Manuscripts:
1. Alençon, Bibliothèque municipale 78, f. 1-159. saec. xii: St. Evroult.
(I-P)
2. Alençon, Bibliothèque municipale 135, f. 1-159. (S)
3. Autun,
Bibliothèque municipale S 13. saec. ix ex-x inc (Maître; Bischoff:
ix3/3). O: Reims area (Maître); Fleury-Auxerre (Bischoff); P: Autun,
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12. Frankfurt-am-Main. Stadt- und Universitätsbibliothek Barth. 57, f.
105va-150vb. saec. xii2.
13.
14.
15.
16. Laon, Bibliothèque municipale 37. saec.
ix3; O:
17.
18. London, British Library Egerton 2782. saec.
xii. (S,I-P)
19. Oxford, Bailliol College 182, f. 1-121. saec. xii. (S,I-P)
20. Oxford, Lincoln College 17, f. 1-189. saec. xii. (S,I-P)
21. Oxford,
Merton College 185, f. 1-240. saec. xiv. (S,I-P)
22. Oxford, St. John's
College 20, f. 1-178. saec. xii. (S,I-P)
23. Paris, Bibliothèque nationale
de France lat. 1886 (Le Teillier de Reims 205; Regius 37584), f.
94v-95: pref. (PL 116: 715-717). saec. xii.
24. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2405. saec. xii. (S,I-P)
25. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2406. saec. xiii inc. (S,I-P)
26.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2407. saec. xii. (S,I-P)
27.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2408. saec. xiii. (S,I-P)
28.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 16274. saec. xiv. Sorbonne. (S,I-P)
29. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 16880. saec. xii. St.
Martin-des-Champs.
30. Princeton, University Library Garrett 73. saec. xii;
England (S,I-P)
31. Rome,
Biblioteca Nazionale 1270 (Sess. 36), f. 1-207v. saec. xi; Nonantola.
32. Rouen, Bibliothèque municipale 135 (A.153). saec. xi2.
Jumièges (?). Cat. MSS datés VII, 504. 159 ff. (S,I-P)
33. St. Gallen,
Stiftsbibliothek 322, f. 1-324. saec. xi. (S,I-P)
34. St. Omer, Bibliothèque
municipale 11. saec. xiv. Clairmarais.
35. Trier, Stadtbibliothek 64 (1679).
128 leaves. saec x. (S,I-P)
36. Trier, Stadtbibliothek 65. 1460. (S,I-P)
37. Trier, Stadtbibliothek 67 (1051). saec. xi; Trier, St.Martin.
Incomplete. (I-P)
38. Troyes, Bibliothèque municipale 180. saec. xii.
Clairvaux. (S,I-P)
39. Turin, Biblioteca Nazionale 531 (D.v.17 (Pas. Lat.
DCCXXXVI)), f. 1r-185v. saec. xii. (S)
40. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 8567. (S,I-P)
41. Vercelli, Archivio Capitolare
CXIX (Arab 134). saec. xii. ff. 142. (S,I-P)
Possible/related:
Leipzig,
Univ. 155. (S)
Cluny, Catalogue, saec. xii: 428 Volumen in quo idem Aymo
continetur super totum Isayas.
23.4a. [Haimo] Editio secunda.
Inc.:
Sciendum quod divisio populo propter Salomonis offensam, primus ... Visio
Isaiae. Id est intellectus. Vnde solemus interrogare ait quem, utrum uideat ...
Stegmüller 3084.
Editions:
1. Haymonis Episcopi Halbertattensis longe
exactissima in Isaiam prophetam commentaria, nunc primum typis excusa, & iam
recens edita, non sine accuratissima plurimorum pariter & vetussimorum
exemplarium collatione. Colonise, ex officina Eucharii, Anno M.D.XXXI. [28],
562 p. Preface dated: 16 Kal April. The editor, Eucharius Cervicornus seems to
have combined extracts from the authentic commentary of Haimo with extracts from
Jerome's commentary. See C. Gabriel, "Commentaires inédits d'Haymon d'Auxerre
sur Isaïe 5,1-6,1," Sacris Erudiri 35
(1995), 89-114.
23.5. [Haimo] Commentum in Hieremiam.
Inc.: (Verba Jeremiae) -- Dicendum in primordio huius libri, quia quidam
prophetarum ante captivitatem decem tribuum sive duarum, et quidam in
captivitate, ut Daniel, Ezechiel positi in Babylone, quidam vero post
captivitatem, ut Aggaeus, Zacharias, Malachias, qui et Esdra nominatur. Jeremias
autem exorsus est prophetare imminente captivitate duarum tribuum.
-- (Verba
Jeremiae) -- Dicit autem beatus Hieronymus traditionem esse Hebraeorum doctorum
omnes patres, atavos sive propinquos prophetarum, quorum nomina in principiis
eorum ponuntur, prophetas extitisse, sicut et illi fuerunt, licet non legantur
eorum vaticinia.
-- Et factum est (Jerem. 1,4) -- Verbum Dei Patris, quod
erat in principio apud Deum Patrem. Factum est. Id est: Locutum est. Vel: Factum
est, ut loqueretur. Ad Jeremiam, dicens: Priusquam te formarem in utero, novi
te. Id est: In praesentia mea, antequam formarem, novi.
Stegmüller 3067;
3085; 8563.
Editions:
1. R. Quadri, "Aimone di Auxerre alla luce dei
"Collectanea" di Heiric di Auxerre," Italia Medioevale e Umanistica 6 (1963), p.
1-48, esp. p. 41, cites the Histoire
litt. de la France, V, 116-7 as stating that the Cologne editions of 1533
and 1573 of Haimo's commentary on Isaiah also contain his commentaries on
Jeremiah, Ezechiel, Daniel and the Minor Prophets. I have not been able to
verify this, nor have I found any bibliographies which can verify the existence
of such imprints.
Manuscripts:
1. Barcelona, Archivo Capitular 64, f.
74ra-83rb. saec. x-xi. (Stegmüller 8563)
2. Orléans,
Bibliothèque municipale 191, p. 246-256. saec. x-xi.
3. Turin, Biblioteca
Nazionale 531 (D.V.17), f. 291r-298r. saec. xii.
Incomplete, ends at Jer. 20,7. (S)
Haimo's authorship considered probable,
but not proven definitively; cf. Iogna-Prat, "L'oeuvre d'Haymon," p. 165-166.
23.6. [Haimo] Commentum in Ezechielem.
Inc.: (Et
factum est) -- Dicit beatus Hieronymus, quia hoc liber in initio et in fine sui
magnis est obscuritatibus involutus, nec facile earundem partium sensus ad
liquidum penetrari potest.
-- Et factum est -- Huius enim aetatis erat,
quando ad eum factus est sermo Domini. Et erat sacerdos ex genere et familia
Aaron, de tribu Levi, locum summi tenens pontificis, licet non haberet templum,
utpote qui destructo iam Dei templo in captivitate tenebatur.
Expl.: ... hoc
vero atrium habebat pavimentum stratum lapide (Ez. 40,17), id est legem, quae
sibi planum iter in Dei voluntate monstraret. Unde propheta praedicatoribus
eiusdem pavimenti aiebat.
Stegmüller 3068; 3086.
Editions:
1. R.
Quadri, "Aimone di Auxerre alla luce dei "Collectanea" di Heiric di Auxerre," Italia Medioevale e Umanistica 6 (1963),
p. 1-48, esp. p. 41, cites the Histoire
litt. de la France, V, 116-7 as stating that the Cologne editions of 1533
and 1573 of Haimo's commentary on Isaiah also contain his commentaries on
Jeremiah, Ezechiel, Daniel and the Minor Prophets. I have not been able to
verify this, nor have I found any bibliographies which suggest that such
imprints exist.
Manuscripts:
1. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 12302. saec. x ex.- xi inc. Auxerre. (S,I-P)
Cluny catalogue, saec.
xii: 429 Volumen in quo idem (Haimo) continetur in Esechiel, habens in principio
quiddam in Hieremiam succincte, et quiddam brevis expositionis de Danielis libro
in fine.
Bibliography:
1. John J. Contreni, "Haimo of Auxerre's
Commentary on Ezechiel," in L'école carolingienne d'Auxerre, pp.
229-242.
23.7. [Haimo] Commentarium in Danielem.
Visio
Danielis priora. Visionum genera tria sunt. Est uisio corporalis quia uidetur
caelum terra, mare et omnia quae in eis sunt...
Anno tertio regni Ioachim. (1,1) In
initio huius prophetiae subauditio necessaria est quae uiam praestet intellectui
...
Expl.: ... appellauit Hieremias frixionem. Nabauchodonosor etenim frixit
siue lapidauit eos, quia adiudicauit illos morti.
Stegmüller 8574; 3069;
3087.
Editions:
1. R. Quadri, "Aimone di Auxerre alla luce
dei "Collectanea" di Heiric di Auxerre," Italia
Medioevale e Umanistica 6 (1963), p.
1-48, esp. p. 41, cites the Histoire
litt. de la France, V, 116-7 as stating that the Cologne editions of 1533
and 1573 of Haimo's commentary on Isaiah also contain his commentaries on
Jeremiah, Ezechiel, Daniel and the Minor Prophets. I have not been able to
verify this, nor have I found any bibliographies which attest to the existence
of such imprints.
Manuscripts:
1. Albi, Bibliothèque municipale 31, f.
61r-72v. saec. ix.
2. Barcelona, Archivo Capitular
64, f. 117rb-124rb. saec. xi.
3. Turin, Biblioteca
Nazionale 531 (D.V.17), f. 241v-252v. saec. xii.
Haimo is probably the author of
this commentary, although Remigius of Auxerre or anyone else could also have
written it.
23.8. [Haimo] Commentarii in Prophetas
minores.
Inc.: (Osee): Verbum Domini -- Verbum Domini illud debemus
intelligere, de quo Johannes in exordio evangelii sui dicit; In principio erat
Verbum. Hoc Verbum non dicit factum in sua natura.
Expl.: ... et non facit,
plagis vapulavit multis (Luc. 12, 47).
Stegmüller 3088-3099.
Editions:
1. Haymonis Episcopi
Halberstatten[sis] in xii. prophetas minores enarratio. Eiusdem in Cantica
canticorum commentariis, antehac emissus nunquam. Sub priuilegio Caesareo
ad
quadriennium. Coloniae, ex
officina Eucharii Ceruicorni, Anno M. D. XXIX. mense Augusto. [552] p.;
(8vo).
Preliminary material: Ad candidum lectorum by Ceruicorn or
Hittorp. Colophon: Coloniae apud Eucharium Ceruicornum, procurante M. Godefrido
Hittorpio ciue & bibliopola Colonien[sis], pridie Nonas Augustas anni
M.D.XXXIX. This version of Haimo's commentary on the Minor prophets was
reprinted in Migne's Patrologia Latina vol. 117. Another version, with
completely different commentaries on
Joel, Amos and Obadiah was published in Antwerp, 1545 and attributed to
Remigius of Auxerre. This second version was reprinted in the Magna Bibliotheca Patrum, and the Maxima Bibliotheca
Patrum, Lyons, 1677.
2. Magna Bibliotheca Patrum t. 9, pt. 2.
3. Margarin de la Bigne, Maxima Bibliotheca Patrum 16 (Lyon,
1677), 895-1040. Attributed to Remigius of Auxerre.
4. Angelo Mai, ed. Scriptores Veterum Nova Collectio IV,
pt. 2 (Rome, 1830), 103-123. Hosea only; attributed to Remigius.
5. PL 117:
9-358.
Manuscripts:
1. Albi, Bibliothèque municipale 31. saec. ix.
Hosea-Abdias only.
2. Auxerre, Bibliothèque municipale 49 (49). f. 1-119.
saec. xii. Sold to the library by the abbé Beau, curé de Mailly-la-Ville.
Attributed to Remigius in manuscript. (S,I-P) *
3. Barcelona, Archivo
Capitular 64, f. 101ra-117rb. saec. xi. Catalonia.
Stegmuller 8513. Joel and Amos. (I) *
4. Berlin, Staatsbibliothek zu
Berlin - Preussischer Kulturbesitz, Lat. qu. 667 (Görres 30). saec. x-xi; Trier,
St. Maximin. Incomplete. (I)
5. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin -
Preussischer Kulturbesitz, Theol. Lat. fol. 725 II. saec. xi (before 1058); O:
Metz (?); P: S. Jacobi prope Moguntiam. Os.- Abd only. (S,I-P) *
6. Bern,
Burgerbibliothek 51, f. 1-6. saec. ix-x. Fragment (Joel). (S,I-P) *
7. Gent,
Rijksuniversiteit 254. saec. x. *
8. Grenoble. Bibliothèque municipale 216
(237). saec xiii; Chartreuse des Portes. Attributed to Remigius. Hosea wanting
after 5,14. (S,I-P) *
9. Grenoble. Bibliothèque municipale 310 (238). saec.
xiii; Grande Chartreuse. Attributed to Remigius. Hosea wanting after 5,14.
(S,I-P) *
10. Montpellier, Bibliothèque interuniversitaire, section médecine
H.77, f. 1r-9v. saec. ix. Joel, Amos. *
11. Nurnberg,
Germanisches Nationalmuseum 24327. saec. xiii mid. Joel and Amos wanting. (I-P)
*
12. Nurnberg, Stadtbibliothek, Cent. V,26. 1446. (S,I-P)
13. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 3000 (Reg. 4604), f. 1-179v.
saec. xii. Mazarin. Attributed to Remigius in manuscript. Hosea wanting after
5,14. (S,I-P) *
14. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 15313, f.
1-95. saec. xii. Sorbonne. Attributed to Remigius in manuscript. Hosea wanting
after 5,14. Followed by Hrabanus in Librum Regum and Bede on Esdras and
Nehemiah. (S,I-P) *
15. Pommersfelden, Gräflich von Schönborn'sche Bibliothek
215 (2837), f. 1-118. saec. xiv. (S,I-P)
16. Rimini, Biblioteca comunale 116
(D.iv.189). saec. xviii. *
17. Stuttgart, Landesbibliothek Theol. fol. 226.
(Zweifalten pg. 21). saec. xii. 176 ff.
18. Turin, Biblioteca Nazionale 531
(D V 17), f. 252v-291r. saec. xii. Incomplete: Hosea
-Abdias only. (S,I-P) *
19. Trier, Sem.-Bibliothek 39. saec. xii; St.
Matthias. Incomplete, Joel and Amos wanting. (S,I-P)
20. Trier,
Stadtbibliothek 75. saec. xvi. With Haimo's Expositio super Cantica Canticorum.
21. Troyes, Bibliothèque municipale 42 (Clairvaux H.17), f. 1-243. saec.
xii. Attributed to Remigius in manuscript. Followed by Hrabanus Maurus in librum
Sapientiae et Ecclesiasticum. (S,I-P) *
22. Vatican, Biblioteca Apostolica
lat. 647, f. 59ra-90va. saec. xii4. Attributed
to Remigius. (S,I-P)
*
Cluny, cat. (saec. xii):
347: Volumen in quo continetur Remigius super duodecim prophetas minores, et
Rabanus in libros Machaebeorum.
23.8a. [Haimo] Commentarium in Hoseam.
Inc.: Verbum Domini -- Verbum Domini illud debemus intelligere, de quo Johannes in exordio evangelii sui dicit; In principio erat Verbum. Hoc Verbum non dicit factum in sua natura …
Expl.: … et non facit, plagis vapulavit multis.
Editions:
1. 1. Haymonis Episcopi Halberstatten[sis] in xii. prophetas minores enarratio. Eiusdem in Cantica canticorum commentariis, antehac emissus nunquam. Sub priuilegio Caesareo ad
quadriennium. Coloniae, ex
officina Eucharii Ceruicorni, Anno M. D. XXIX. mense Augusto. [552] p.;
(8vo).
2. PL 117: 11-98.
3. Angelo Mai, Scriptorum Veterum Nova Collectio VI pars, pars II, 1892, pp. 103-123, attributed to Remigius of Auxerre.
Stegmüller 3088.
Manuscripts:
1. Albi, Bibliothèque municipale 31, f. 1r-41v. saec. ix. Full version.
2. Auxerre, Bibliothèque municipale 49, f. 19va-33vb. saec. xiii. Attributed to Remigius in MS. Short version. (S) *
3. Barcelona, Archivo capitular 64, f. 168rb-192vb. saec. xi-xii. Catalonia. No attribution in MS. Full version. *
4. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz, Theol. Fol. 725 (Phillipps 413), f. 53v-114v. saec. xi (before 1058). O: western Germany; P: Mainz, Abtei Jakobsberg. No attribution in MS. Full version.*
5. Gent, Rijksuniversiteit 254, f. 1v-52v. saec. x.
6. Grenoble, Bibliothèque municipale 216(237), f. 1ra-24rb. saec. xiii. Chartreux. No attribution in MS. Short version.(S)
7. Grenoble, Bibliothèque municipale 310 (238), f. 1ra-17ra. saec. xiii. Chartreux. Attributed to Remigiius in MS. Short version. (S)
8. Krakow (Berlin, Lat. Qu. 667 (Görres 3)), f. 1r-34r. saec. x-xi. Trier, St. Maximini. No attribution in MS. Full version.
9. Nurnberg, V.26. 1446. Attributed to Heimo in MS. (S)
10. Paris, Bibliothèque national de France lat. 3000, f. 1r-24v. saec. xii. Attributed to Remigius in MS. Short version. (S)
11. Paris, Bibliothèque nationale lat. 15313, f. 1va-14va. saec. xii. Attributed to Remigius in MS. Short version. (S)
12. Pommersfelden, Schloss-Bibliothek 215, f. 1- saec. xiv inc. Attributed to Haimo in MS. (S)
13. Rimini, Biblioteca Gambalungha 116 (D.iv.189). saec. xviii.
14. Stuttgart, Landesbibliothek Cod. Theol. Fol. 226, f. 1r-57v. saec. xii; Zweifalten. Attributed to Haimo in MS. Full version. *
15. Turin, Biblioteca Nazionale 531 (D.V.17), f. 252v-288v. saec. xii. No attribution in MS. Full version.
16. Trier, Priesterseminar 39, f. 1va-60rb. saec. xiii. Attributed to Haimo in MS. Full version.
17. Troyes, Bibliothèque municipale 42, f. 1ra-14ra. saec. xii. Clairvaux. Attributed to Remigius
in MS. Short version. (S)
18. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 647, f. 1ra-37va. saec. xii4/4. Attributed to Remigius in MS. Short version. (S)
23.8b. [Haimo] Expositio in Ioelem
Propetam.
Inc.: Ioel interpretatur incipiens. Iste ad Iudaeam et Hierusalem uaticinium proferens, in principio sui uoluminis post luctuosa …
Verbum Domini quod factum est ad Ioel filium Phatuel. Ioel interpretatur fortis Dei. Phatuel, adapertio uel sermo …
Expl.: … specula. Ergo in sublime commorabitur Dominus, hoc est in Ecclesia, in qua et regnat in saecula.
Editions:
1. Haymonis Episcopi Halberstatten[sis] in xii. prophetas minores enarratio. Eiusdem in Cantica canticorum commentariis, antehac emissus nunquam. Sub priuilegio Caesareo ad
quadriennium. Coloniae, ex officina Eucharii Ceruicorni, Anno M. D. XXIX. mense Augusto.
2. PL 117: 97-108.
Stegmüller 3089.
Manuscripts:
1. Berlin, Deutsches Staatsbibliothek zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz Theol. Fol. 725 (Phillipps 413), f. 115r-120v. saec. xi (before 1058); O: Western Germany; P: Mainz, Abtei Jakobsberg.*
2. Bern, Burgerbibliothek 51, f. 1ra-3vb. saec. ix. O: Auxerre. (S)
3. Montpellier, Bibliothèque interuniversitaire, section medicine H 77, f. 1r-4v. saec. ix.
4. Stuttgart, Landesbibliothek Theol. Fol. 226, f. 57v-63r. saec. xii; Zweifalten.
See Stegmüller 7222 (42.7)
23.8c. [Haimo of Auxerre] Commentarium in Prophetam Amos.
Inc.: Amos ,qui interpretatur bonus, uaticinavit in Samaria e Hierusalem, tria et quattuor scelera gentium sub totius mundi … ad haereticos referenda sunt.
Verba Amos – Amos interpretatur populus avulses, Ozias vero imperium vel fortitude Domini. Jeroboam autem indication vel causa populi sive division populi.
Expl.: … et dixi: Uncinum pomorum (Amos 8, 2)
Editions:
1. Haymonis Episcopi Halberstatten[sis] in xii. prophetas minores enarratio. Eiusdem in Cantica canticorum commentariis, antehac emissus nunquam. Sub priuilegio Caesareo ad
quadriennium. Coloniae, ex officina Eucharii Ceruicorni, Anno M. D. XXIX. mense Augusto.
2. PL 117: 107-120.
Manuscripts:
1. Berlin, Deutsches Staatsbibliothek zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz Theol. Fol. 725 (Phillipps 413), f. 121r-129r. saec. xi (before 1058); O: Western Germany; P: Mainz, Abtei Jakobsberg.*
2. Bern, Burgerbibliothek 51, f. 4ra-6vb. saec. ix. O: Auxerre. (S)
3. Montpellier, Bibliothèque interuniversitaire, section medicine H 77, f. 4v-6vb. saec. ix.
4. Stuttgart, Landesbibliothek Theol. Fol. 226, f. 63r-70r. saec. xii; Zweifalten.
See 42.8 (Stegmüller 7223)
23.8d. [Haimo of Auxerre] Commentarium in Abdias
Prophetam.
Inc.: Abdiam prophetam esse aiunt Hebraei, qui sub rege Samariae Achab et impiissima regina Jezabel pavit centum prophetas in specubus, qui non curvaverunt … nunc in toto orbe Christi pascit ecclesiam.
Visio Abdiae. Post quaeri, cur dicatur visio Abdiae, cum non legamus in sequentibus, quod aliquid viderit.
Explicit: … faciet regnare in diversis locis.
Stegmüller 3091
Editions:
1. Haymonis Episcopi Halberstatten[sis] in xii. prophetas minores enarratio. Eiusdem in Cantica canticorum commentariis, antehac emissus nunquam. Sub priuilegio Caesareo ad
quadriennium. Coloniae, ex officina Eucharii Ceruicorni, Anno M. D. XXIX. mense Augusto.
2. PL 117: 119-128.
Manuscripts:
1. Albi,
Bibliothèque municipale 31, f. 72v-75v. saec. ix.
2. Barcelona, Archivo Capitular 64, f. 192vb-194vb. saec. x-xi. Stegmüller 8577.
3. Gent, Rijksuniversiteit 254, f. 52v-56r. saec. x.
4. Krakow (Berlin, Lat. Qu. 667), f. 35v-39v. saec. x/xi. P: Trier, St. Maximin (MS 55)
5. Nurnberg V, 26.
6. Stuttgart, Würtembergische Staatsbibliothek MS 2o226, f. 71r-75v. saec. xii; Zweifalten.
7. Trier, Priesterseminar, 39, f. 60rb-65vb. saec. xiii.
8. Turin, Biblioteca Nazionale 534 (D.V.17), f. 288v-291r. saec. xii.
See 42.9 (Stegmüller 7224).
23.9. [Haimo of Auxerre]
Commentarium in Epistolas Paulini.
Inc.: A Corintho
civitate metropoli Achaiae regionis scripsit apostolus Paulus Romanis hanc
epistolam, quos non ipse, non Petrus, non quilibet apostolorum duodecim ... et
gentiles sub peccato tenebantur (argumentum).
-- Epistola -- Graeco vocabulo
latine dicitur supermissa vel addita, sicut epigramma ... unam Philemoni.
Expl.: ... ad contemplationem supernae visionis Christo duce pertingere
mereamur. Amen.
Stegmüller 3071, 3101-3114.
Editions:
1. Doctissimi Haymonis Saxonis Episcopi
Halberstattensis in diui Pauli epistolas cum breuis tum perlucida expositio
nuper Argentorari stanneis calamis primum excusa. Ma.Hiero. Gebuilerij ad
lectorem Tetrastichmon ... [Strassburg, 1519]. [4], 177 leaves. Colophon:
Excusum Argentine per Renatum Beck Ciuem Argenti ... sis, Anno 1519.
,. Haymonis Episcopi Halberstattensis in diui
Pauli epistolas omneis interpretatio ad
uetustissimorum exemplarium fidem quam
diligentissime recognita. Indicata sunt nunc primum in margine capita eorum quae
ab autore a sacra pagina adducuntur. Parisiis, Venundatur apud Ambrosium
Girault sub Pellicano in via ad diuum Iacobum. [ca.1525]. 364 leaves.
3. Haymonis Episcopi Halberstattensis in diui
Pauli epistolas omneis interpretatio, ad uetutissimorum exemplarium fidem quam
diligentissime recognita: indicata sunt quoque loca eorum quae passim ab auctore
è sacra citant pagina. Coloniae: ex officina Eucharij Ceruicorni, 1531.
[380] leaves; 16 cm. (8vo). Colophon: Impensis integerrimi
bibliopolae Magistri Godefridi Hydropij ciuis coloniensis.
4. Haymonis Episcopi Halberstensis in diui
Pauli epistolas omneis interpretatio ad uetustissimorum exemplarium fidem quam
diligentissime recognita. Indicata sunt nunc primu[m] in margine capita eorum
quae ab autore e sacra pagina adducuntur. Parisiis, Venundatur apud Ioannem
Foucherium sub scuto Florentiae Via ad diuum Iacobum, 1541. 364 leaves;
8vo. Biographical notice about Haimo of Halberstadt by Trithemius at
the beginning.
3. PL 117:364-938.
Manuscripts:
1. Alençon,
Bibliothèque municipale 16, f. 224-225v,
241v-243v. saec. xii. St. Evroult. (I-P)
2. Angers,
Bibliothèque municipale 67 (59), f. 1-259. saec. xi. St. Aubin. Anonymous.
(S,I-P)
3. Angers, Bibliothèque municipale 102 (185). saec xi. Fragment, 1
folio. (S,I-P)
4. Arras, Bibliothèque municipale 716. saec. xiii; O:
Notre-Dame d'Ourscamp; P: St. Vaast. Incomplete = PL 117: 361-668. (I-P)
5.
Arras, Bibliothèque municipale 739 (764) (793), f. 102-133. saec. x. I-II
Thess., Gal., Eph. Anonymous. (S,I-P)
6. Assisi. Biblioteca Communale 521,
f. 41-259. saec. xiv. S. Francesco. (S,I-P)
7. Autun, Bibliothèque
municipale S 35 (31). saec. x. P: Cluny. Incomplete. (I-P)
8. Avignon,
Bibliothèque municipale 78. saec. xiii. Romans. (I-P)
9. Avranches,
Bibliothèque municipale 115. 991-1009. O-P: Mont-Saint-Michel. Attributed to
Haimo in MS. (S,I-P)
10. Basel A VI 11. saec. xv; O. Carth; Johannes de
Venningen. (S,I-P)
11. Berlin, Preussischer Kulturbesitz, Sammlung Hamilton
9, f. 43v-47v. saec.xii. Extracts from Romans.
12.
Berlin, Preussischer Kulturbesitz, Lat. fol. 725, f. 1-123. saec. xiii; P:
Himmerod, St.-Marie. Rom.-II Cor. (I-P)
13. Berlin, Preussischer
Kulturbesitz Lat. qu. 678 (Görres 45) [Krakow]. saec. x2 ; P: Trier,
St. Maximin. (I-P)
14. Berlin, Preussischer Kulturbesitz Theol. fol. 367
(Rose 353), f. 1-137. saec. xii. Attributed to Haimo. (S,I-P)
15. Berlin,
Preussischer Kulturbesitz Theol. Lat. fol. 540, f. 1-239. saec. xii2;
Santa Maria Morimondo.Attributed to Remigius. (S,I-P)
16. Bonn 288, f.
1-183. P: Coblenz, Jesuits. Attributed to Haimo. (S,I-P)
17. Bonn 289
(Eberhardsklausen), f. 1-241. (S,I-P)
18. Bonn 291, f. 1-210. Bonn. Jesuits.
Rom. - II Cor. (S,I-P)
19. Bordeaux, Bibliothèque municipale 995. saec.
xiii-xiv. Fragment, Romans. (I-P)
20. Breslau, Univ. 301 (I. F. 264), f.
54-161. Rom. - Gal. No attribution in MS. (S,I-P)
21. Brno (Brünn) (Raigern)
R 386 (DK.I.a.7), f.1-132. saec. xiii. (S,I-P)
22. Brussels, Bibliothèque
Royale 158 (II 958). saec. xiii; P: Cambron. (S,I-P)
23. Brussels,
Bibliothèque Royale 1676-7 (V. de. G. 284), f. 1-158. 1425. (S,I-P)
24.
Brussels, Bibliothèque Royale 5576-5604, f. 131-132. saec. xii1; O-P:
Gembloux.(PL 117: 572-573) (I-P)
25. Cambrai, Bibliothèque municipale 404
(380), f. 69-84v. saec. xii; P: Cambrai, Cathedral. (I-P)
26.
Cambridge, University Library 1938 [or 1983] (Kk II 20). 275 ff. (S,I-P)
27.
Cambridge, Pembroke College 29. saec. xii4. Fragment (S,I-P)
28.
Cesena, Malatestiana D V 7, f.1-186v. saec. xv. Attributed to
Remigius. (S,I-P)
29. Charleville 259. saec. xii; Belval. Attributed to
Haimo. (S,I-P)
[30. Chartres, Bibliothèque municipale 1. saec. xi. (I-P)]
[31. Chartres, Bibliolthèque municipale 44. saec. x. (I-P)]
[32.
Chartres, Bibliothèque municipale 91. saec. x4. Chapter. Attributed
to Haimo. Romans. (S,I-P)]
33. Cheltenham, Phillipps 353. Attributed to
Haimo. (S,I-P)
34. Cleveland, Ch. E. Roseman Jr. 4, f. 107-118. saec. xiii:
O: England. (I-P)
35. Cremona, Biblioteca Governativa 115 (56.B.7-1912).
saec. xii; P: Cremona, S. Augustine. (S,I-P)
36. Dijon, Bibliothèque
municipale 82. saec. xii4. Cîteaux. Rom., I-II Cor. (S,I-P)
37.
Dijon, Bibliothèque municipale 109. saec. xiii; O-P: Cîteaux. Excerpts. (I)
38. Douai, Bibliothèque municipale 47. saec. xi; Marchiennes. Rom. - II Cor.
No attribution in MS. (S-I)
39. Douai, Bibliothèque municipale 320, f.
165v-166. saec. xii. Romans. (I)
40. Douai, Bibliothèque
municipale 343. saec. xi. Marchiennes. (S,I-P)
41. Douai, Bibliothèque
municipale 344, f. 1-43. saec. xi; Marchiennes. Hebr. (S,I-P)
42.
Düsseldorf, Landes-und Stadtbibl. B 187. saec. xv. Fragment: Rom. I-I Cor. (I-P)
43. Epernay, Bibliothèque municipale 19 (14), f. 135-140. saec. xiii. (I-P)
44. Erlangen 75, 1, f. 1-132. Rom. Hebr., Col., Tit. (S,I-P)
45.
Erlangen 75, 2, f. 1-64: I Cor. II Cor. 1,1-11,26) (S,I-P)
46. Florence,
Biblioteca Laurenziana XIV, 2. saec. xii.
47. Florence, Biblioteca
Laurenziana XXIV.1, f. 1-257. 1569. Attributed to Remigius. (S,I-P)
48.
Florence, Biblioteca Laurenziana XXIV.2, f. 1-169. saec. xiii4. Tit.-
Philem. (S,I-P)
49. Florence, Biblioteca Laurenziana XXIV.3, f. 1-339. saec.
xv. Rom.-Philem. (S,I-P)
50. Florence, Biblioteca Laurenziana Conv. Soppr.
244, f. 1-132. saec. xii. Attributed to Remigius. Rom.-II Tim. (S,I-P)
51.
Florence, Biblioteca Laurenziana Conv. Soppr. 265, f. 1-162. saec. xiii.
Attributed to Remigius. Rom. - Hebr. (S,I-P)
52. Florence, Biblioteca
Laurenziana Conv. Soppr. 275. saec. xii. Attributed to Remigius. (S,I-P)
53.
Frankfurt-am-Main, Stadt und Universitätsbibliothek Lat. Qu. 60 (Phillipps
10523). saec. xi1. 183 ff.
54. Frenswegen, Klosterbibliothek 46
(St. Agatha C 13), f. 2r-64v. saec. xv. Titus, Hebraeos,
Col. (Stegmüller 2592)
55. Graz, Universitätsbibliothek
406 (St. Lambrecht). saec. xi. (S,I-P)
56. The Hague, Museum
Meermanno-Westreenianum 10 C 19. saec. xv. (I-P)
57. Heilsbronn 17. 132 ff.
Romans and Hebrews only.
58. Karlstein 13. 1384, f. 1-234. (S,I-P)
59.
Karlstein 19. 1425, f. 112-160. (S,I-P)
60. Klosterneuberg, Reg. Can., 248,
f. 1v-288v. saec. xii ex.; St. Marie in Niwenburga.
61. Krakow, Bibl. Jagiellonskiej
6597 III. saec. xiv. Excerpts from Rom-II Cor. (I-P)
62. Krakow, Staatsbibl.
1594 (AA VIII 20), 1-569. Attributed to Remigius in MS. (S,I-P)
63. Le Mans,
Bibliothèque municipale 229, f. 1-234. saec. xi; La Couture. Attributed to
Remigius. Rom. I-II Cor.; Hebr. (S,I-P)
64. Linz, Studienbibliothek 468
(98). saec. xii; Garst. (S,I-P)
65. Lisbon, Bib. Nac. Alcobaça
XCIV/408-XCV/409. saec. xiii; Portugal. 151 ff; 128 ff. (S,I-P)
66. Lisbon,
Bib. Nac. Alcobaça XCIX/248, f. 64vb-72ab. saec. xii.
Extract from Romans.
67. London, British Library Harley 3102. saec. ix.
Attributed to Remigius archiepisc. Rom.-I Cor. (S,I-P)
68. London, British
Library Add. 10951. (S,I-P)
69. London, British Library Add. 23926, f.
2-235. saec. xv; P: Venezia, S. Giovanni e Paolo. Attributed to Sancti Remigii
Episcopi. (I-P)
70. London, Westminster Abbey 7. saec. xii; Chertsey, OSB.
(S,I-P)
71. Lucca, Capitolo 59, f. 1-269. 1468. (S,I-P)
72. Manchester,
Chester Beatty 36. Pontigny. (S,I-P)
73. Mantua, Bibl. Com. 639 (E U 3).
saec. xi2; O: S. Benedetto Po. Attributed to Remigius. (I-P)
74.
Milan, Ambrosiana A 138 sup., f. 4-133v. saec. ix-x; P: Bobbio. Rom.;
Hebr.; I-II Cor. (S,I-P)
75. Montecassino 60, f. 1-420. saec. xii. (S,I-P)
76. Montecassino 131, f. 1-522. 1436. Attributed to Remigius. (S,I-P)
77. Montecassino 443, f. 221-273. saec. xi-xii; Beneventan. Excerpts.
(S,I-P)
78. Montecassino 448, f. 1-66. saec. xiv1. Attributed to
Haimo. Rom. (S,I-P)
79. Monza, Biblioteca capitolare B-12/73 (lxxxix). saec.
xiii; Italy. 80 ff. Attributed to Remigius in MS.
80. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 5112, f. 1-174. saec. xii3/4. Beurberg. Klemm
82. (I-P)
81. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 12628-12629. saec.
xii. Ranshofen. (I-P)
82. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 13036.
1130-1140; O: Prüfening; P: Ratisbon. 112 ff. (I-P)
83. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 17086. 146 ff. saec. xii ex. Scheftlern. Klemm, 153. (I-P)
84. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 17625. saec. xv; P:
Semanshausen. (S,I-P)
85. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 18119.
saec. xi1; Tegernsee. (I-P)
86. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 21260. saec. xv; Ulm. (I-P)
87. Munich,
Universitätsbibliothek 2o Cod. ms. 5, f. 119-304v.
1475-1476; Lauingen. (PL 117: 361-820). (I-P)
88. Namur Bibliothèque de la
Ville, 32, f. 1-136. 1300. (S,I-P)
89. Naples, Nazionale VI.B.3. saec. xi.
(S,I-P)
90. Naples, Nazionale VI.B.11, f. 1-334. saec. xi/xii. (S,I-P)
91. Naples, Nazionale VII.A.5, f. 1-228. (S,I-P)
92. Naples, Nazionale
VII.A.14, f. 1-210. saec. xii. Attributed to Remigius. (S,I-P)
93. Naples,
Nazionale VII.AA.13, f. 1-207. (S,I-P)
94. New Haven, Yale University 550,
f. 47r-275r. Ca. 1100; Italy?
95. New Haven, Yale
University T.E. Marston 223. saec. xiv-xv; France. Fragment. (I-P)
96.
Nürnberg, Stadtbibl. Cent. I, 11, f. 3v. saec. xiv. Fragment.
(I-P)
97. Orléans, Bibliothèque
municipale 81 (78), f. 211-317. saec. ix; O: Fleury ?; P: Fleury. Fragment (PL
117: 361-508) (I-P)
98. Orléans, Bibliothèque municipale 88 (85). saec. ix.
Fleury. Attributed to Claudius of Turin. (S,I-P)
99. Orléans, Bibliothèque
municipale 163, f. 548v-550 (PL 117: 364). saec. xiv; P: Fleury.
(I-P)
100. Oslo, Schøyen 71. saec. xii1.
101.
102.
103.
104.
105.
106.
107.
108.
109.
110. Paris, Bibliothèque Mazarine 255 (722). c. 1506-1507. 258 ff. (S)
111. Paris, Bibliothèque Mazarine 256 (723). saec. xiv ex. 225 ff.
Attributed to Haymo archiepiscopus Coloniensis. (S,I-P)
112. Paris,
Bibliothèque Mazarine 257 (191). saec. xii; P: Crépy-en-Valois, St.-Arnoul;
St.-Martin-des-Champs. 103 ff. (S,I-P)
113.
114.
115.
116.
117.
118. Paris, Bibliothèque nationale
de
119.
120.
121.
122.
123.
124.
125.
126.
127.
128.
129.
130.
131.
132.
133.
134. Prag, Univ. 434 (III C. 3.), f. 1-167. saec. xv. (S,I-P)
135.
136.
137.
138.
139.
140.
141.
142.
143.
144.
145.
146.
147.
148.
149.
150.
151.
152.
153.
154. Rouen, Bibliothèque municipale
147 (A. 94). saec. ix. P: Jumièges. Attributed to Bede. Incomplete. (I-P). Heil,
p. 338n23 asserts that this is not Haimo, but Bede;s authentic work.
155. Rouen. Bibliothèque municipale, 150 (A.
94). saec. xi2. Cat. MSS datés VII, 504. Jumièges. Attributed to
Haimo. (S,I-P)
156.
157.
Schlägl 121 Cpl (822). saec. xiv/xv. F. 17. Excerpts. (I-P)
158. Schlägl 194
(120). (S,I-P)
159. Soria, Bibl. Prov. 16 H. saec. xiii: O: France; P: S.
Maria de Huerta, Don Rodrigo Jimenez de Rada.
160.
161. Tours, Bibliothèque municipale 114
(Marmoutier), f. 1-222.
162.
163.
164.
165.
166.
167.
168.
169.
170.
171.
172. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 5736, f. 1-2; 57-58. saec. xi2. Rome,
Santa Cecilia.
173. Vatican, Archivio San Pietro C.102, f. 1-361. saec xi
mid. Italian. Attributed to Remigius in MS. Cf. Clavis 873,902.
174.
Vatican, Archivio San Pietro C.103, f. 1-143. saec. xi inc. Italian. Attributed
to Haimo.
175. Vatican, Biblioteca Apostolica Barb. lat. 580. saec.
xi1 (but what about Vat. BAL Barb. Lat. 850. Auxerre. St. Germain.
Attributed to Remigius. Typo in S,I-P incorrect shelflist number)
176.
Vatican, Biblioteca Apostolica Ottob. lat. 278, f. 86v-221.
Abbreviated version, attributed to Remigius in MS. Stegmüller 7231-7244.
177. Vatican, Biblioteca Apostolica Urb. lat. 86 (43). saec. xv. Attributed
to Remigius Remensis. (S,I-P)
178. Vatican, Biblioteca Apostolica Urb. lat.
87. saec. xv. Attributed to Remigius. (S,I-P)
179. Vienna, Österreichische
Staatsbibliothek 944. saec. xiv. (S,I-P)
180. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 1216, f. 1-187. No attribution in MS. (S,I-P)
181.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1247. 1079. (S,I-P)
182. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 1549, f. 1-169. saec. xii. (S,I-P)
183.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 2195 [Salisb. 324], f.
68r-75v: saec. x & saec. xii. Haimo, Glossa super
quaedam verba de epistola ad Romanos et ad Corinthios.
184. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 4795 [Nov. 67], f. 1v-
226v. saec. xv.
185. Vienna, Dominikaner 573-78, f. 1-155. II
Cor. - Hebr. No attribution in MS. (S,I-P)
186. [Vitry-le-François,
Bibliothèque municipale 22. saec. xiii.] (I-P)
187.
Wolfenbüttel, Herzog-August Bibliothek Weissenburg 1, f. 75 and 85. saec. xii.
Excerpts (PL 117: 555-560B, 651-666C) (I-P)
188. Wolfenbüttel, Herzog-August
Bibliothek Weissenburg 46, f. 1-2. saec. ix. Excerpt (PL 117: 362). (I-P)
Cluny, catalogue, saec. xii: 430 Volumen in quo itidem (Haimo) ipse
continetur in omnes epistolas Pauli apostoli.
Incorrectly attributed:
Rouen, Bibliothèque municipale 147 (A.437). saec. ix. P: Jumièges. 99 ff.
Fragmentary. (I-P) Actually Bede, Stegmüller 1691-1631. See Heil, p.
338n23
23.10. [Haimo] Homilia in epistolam evangelistae ad locum
Quoniam tres sunt qui testimonium dant.
Inc.: Si prudenter negotium
inspicimus, sicut deprehenduntur sancti patres quadragesimalibus diebus ...
Explicit: ... Deum Patrem quod sit membrum Christi quod etiam sit de numero
salvatorum quod pertineat ad sortem adoptionis filiorum Dei.
Editions:
1. Contreni, John, "Haimo of Auxerre, Abbot of Sasceium (Cessy-les-Bois),
and a new sermon on I John V,4-10," Revue
Bénédictine 85 (1975), 303-320.
Manuscripts:
1. Leiden, Bibliothek
der Rijkuniversiteit, Voss. lat. Q. 60, f. 1v-2v.. saec.
ix-x. Reims.
23.11. [Haimo]
Commentarium in Apocalypsim.
Inc.: Legimus in
Ecclesiastical historia, beatum Iohannem a Domitiano impiissimo Caesare in
Pathmos insulam relegatum, exilio deportatum, metallo damnatum ... aliquando
dicit Deum ad se locutum fuisse, aliquando uero angelum.
Expl.: ...
subsequnte iustificamur. Unde et Paulus huius locutionis more epistolas suas
ordinavit ecclesiis, ut a gratia inchoaret, et in gratia terminum poneret.
I. Apocalypsis - Planior esset sensus, si dixisset adiuncto uerbi: Haec est
Apocalypsis. Sed hunc modum locutionis.
- Et angelo Ephesi (2,1) - Ephesus
interpretatur voluntas uel consilium meum. Quod et ipsi ecclesiae convenit ...
hinc Christiani vocamur. Ubi autem potius nomen salutis sonat, ibi tandem hic
liber debitum finem accipiat.
II. Et angelo Laodicaeae (3,14) - Laodicaea
interpretatur tribus amabilis Domino sive: Fuerunt in vomitu ... cum et hic
liber in longum protractus debiti finis terminum expectet.
III. Et vidi
(10,1) - Angelus Christus est, nuntius paternae voluntatis. Et quia aeternae
votae novus nuntius advenitus.
VII. Et vidi (19,11) - Coelum, ut saepissime
iam dictum est, ecclesia electorum intelligitur.
Expl: subsequente
iustificamur. Unde et Paulus huius locutionis more epistolas suas ordinavit
ecclesiis, ut a gratia inchoaret, et in gratia terminum poneret.
Stegmüller
3122; 7247.
Editions:
1. Haymonis
Episcopi Halberstatten[sis] commentariorum in Apocalypsim beati Iohan. libri
VII. iam primum in lucem editi, & ad multorum scriptorum codicum fidem
castigati. Svb Edicto et
priuilegio Caesario
adquadriennium. Coloniae, ex officina Eucharii, Anno domini 1529. 440 p.
(8vo)
2. Haymonis Episcopi
Halberstatten[sis] commentariorum in Apocalypsim beati Iohan. libri VII. iam
primum in lucem editi, & ad multorum scriptorum codicum fidem castigati.
Svb Edicto et priuilegio Caesario adquadriennium. Coloniae, ex officina
Eucharii, Anno domini 1531. 440 p. (8vo). Colophon: Coloniae apud
Eucharium, procurante M. Godefrido Hittorpio ciue Colonien[si] xiij. calen. Maii
anni, MD,XXXI.
3. Haymonis
Episcopi Halberstatten[sis] Commentariorum in Apocalypsim beati Ioannis libri
septem, iamprimum in lucem editi & ad multorum scriptorum codicum fidem
castigati. Pariis:
Veneunt
apud Ioannem Paruum, [Ioannes Bignon excudebat] 1535.
4.
Haymonis episcopi Halberstaten
Commentariorum in Apocalypsim beati Iohan. libri VII. iam primum in lucem editi
& ad multorum scriptorum codicum, fidem castigati. Parisiis: apud Oudin
Petit, 1549. 195 leaves; 17 cm.
5. PL 117: 937-1220.
Manuscripts:
1.
Assisi, Communale, 80, f. 1-174. S. Francesco. (S,I-P)
2. Augsburg, Bibl.
fo 460. saec. xv. (I-P)
3. Bamberg, Staatsbibliothek, Bibl. 91,
f. 155-292. saec. xv. Dominicani. (S,I-P)
4. Bamberg, Staatsbibliothek,
Bibl. 142 (B.II.21), f. 1-148. saec. xii. Michaelsberg. (S,I-P)
5. Bamberg,
Staatsbibliothek, Bibl. 143 (B.II.22), f. 1-216. saec. xiv. Dombibliothek.
(S,I-P)
6. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz
Lat. Qu. 685 (Görres 61), f. 1-121. saec. xiii2; P: Himmerod,
Ste-Marie. (I-P.)
7. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer
Kulturbesitz Lat. Fol. 691, f. 77-154. saec. ix-x. Erfurt, Carthusians. (S,I-P)
8. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz Theol.
Fol. 295 (Rose 396), f. 113-164. saec. xv. P: Brandenburg, Dombibl. (I-P)
9.
Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz Theol. Fol. 462,
f. 1-117. Attributed to Remigius. (S-I)
10. Berlin, Staatsbibliothek zu
Berlin - Preussischer Kulturbesitz Theol. Fol. 589, f. 1-114. (S,I-P)
11.
Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz Theol. Qu. 376.
1487. (S,I-P)
12. Bern, Burgerbibliothek 51. saec.
ix4-x1/2; O: Auxerre, St. Germain. Fragment. (I-P)
13.
Breslau, Univ. 84 (I.F.79). (I-P)
14. Cambridge, Gonville and Caius College
347 (726), f. 71-219. (I-P)
15. Charleville, Bibliothèque municipale 242.
saec. xii1; P: Belval. (I-P)
16. Colmar, Consistoire, 1942, f.
335-466. 1461. Gera. Attributed to Haimo in MS. (S,I-P)
17. Cologne,
Dombibliothek, CXI (Darmst, 2110), f. 12-213. saec. xii.
[18. Danzig,
Marienbibl. 28] (I-P)
19. Douai, Bibliothèque municipale 345. saec. xi.
Marchiennes. (I-P)
20. Douai, Bibliothèque municipale 367. saec. xii.
Anchin. (I-P)
21. Douai, Bibliothèque municipale 368.
22. Douai,
Bibliothèque municipale 369. saec. xiv. Fragment. (I-P)
23. Düsseldorf,
Landes und Stadtbibliothek B.86. saec. xv. (I-P)
24. Einsiedeln,
Stiftsbibliothek 183 (Fol. Nr. 120). saec. x. 314 pp. (S,I-P)
25. Erfurt,
Stadtbibliotek 4o 95, f. 1-143. saec. xii. P: Walburg. (I-P)
26.
Florence, Laurenziana, Conv. Sopp. 56, ff. 1-53. (I-P)
27. Florence,
Laurenziana, Conv. Sopp. 575, ff. 112-207. (I-P)
28. Gotha, Herzogl.
Bibliothek A 45. (I-P)
29. Gotha, Herzogl. Bibliothek B 17. 1488. (I-P)
30. Grenoble, Bibliothèque municipale 252 (301), f. 20-150v.
saec. xii; O-P: Chartreuse de Portes. Attributed to Remigius. (I-P)
31. The
Hague, Museum Mermanno-Westreenianum 10 B 27, f. 1v-149v.
saec. xiii; P: Trier, St. Eucher/St. Matthias. (I-P)
32. Hohenfurt,
Stiftsbibliothek 145, f. 1-104. saec. xiv. (I-P)
33. Innsbruck, Univ. 250,
f. 1-143. saec. xiv; P: Stams. (I-P)
34. Ivrea, Biblioteca Capitolare 53
(ciii). saec. xii. Attributed to Remigius in MS. (S,I-P)
35. Koblenz,
Staatsarchiv. D 701,2 (Gymnasialbibl. 222). saec. xv. Attributed to Haimo in MS.
(S,I-P)
36. Krakow, Staatsbibl. 1498 (CC IV 30), f. 127v-228.
1379. (I-P)
37. Lambach, Stiftsbibliothek Cml VI, f.
37vb-182v. saec. xii; Lambach.
38. Laon, Bibliothèque municipale
98, f. 9-117. saec. xiii. Val-St. Pierre. Attributed to Haymo in MS. (S,I-P)
39. Leipzig, Universitätsbibliothek 526, f.
125va-294vb.
40. Leipzig, Universitätsbibliothek 578, f. 32r-57r.
41. Lilenfield, Stiftsbibliothek
160, f. 1-132. saec. xii; P: Heiligenkreuz ? (I-P)
42. Linz,
Studienbibliothek 435 (22), f. 1-151v. saec. xiii; P: Baumgartenberg.
(I-P)
43. London, British Library Arundel 143, f. 1-106. 1385. Enstorff.
Attributed to Haimo in MS. (S,I-P) *
44. London, British Library Royal 3 A
iii. 158 ff. saec. xiii. (I-P)
45. London, British LIbrary Add. 25312, f.
1-133. saec. xii. P: Tournai, St.-Martin. (I-P)
46. London, British Library
Harley 3026. saec. x. (I)
47. Lucca, Capitolo 58, f. 1-103. saec. xi.
Attributed to Remigius in MS. (S,I-P)
48. Madrid, Biblioteca Nacionale 1114,
II, f. 103-117. saec. xii-xiii. P: Conde de Miranda. Fragment. (I-P)
49.
Maihingen, Fürstl. Bibl. I. 2 Fol. 20, ff. 1-145. (I-P)
50. Mantua,
Biblioteca Com. 211 (B III 7), saec. xii in.. O-P: San Benedetto di Polirone.
Attributed to Remigius. (I-P)
51. Marburg, Universitätsbibliothek D 4. saec.
xiii. (I-P)
52. Marburg, Universitätsbibliothek D 11, f. 1-103. 1445; P:
Bursfeld. (I-P)
53. Melk, Stiftsbiblothek 573 (260), p. 97-362. saec. xii;
Melk.
54. Milan, Biblioteca Ambrosiano,
A 130 Inf., f. 1-210. saec. xii. Attributed to Remigius in MS. (S,I-P)
55.
Milan, Biblioteca Ambrosiano, A 184 Inf., f. 3-126. saec. xii. Attributed to
Remigius in MS. (S,I-P)
56. Milan, Biblioteca Ambrosiano, N 19 Sup., f.
1-153. saec. xiii. Attributed to Remigius in MS. (S,I-P)
57. Montpellier,
École de Médecine 77 (Bouhier C.50), f. 66v-175r. saec.
ix-x. (S,I-P)
58. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 5120, f.
1-144r. saec. xii. Beurberg. (I-P)
59. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 5252. 106 ff. saec. xiii. Chiemsee. Klemm 291. (I-P)
60. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 5809. 111 ff. saec. xii.
Ebersberg. (I-P)
61. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 5820, f. 1-130.
(S,I-P)
62. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 7496. 115 ff. saec. xiv;
Indersdorf. (I-P).
63. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 12629.
Ranshofen. (I-P)
64. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 15141, f.
1-185v. saec. xv. P: Rebdorf. (I-P)
65. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 17088. 149 ff. saec. xii. Schäftlarn. Klemm 113. (I-P)
66. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 18190. saec. ix. Tegernsee.
(I-P)
67. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 18191. 1404. Tegernsee.
(I-P)
68. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 21269. 1425. P: Ulm. (I-P)
69. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 21538. saec. xii3/4;
P: Weihenstephan. Klemm 53 (I-P)
70. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
28270 (Phillipps 393), f. 1r-124r. saec. xii1;
Schwabia. (I-P)
71. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 28535 (Phillipps
3070), f. 1-124r. saec. xii ex; Bavaria.
72. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek, Clm 29449 (1) [29055b]. 1 leaf. saec. xi.
73. Münster-in-W., Univ. 169
(361), f. 1-220. 1471. (I-P)
74. Neukloster-Heilgenkreuz, Stiftsibl. 41, f.
75v-200. saec. xii-xiii; P: Neukloster. (I-P)
75. Orléans,
Bibliothèque municipale, 174 (151), p. 211-556. saec. x-xi. Fleury. (I-P)
76. Oxford, Bodleian Library, Laud. misc. 79, f. 1-87. saec. xii. (I-P)
77. Oxford, Bodleian Library, Lyell 65. f. 8r- end. saec. xii ex.
78. Oxford, Rawlinson A 287, f. 1-116. saec. xiii; O-P: Thomas, prior of
Eversham. (I-P)
79. Oxford, Bodleian, SC 2431 (Bodl. 352). saec. xii. P:
St.-Blasien. (I-P)
80. Oxford, Bodleian, SC 3559 (Auct. D inf. 2-8), f.
15-220. saec. xiii; O: England. (I-P)
81. Oxford, Lincoln College 16. saec.
xii. FF. 1-138. (I-P)
82. Oxford, Merton College 178, f. 32-133. saec. xiv.
(I-P)
83. Padua, Univ. 837. Attributed to Remigius in MS. (I-P)
84.
Padua, Univ. 1278 B. Attributed to Remigius in MS. (I-P)
85. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 1642 (Colbert 1731), f. 6-123. saec. xii.
(I-P)
86. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2185 (Colbert 995;
Regius 37252.2), f. 94-205. saec. x; Corbie; J.A. de Thou.
87.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2413 (Regius 4068). saec. xii-xiii.
Laon: Abbey of Foigny. (I-P)
88. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 2414 (Regius 3818). saec. xii-xiii. Beauvais, Abbey of Beaupré. 162 ff.
(I-P)
89. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2415 (Regius 3816).
saec. xii. Chartreuse de la Verne. 159 ff. (I-P)
90. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 2416 (Colbert 2067; Regius 38163.3), f.
12-126. saec. xii-xiii. (I-P)
91. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 2417 (Colbert 2657; Regius 38153). saec. xii-xiii. Rouen, Abbey
of Foucarmont. 161 ff. (I-P)
92. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 2454, f. 1-115v. 1472.Attributed to Remigius. (I-P)
93.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 3531 (Colbert 6114; Regius
45336), f. 7v-43. saec. xii. (I-P)
93(a). Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 5354, f. 95va-139va. saec. xi 1/4. O: Fleury; P: Bonneval, Saint-Florentin. Incomplete at the end; contains only chapters I-VI, corresponding to PL 117: 937-1036A.
(Lecouteux/Bricout). (I-P)
94. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 14798, f. 33-57. (I-P)
95. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 15609. saec. xii. O: Morimond; P:
Sorbonne. (I-P)
96. Paris, Bibliothèque nationale de France 18109, f. 1-220.
saec. xii. St.Martin-des-Champs. Attributed to Hrabanus in MS. (S,I-P)
97.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 18110, f. 1-153. saec. xii.
Notre-Dame. (I-P)
98. Paris, Bibliothèque nationale de France, n.a.l. 1453.
176 ff. 971-994; Cluny. (I-P)
99. Pommersfelden Gräflich von Schönborn'sche
Bibliothek 157, f. 1-183. (I-P)
100. Prague, Kapitel 216 (A CXV 3), f. 1-93.
saec. xv. (I-P)
101. Prague, Kapitel 218 (A CXVI), f. 201-283. saec. xiv.
(I-P)
102. Prague, Kapitel 346 (B XLIV), f. 138-199. saec. xv1.
Incomplete. (I-P)
103. Prague, Kapitel 394 (B LXXXII 1). (I-P)
104.
Prague, Nationalmuseum 3671 (XVI.C.8). (I-P)
105. Prague, Univ. 795 (V.A.4),
f. 3-117. 1387. (I-P)
106. Prague, Univ. 1471 (VIII.C.2), f. 1-136. saec.
xiv-xv. (I-P)
107. Prague, Univ. 2532 (XIV.D.24), f. 105-115. saec. xv.
Fragment. (I-P)
108. Prague, Univ. Lobkowitz 623. Attributed to Gregorius.
(I-P)
109. Reims, Bibliothèque municipale 125 (B.113). saec. x. St. Thierry.
(I-P)
110. Reims, Bibliothèque municipale 126 (B.116). saec. x. (I-P)
111. Reims, Bibliothèque municipale 127 (B.114). saec. xii. (I-P)
112.
Reims, Bibliothèque municipale 128 (N.115), f. 1-147. saec. xiv. (I-P)
113.
Rein, Stiftsbibliothek 64, f. 1-179. saec. xii. (I-P)
114. Rome, Biblioteca
Universitaria Alessandrina 98, f. 222r- 235r. saec.
xvi.
115. Rome, Vallicelliana,
C 42, f. 1-238. saec. xi. Dominicans of Siena. (S,I-P)
116. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 1156. saec. xv. P. 865. (I-P)
117. Schaffhausen,
Ministerialbibliothek 77. saec. xii. (I-P)
118. Siena, Comunale F IV 14, f.
156-236. saec. xv. Attributed to Remigius in manuscript. (S,I-P)
119. Stams,
Stiftsbibliothek 54, f. 72v-127. 1370; Henri de Wissach. (I-P)
120. Stuttgart, Württembergische Landesbibliothek, Theol. fol. 217
(Zweifalten pg. 23). saec. xii. 146 ff.
121. Tarragona 149. saec. xi: O:
Grande-Sauve; P: Santes Creus. Incomplete. (I-P)
122. Toledo, Biblioteca del
Cabildo 15-15. saec. xiv. 162 ff. Attributed to Remigius in MS.
123. Trier,
Stadtbibliothek 108. saec. xv; Eberhardsklausen. (I-P)
124. Troyes,
Bibliothèque municipale 678. saec. xii. Clairvaux. (I-P)
125. Troyes,
Bibliothèque municipale 728. saec. ix; Oratoire. (S,I-P)
126. Turin,
Biblioteca Reale, Varia 164, f. 1-206. saec. xi-xii. Attributed to Remigius. (S,
I-P)
127. Valenciennes, Bibliothèque municipale 92. saec. ix. St. Amand.
(S,I-P)
128. Vatican, Biblioteca Apostolica, Archivio S. Pietro C.137. saec.
x inc.
129. Vatican, Biblioteca Apostolica, Chigi A. VI. 173 I. (S,I-P)
130. Vatican, Biblioteca Apostolica, Pal. Lat. 297, f.
1r-144r. saec. xv.
131. Vatican, Biblioteca
Apostolica, Reg. lat. 21. saec. xi-xii. As a gloss.
132. Vatican, Biblioteca
Apostolica, Reg. lat. 100. saec. xii. (I-P)
133. Vendôme, Bibliothèque
municipale 120, f. 1-162. saec. xi. Vendôme, Trinité. (I-P)
134. Venice,
Marciana Z.32 (1746), f. 1-143. (I-P)
135. Venice, Marciana I.37 (2188).
(I-P)
136. Venice, Marciana I.38 (2395). Attributed to Remigius. (I-P)
137. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 956, f. 74-83. saec. xi.
(S,I-P)
138. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1030 (Theol. 418).
saec. xiv. Fragment.(I-P)
139. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek
3784 (Lunael. f. 76), f. 1-135. saec. xv. (S,I-P)
140. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 4164 (Univ. 148), f. 85-186. saec. xv. (S)
141. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 4840 (Univ. 162), f. 1-123.
saec. xiv. (S,I-P)
142. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, 2447 (37/37
Aug), f. 277-406. saec. xv.
143. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek,
4111 (Weissenburg 28), f. 1-158. saec. x; S.Germany. (S,I-P)
144.
Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, 4179 (Weissenburg 95), f. 1-249. saec.
xiii; Cologne. (S,I-P)
145. Würzburg, Universitätsbibliothek, M.ph.th. f.
97. 142 ff. saec. xii. Germany, Ebrach. (S,I-P)
146. Zwettl,
Stiftsbibliothek 41, f. 75-200. (S,I-P)
Cluny, catalogue, saec. xii. : 431
Volumen in quo iterum (Haimo) continentur super librum Apocalipsin = Paris,
Bibliothèque Nationale n.a.l. 1453. Cluny, catalogue, saec. xvii: Y1 Haimo in
Apocalipsin.
Incorrect attributions:
London, British Library Add.
18328. saec. xiii. Attributed to Haimo in MS, but the commentary is vastly
different from the received text.
23.12. Homiliarum super
Euangelia.
Editions:
1. D. Haymonis Halberstatten. Episcopi
Homiliae, siue sermones, in quatuor Euangelia, quae suis hebdomadum ferijs, per
integrum annum in ecclesijs diuulgantur, opus certe concionatoribus non parum
frugi allaturum: nunc denuo summa cum accuratione excusum. Adiecimus praeterea
sermones pulcherrimos eiusdem Haym[onis] in quasdam epistolas canon[icas] huius
operas parti secundae, nunquam antehac excusos. Paris Hyemalis. Coloniae, ex
officina eucharij Ceruicorni, Anni M. D. XXXIII.
2. D.
Haymonis Episcop Halberstattensis Homiliarum, siue mauis sermonum ad plebem opus
praeclarum, super Euangelia totius anni Dominicarum, Sanctoru[m], Feriaru[m]que
omnium, tam quatuor temporum, quam totius Quadragesimae sermones complecte[n]s,
uetus quide[m] at nusquam antehac typis excusum. Pars hyemalis. Parisiis
Anno Domini 1533 Mense Martio. [8], 323, ccxlv, [1] leaves; 8vo.
Dedication to Andreas, abbot of N. Veteris montis by Gotfridus Hittorp,
dated Cologne, August 1531. Second part has title: Domini haymonis Episcopi
Halberstattensis Homiliarum, siue concionum popularium. Pars Aestivalis. Seriem
Dominicarum, Feriarum atque etia[m] de sanctis sequens indicabit pagella 533.
3. D. Haymonis episcopi
Halberstattensus Homiliae in euangelia dominicalia, per totius anni circulum
& de sanctis quibusdam praecipuis, nunc recens excusae, & a multis,
quibus prior aeditio operarum incuria scatebat, erroribus ac mendis
restitutae. Parisiis: H. & D de Marnef, 1550. 200 [i.e. 211] leaves; 17
cm.
Manuscripts:
1. Angers, Bibliothèque municipale 243 (234). saec.
xiii.
2. Avranches, Bibliothèque municipale 131.
3. Bamberg,
Staatsbibliothek Hist. 162 (E.III.5), f. 48-97. saec. xi-xii. Not in Barré.
4. Bonn, Univ. 290. saec. xiii.
5. Breslau, Univ. 138, f.
109-199v. saec. xv.
6. Cambrai, Bibliothèque municipale 307, f.
4r-. saec. ix.
7. Chicago, Newberry Library, F 1, f. 51-56. saec.
xi1. S. France. Homily on Ioh. 21, 19-20 (PL 118: 70-75)
8.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14030. saec. xi.
9. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 17087, f. 1-221. saec. xii. Scheftlern. Haimonis
expositio in epist. et evang.
10. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
18227 (Tegernsee 227). 1018-1041; Tegernsee.
11. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 21536-7. saec. xi. Weihenstephan.
12. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 28189. saec. xii-xiii; Kaisheim. Haimo homiliae.
13. Oxford, Bailliol College 184. saec. xiii. 138 ff.
14. Paris,
Bibliothèque nationale de France, lat. 619. (Colbert 1914; Regius
371912), f. 1-252. saec. x; Carcassonne, St. Nazarius. : Haimo:
Homiliae de Tempore.
15. Paris, Bibliiothèque nationale de France lat. 3828.
16. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 8919. saec. xi.
17.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 11704. saec. xii. Corbie.
18.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 12305. saec. x.
St.-Germain-des-Prés.
19. Paris, Bibliothèque nationale de France lat.
12306. saec. xi; Corbie.
20. Paris, Bibliothèque nationale de France, lat.
13408. saec. ix. 104 ff. St. Pierre de Corbie. Barré- unique type.
21.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 17302. saec. x; Compiègne.
22.
Rouen, Bibliothèque municipale 262 (A 95). saec. xii.
23. Rouen,
Bibliothèque municipale 263 (A 173). saec. xi; St. Ouen.
24. Trier,
Stadtbibliothek 262. saec. x-xi; Saint-Maximin. Cat. 101.
25. Vatican, lat.
8568. saec. x; Malmédy.
26. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 919
[Nov. 461]. saec. xii2. 294 ff. Interpolated.
27. Wolfenbüttel,
Herzog August Bibliothek 4085 (Wissenberg, 1). saec. xi. 247 ff.
28. Zwettl,
Stiftsbibliothek 21, f. 2-158v. saec. xii.
Bibliography:
1.
Barré, Henri. Les Homéliaires
carolingiens de l'école d'Auxerre. (Studi e testi, 225). Città del Vaticano:
Biblioteca Apostolica Vaticana, 1962, p. 49-70; 146-160.
23.13.
HAI Glosses (Glosae Veteris ac Noui Testamenti).
Inc:
Prologus. Praefatio, et dicta praefatio quasi praelocutio. Proemium est initium
dicendi ...
Incipit Liber Genesis. In principio. In ordine creaturarum...
Manuscripts:
1. Bern, Burgerbibliothek 258, f. 16va-47vb
. saec. ix-x. O: Fleury/Auxerre?; P: Daniel. Interpolated with Johannes
Scottus Eriugena, Glossae Divinae Historiae.
2. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 1977 (Col. 4321; Reg. 4003.2.2.a), f.
63r-83v. saec. xii ex.- xiii inc. Interpolated with
Johannes Scottus Eriugena, Glossa Divinae Historiae.
3. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 4883A (Col. 1248; Reg. 3807.4), f.
7ra-19rb.. saec. x ex.-xi inc.; P: Limoges, St. Martial.
Interpolated with Johannes Scottus Eriugena, Glossae Divinae Historiae.
4.
Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. Lat. 215, f. 88r-106r.
Fleury or Tours? saec. ix. Interpolated with Johannes Scottus Eriugena, Glossa
Divinae Historiae.
Bibliography:
1. John J. Contreni, "The Biblical
Glosses of Haimo of Auxerre and John Scottus Eriugena," Speculum 51 (1976), 411-434.
24. Pseudo-Haimo of Halberstadt.
24.1.
[Pseudo-Haimo] Explanatio in omnes Psalmos.
Editions:
1. Freiburg, 1531. Editor: Erasmus.
2. Pia
brevis ac dilvcida in omnes Psalmos explanatio sanctissimi viri D. Haymonis ...
quam ille veluti spiritualis apicula, ex omnium veterum hortis ac pratis
florentissimus decerpsit, quo simplicibus & occupatis esset parata
saluberrimi mellis copia : Opus ante hac nunquam excusum. Antuerpiae
: ex officina Graphei, 1533.
3. Pia. Brevis ac dilucida in omnes paalmos explanatio sanctissimi viri D. Haymonis, olim Episcopi Halberstattensis, quam ille veluti spiritualis apicula, ex omnium veterum hortis ac pratis florentissimis decerpsit, quo simplicibus & occupatis esset parata saluberrimi melli copia. Opus antehac nunquam excusum. Friburgi Brisgoiae : Gratia & Privilegio Reg. ...Anno M.D.XXXXIII.
Paris, 1533.
4. D.
Haymonis, sanctissimi quondam
Halberstatten[sis], In omnes Psalmos pia, breuis ac dilucida explanatio, quam
ille ueluti spiritualis apicula, ex omnium ueterum hortis ac pratis
florentissimis decerpsit, quo simplicibus & occupatis esset parata
saluberrimi mellis copia. Aeditio secunda.
Coloniæ : [s.n.], Anno M. D. XXXIII.
5.
D.
Haymonis,... Pia, brevis ac dilucida in omnes psalmos
explanatio...
Parisiis
: excudebat C. Wechelus, 1533.
6. D. Haymonis sanctissimi qvondam
Halberstatten, Episcopi, in omnes Psalmos piam breuis ac dilucida explanatio:
quam ille velvti spiritualis apicula, ex omnium veterum hortis ac pratis
florentissimis decerpsit, quo simplicibus & occupatis esset parata
saluberrimi mellis copia. Coloniae apud haeredes Iohannis Quentel &
Geruinum Calenium. Anno M. D. LXI. [16], 798 p.; (8vo)
Trithemius' bibliographical notice about the works of Haimo of Halberstadt
at the beginning, followed by Erasmus' dedication to Iohannes Emstedius, of
Louvain, taken from the first edition, edited by Erasmus himself, Freiburg 1533.
Haimo's (?) Commentary on the Canticles of the Old Testament appears on pages
769-798.
According to André Wilmart, "Un commentaire des Psaumes resititué à
Anselme de Laon," Recherches de théologie
ancienne et médiévale 8 (1936): 325-344, neither Haimo of Halberstadt nor
Haimo of Auxerre wrote this commentary, arguing instead for the authorship of
Anselm of Laon (12th century). Although Wilmart's attribution to Anselm has been
contested (cf. A. Landgraf, "Die Zuweisung eines Psalmemkommentars an Anselm von
Laon," Biblica 23 (1942): 170-174;
and D. Van den Eynde, "Literary Note on the earliest scholastic commentarii in Psalmos. The commentary
of the Pseudo-Haymo of Halberstadt," Franciscan Studies 14 (1954): 132-139)),
this commentary is universally regarded as a twelfth-century production and not
Carolingian.
7. PL 116: 189-714. Taken from the 1561 edition.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Msc. Bibl. 57 (B.II.19). 1186;
St. Michaelsburg. 185 ff. Begins with Ps. 32. Actually Pseudo-Jerome’s Breviarium (PL
26)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek, 175. saec. xii. Commentary of Manegold
of Lautenbach up to Psalm 146; the rest is Pseudo-Haimo.
3. Einsiedeln,
Stiftsbibliothek 373. saec. xii. 8 folios. Beginning only.
4. Oxford,
Bodleian, 737. late saec. xii. 230 ff. Bury Saint-Edmunds.
5. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 449, f. 1-132. saec. xiii.
6. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12000. saec. xiii inc.
7. Vatican,
Biblioteca Apostolica Vaticana, Reg. lat. 295. late saec. xii. Attributed to
Anselm in MS.
8. Zurich, Zentralbibliothek 393
(Rh. 26), p. 8-395. saec. xii.
24.2. [Pseudo-Haimo] Commentarium
in Canticum veteris testamenti.
Stegmüller 3078: Ps. Haimo de
Halberstadt, Cantica Vet. Test.
compositus c. 1080-1100 (Riggenbach 106);
probabiliter est Anselmi Laudunensis (1050-1117), cf. Steg. 1357.
Inc.:
Confitebor - Hic ascribitur titulus: Canticum Isaiae prophetae, quia Isaias in
praecedentibus ... inter vos conversatus [Cant. Isaiae].
-- Ego dixi -
Canticum istud est ab Isaia scriptum, tamen non nomine eius intitulatur ...
sicut hucusque promisisti [Cant. Ezechiae].
-- Exsultavit -- Anna diu
perpessa opprobrium ... cardines terrae, sicut expositum est usque in finem
[Cant. Annae].
-- Cantemus Domino - Filiis Israel per mare rubrum eductis
... intrabit in illud. Cetera per se patent [Cant. Moys. I].
-- Domine
audivi - Habacuc inter cetera prophetiae suae verba etiam Christi nativitatem
prophetat ... in psalmis canentem.
-- Audite coeli - Praedixerat Dominus
Moysen moriturum esse, et post mortem ... terrae populi sui. Gloria Patri etc.
[Cant. Moysis II].
Editions:
1. PL 116: 695-714.
Manuscripts:
1.
Arras, Bibliothèque municipale 211, f. 101-102. saec. xii. St. Vaast. (S)
2.
Basel, B II 9, f. 144-149. saec. xii; Dominicans.
3. Padua, Biblioteca
Antoniana 0 298. (S)
4. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 449, f.
1-132. saec. xiii. (S)
5. Troyes, Bibliothèque municipale 1507 (Bouhier E
49), f. 374-385. saec. xii. (S)
6. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 4228.
F. 162-164. Fragment.
7. Vatican, Biblioteca Apostolica 5997, f. 61-64.
8. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. lat. 295, f. 69-72. Attributed to
Ansellus Archdiaconis. (Audite coeli) - Hoc carmen de prioris populi excessibus
... misericordiam suam ostendet.
9. Zurich, Zentralbibliothek 393
(Rh. 26), p. 396-406. saec. xii.
24.3. [Pseudo-Haimo]
Commentarium in Apocalipsin Ioannis.
Stegmüller 3123;
7247,2.
Inc.: Inter reliquos igitur Novi Testamenti libros, sola Apocalypsis
prophetia vocatur. De qua per eius auctore dicitur ... huic operi initium dare.
Expl: ut a gratia inchoaret et in gratia terminum poneret.
Manuscripts:
1. Florence, Laurenziana, Conv. Soppr. 277 (S. Maria Novella 944), f. 1-138.
(S)
2. Vatican, Biblioteca Apostolica Urb. lat. 88 (47), f. 3-116. saec. xv.
(S,I-P)
24.4. [Pseudo-Haimo] Homiliary of Pierre
Quentell.
Editions:
1. Homeliae Divi Haymonis, episcopi
Halberstattensis. Cologne, P. Quentell, 1530.
2. Paris, A. Bonnemère,
1534.
Manuscripts:
1. Avignon, Bibliothèque municipale 78. saec. xii;
Gentilly, Célestins.
2. Chartres, Bibliothèque municipale 14 (25). saec. xi.
3. Florence, Biblioteca Laurenziana XXI, 10. saec. xii.
4. Florence, S.
Croce, XXIII, dextr. 13. saec. xiii.
5. Lyons, Bibliothè municipale 628.
saec. ix.
6. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 14523, f.
134-233v. saec. xiv-xv.
7. Paris, Bibliothèque nationale de
France, n.a.l. 464. saec. xii.
8. Prague, Bibl. Capit. 782. saec. xii.
9. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 1282. saec. xii.
10. Vatican,
Biblioteca Apostolica Ottob. lat. 355.
11. Vatican, Biblioteca Apostolica
Reg. lat. 115. saec. xii; France.
12. Vatican, Biblioteca Apostolica Urb.
lat. 105. saec. xv.
13. Zurich, Rheinau 12, p. 1-245. saec. x.
Bibliography:
1. Barré, Henri. Les Homéliaires carolingiens de l'école
d'Auxerre. (Studi e testi, 225). Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica
Vaticana, 1962, p. 94-112; 180-194.
25. Hatto (Atto) of
Vercelli.
25.1. [Hatto
(Atto) of Vercelli] Expositio in epistola ad Romanos.
Inc.
Primo discutiendum est: Quare epistola ad Romanos in principio ponatur, cum
Apostolus non eam primam, sed post quasdam alias scripserit.
-- Paulus
servus -- In fronte huius epistolae oritur quaestio: Quare qui prius Saulus,
post conversionem dictus sit Paulus. Legitur quidem in veteri Testamento.
Expl.: ... lucentissime commendavit, cum discipulis praecepit: Euntes docete
... Spiritus sancti (Matt. 28, 19).
Stegmüller 3126.
Editions:
1. PL
134: 125-288.
25.2. [Hatto
(Atto) of Vercelli] Expositio in I epistola ad Corinthios.
Inc. Memini cum interpretarer illud, quod ad Corinthios scribitur: Ecclesiae
Dei quae est Corinthi (II Cor. 1,1).
-- Paulus - Vt in praecedenti epistola
dictum est, admirabilis interpretatur.
Expl.: ... sed omnium desideretis
salutem. Amen, sermo est confirmationis, quo omnia confirmat superiora.
Stegmüller 3127.
Editions:
1. PL 134: 287-412.
25.3. [Hatto (Atto) of Vercelli]
Expositio in II epistola ad Corinthios.
Inc. Beati Pauli
apostoli secundam epistolam ad Corinthios lecturi, scire debemus intentionem.
-- Paulus apostolus -- Jamiamque securus de eorum conversione et
emendatione, se quoque.
Expl.: ... Christi gratiam possiderent. Amen vero
sermo est confirmationis, quo confirmat omnia.
Stegmüller 3128.
Editions:
1. PL 134: 411-492.
Manuscripts:
1. Bamberg,
Staatsbibliothek 89.
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38.
25.4. [Hatto (Atto) of Vercelli]
Expositio in epistola ad Galatianas.
Inc.: Animadvertite,
quod sicut in novis temporibus, cum Verbum Dei ex Mariae virginis carne indutum.
-- Paulus apostolus - Magnus auctoritatis est, quod Paulus in fronte
epistolarum suarum se Christi.
Expl.: ... amen super tuam benedictionem (I
Cor. 14, 16) manifestat.
Stegmüller 3129.
Editions:
1. PL 134:
491-546.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek 89.
2.
Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38.
25.5. [Hatto (Atto) of Vercelli]
Expositio in epistola ad Ephesios.
Inc.: Ephesii sunt
Asiani
Inc.: Quoniam in prima epistola ad Thessalonicenses data, inter
cetera etiam de adventu.
- Paulus et Silvanus - Solemnibus verbis scribit ad
eos. Solito enim more.
Expl.: ... Christi optat esse cum eis.
Stegmüller
3134.
25.6. [ Hatto (Atto)
of Vercelli] Expositio in Philemon.
Inc. Philemoni familiares litteras facit pro Onesimo.
-- Paulus vinctus
- In nulla epistola hoc cognomine usus est, licet in corpore epistolarum.
Expl.: ... quoties auditus vel lectus fuerit.
Stegmüller 3138.
Copied from Claudius of Turin (Stegmüller 1971)
Editions:
1. PL 134:
719-726.
25.7. [Hatto (Atto)
of Vercelli] Expositio in epistolam ad
Hebraeos.
Inc.: Quia in novissimis diebus Pater sit locutus in Filio
(Capitulatio).
-- Hebraei proprio gentis suae vocabulo appellabantur, qui in
Christo crediderunt ex Iudaeis.
-- In primis dicendum est, quare Apostolus
Paulus in hac epistola quam Iudaeis scripsit, quos Hebraeos.
-- Multifarie -
Hoc in ipso exordio scribens apud Hebraeos beatus Paulus bene satis exortus est.
Expl.: ... quantulumcumque veniam tribuere dignetur.
Stegmüller 3139
(=Claudius Taurinensis, Hebr. nr. 1973-1974).
Editions:
1. PL 134:
725-834.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 89 (B.II.20),
f. 45-77. saec. xi; Michaelsberg. II Cor. F. 124-142: Gal. (S)
2. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. Perg. 150, f. 2-248. saec. x-xi. Rom. I-II Cor. Gal.
Eph. Phillipp.
3. Vercelli, Cathedral 40. Autograph; before 943.
26. Heiric of Auxerre.
26.1. [Heiric of Auxerre] Collectanea.
Editions:
1. Quadri,
Riccardo. I Collectanea di Eirico di
Auxerre. Friburgo Svizzera: Edizioni Universitarie. 1966.
Manuscripts:
1. Bernkastel-Kues, St. Nikolaus-Hospital (Cusanusstift) 52 (C 14; 37), f.
274rv. saec. xii1.
2. Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana
20.48. f. 23-32v, 35-35v, 40-48v, 51-54. saec.
xii.
3. Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana 45.33, f.
201-202v. 1458.
4. Leipzig, Stadtbibliothek (4 (Rep.
I.4.48), f. 92v-103v. saec. xiii.
5. London, British Library Add. 19835, f. 1-19. saec. xii2.
6. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14736 (Lat. V. 1704), f. 97-102v.
saec. xiii.
7. Nice, Bibliothèque Municipale 92 (R.20), f. 119v-159v. saec. xii1.
8. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 8818, f. 1v-67v.
saec. xi.
9. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13432, f. 29-30.
saec. xiv.
10. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 18296, f.
68-74v. saec. x; Corbie.
11. Paris, Bibliothèque nationale de
France, n. a. lat. 1544, f. 103. saec. xv.
12. Wolfenbüttel,
Herzog-August-Bibliothek 4454 (Gud lat. 150), f. 45v-46v,
58-58v. saec. xiii.
26.2. [Heiric of Auxerre] Homilarius super euangelium.
Editions:
1. Édouard Jeauneau, "Dans le sillage de l'Erigène: une
homélie d'Héric d'Auxerre sur le prologue de Jean," Studi medievali, 3a ser. 11 (1970),
937-955.
2. Heirici Autissiodorensis
Homiliae per circulum anni cura et studio Richardi Quadri iuvamen praestante
Rolando Demeulenaere. Corpus Christianorum Continuatio Mediaeualis 116. Turnholt: Typographi Brepols
Editores Pontificii
1992.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Patr. 46
(Q.VI.32), f. 41-45. saec. ix-x. Homiliae III.
2. Berlin, Staatsbibliothek
zu Berlin - Preussischer Staatsbibliothek theol. fol. 146 (elect. 352). saec.
xv. Attributed to Haimo.
3. Graz, Universitätsbibliothek 617. saec. xv;
Neuberg. Pars aestiva.
4. Leningrad, F.v.I,19. saec. xii; Leiden. Pars
aestiva. Attributed to Heiric.
5. Melk 193 (F. 34). saec. xiii mid. Pars
hiemalis. Attributed to Heiric.
6. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm
9504. saec. xii; Oberaltaich.
7. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm
16207. saec. xiv; Passau, St. Nicolas. Pars hiemalis. Attributed to Heiric.
8. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 18239 (Tegernsee 239). saec. xv.
9. Oxford, Bodleian Library Laud. Misc. 493 [1205]. f. 64-67v:
saec. xiii. Heiric of Auxerre. Sermon, Beata paupertas vera intellegitur
humilitas.
10. Paris, Bibliothèque Mazarine 698 (183). saec. ix-x.
Saint-Victor. 157 ff. Abbreviated version.
11. Paris, Bibiothèque nationale
de France lat. 2451 (Rigault 482; Dupuy 514; Regius 3817). saec. x. 117 ff.
Abbreviated version. Attributed to Remigius.
12. Paris, Bibliothèque nationale de France lat
14302. saec. xii. Attributed to Alcuin; text based on Maz. 698.
13. Paris,
Bibliothèque nationale de France n.a.l. 464. saec. xii. Barré d.
14. Reims, Bibliothèque
municipale 1406, f. 112-176v. saec. xi: St. Thierry. Pars hiemalis.
15. Toronto, Bergendal 50 (Phillipps 6653/21631). saec. x; France, Tours ?
Pars aestiva.
16. Vatican, Biblioteca
Apostolica lat. 1236. saec. xiii. Pars hiemalis. Attributed to Bede.
17.
Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 2460 (38.8 Aug.), f. 20-166. saec. xv;
Braunschweig, St. Blasius.
27.
Helisachar.
27.1. Exegetical florilegia on the Epistle of Saint Paul to
the Romans.
Manuscripts:
1. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 11574.
Bibliography:
1. Huglo, M., "D'Helischar à Abbon de
Fleury," Revue Bénédictine 104
(1994), 204-230.
28. Hincmar of Reims.
28.1. [Hincmar of Reims] Explanatio in Ferculum Salomonis.
Inc.: Hoc regium ferculum, quod doctores sancti designare dicunt Ecclesiam,
corpus scilicet Christi ...
Editions:
1. PL 125: 817-834.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque municipale 58, f.
120r-125.
2. Bamberg, Staatsbibliothek Class. 53 (HJ iv 24), f.
4.
29. Hrabanus Maurus.
29.1. Works
Editions:
1. Hrabani Mauri ... Opera quae reperiri
potuerunt omnia in sex tomos distincta, collecta primum industrià Iacobi Pamelii
Brugensis ... ; nunc vero in lucem emissa curà Rmi Antonii de Henin ... ac
studioso & operà Georgii Colvenerii ... Coloniae Agripponae: Sumptibus
Antonii Hierati, sub signo Gryphi, 1626-1627. 6 v. in 3; 39 cm. fol.
29.2. [Hrabanus Maurus] Commentariorum in Genesim.
Inc.: (Freculphus Mauro)
Novit, mi dilectissime, tuae caritatis benevolentia in occiduo
littore ...
(Hrabanus Freculpho) Magnorum virorum conmen antiquitus fuit, ut
invicem scriendo sua provocarent studia et exercerent ingenia ... damnum pro
parcitate nostra sentiamus. Beatitudinem tuam omni tempore bene valentem divina
gratia custodiat, sancta pater, memorem nostril.
-- Prima mihi puero fuit haec et maxima cura,
Scribere poena placcens,, discere iugis amor.
Hic labor, hoc stadium; cum cultu religionis
I. In principio creavit Deus
caelum et terram. Plurima super rerum natura philosophi Graecorum disputaverunt
...
II. Adam vero cognovuit – Cain acquistio sive possession
interpretatur.
-- (Hae sunt generations, Gen. 10,1) – Benedictis igitur duobus filiis Noe atque uno eorum medio maledicto, deinceps eorum generations texuntur.
III. (Visitavit autem. Gen. 21, 1) – Sane quia secundus liber expositionis in Geneseos ab eo loco incipiebat, quo post expulsionem Adae de paradise.
-- Visitavit autem (Gen. 21,1) – Circumcisionis typus ac figura multiformis est. Nam et signaculum est secundum Apostolum.
Expl.: Adimplebis me, Domine,
laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem. Amen.
Stegmüller 7021.
Editions:
1. Rabani
Mauri Moguntinensis archieposcopi, viri arcanarum literarum peritissimi
Commentaria, antehac nunquam typis excusa, in Genesim libri IIII, Exodum libri
IIII
.Coloniae: Prael, 1532.
2. PL 107:439-670.
3. Prol., ed.
E. Dümmler,
MGH, Epistolae V (1898), 392-394.
Manuscripts:
1. Bologna, Biblioteca
Universitaria 646 (1191). saec. xiii.
2. Cambridge, University Library 1007
(Ee III 51), f. 1r-114vb. saec. xiii.
Attributed to Hrabanus in MS. Hrabanus Frechulfo. No Capitula. No source marks.
With Hrabanus on Maccabees and Acts. (S)*
3. Cambridge, Trinity College 47 (B
II 4), f. 1vb-112rb. saec. xii. Canterbury. Attributed to
Hrabanus in MS. Hrabanus Frechulfo. No Capitula. With Walahfrid on Exodus, etc.
(S). *
4. Châlons-sur-Marne, Bibliothèque municipale 67 (75), f. 1-88. saec.
xii. P: St. Denis; Châlons, St. Pierre. Attributed to Hrabanus in MS. Hrabanus
Frechulfo. No Capitula. Followed by Gregory of Nazianzus, Apologeticum.*
5.
Florence, Biblioteca Laurenziana Amiatinus 3, f. 2va-73. saec. xi.
Attributed to Hrabanus in MS. Hrabanus Frechulfo. Capitula. With Hrabanus De
Praedestinatione ad Noting and de Praedestinatione ad Hebeardum. (S)
6.
Göttweig, Stiftsbibliothek 47 (40), f. 3vb-147r. saec.
xii. Attributed to Hrabanus in MS. Frechulfus Hrabano. Hrabanus Frechulfo.
Capitula.
7. Grenoble, Bibliothèque municipale 266 (43), f. 1-63. saec. xii.
8. Grenoble, Bibliothèque municipale 267 (346), f. 3-128. saec. xiii.
9.
Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. xlix, p. 1-103. saec. x. Reichenau.
Incomplete: II, ch. 6- IV, ch. 18 only. No attribution in MS. No letters. No
Capitula. Followed by Hrabanus on Exodus. (S)
10. Kronungen- Oberwerrn
(Unterfranken), Pfarrarchiv. Fragment. saec. ix.
11. Leipzig,
Stadtbibliothek 180 (Rep. II 55), f. 1-116. saec. xii. On Gen. 1,20-50,25. (S)
12. Liverpool, Public Library 091 RAB, f. 1-104. saec. xii mid.
Peterborough.
13. Madrid, Biblioteca Nacionale 102 (254; B 5), f.
1ra-47va. saec. xiv. (S)
14. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm. 6260, f. 1r-158v. saec.
ix2. O-P: Freising. Attributed to Hrabanus in MS. Frechulfus Hrabano.
Hrabanus Frechulfo Capitula. (S)
15. Oxford, Ashmolean Museum 1516, f.
1ra-64vb. saec. xii. Attributed to Hrabanus in MS.
Followed bu Walahfrid on Exodus.*
16. Oxford, New College xxix, f. 1-92. saec. xiii. Followed by
Walahfrid on Exodus. *
17. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2424
(Colbert 1005, Reg. 3812.1), f. 1va-111va. sec xii ex.
Attributed to Hrabanus in MS. Hrabanus Frechulfo. No Capitula. Followed by
Hrabanus on Exodus. (S)
18. Paris, Bibliothèque nationale de France lat.
13188, f. 1r-16v. saec. xii. St.Germain-des-Pres.
Incomplete: all after line 835 wanting. No attribution in MS. No letters. No
Capitula. Followed by Hrabanus on Exodus. (S)
19. Perugia, Biblioteca
Capitolare 3 (Dominicini 30), f. 146r-215r. saec. xi-xii.
20. Saint-Mihiel, 25, f. 1r-74v. saec. x.
Benedictines. No attribution in MS. Variant version of the text. (S)
21.
Toronto, Bergendal 108 (37), f. 1-101. saec. xii ex; Italy.
22. Tours,
Bibliothèque municipale 69, f. 1rb-51v. saec. xi. No
attribution in MS. Hrabanus Frechulfo. No Capitula. *
23. Tours, Bibliothèque
municipale 70, f. 3rb-53va. saec. xii. Attributed to
Hrabanus in MS. Hrabanus Frechulfo. Capitula (version 2). Followed by Hrabanus
on Exodus.
24. Troyes, Bibliothèque municipale 64, f.
1va-87ra. saec. xii. Clairvaux.
25. Troyes,
Bibliothèque muncipale 1557, f. 2r-81. saec. xi. No attribution in
MS. No letters. No Capitula. (S)
26. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg.
lat. 91, f. 3ra-84va. saec. x. Attributed to Hrabanus in
MS. Frechulfus Hrabano. Hrabanus Frechulfo. Capitula, chapter numbers, source
marks. Followed by Florus of Lyons against John Scotus. (S)
27. Würzburg.
Franziskanerklosters I.9. Fragment. saec ix1. Fulda. Destroyed during
World War II. Descr.: P. Lehmann, "Mitteilungen aus Handschriften," Sitzungberichte der Bayerische Akademische
der wissenschaft, phil.-hist. Abteilung 1929, p. 55. P. Ludger Meier,
O.F.M., "Aufzeichnungen aus vernichten Handschriften des Würzburger
minoritenkloster," Archivum Franciscanum
Historicum XLIV (1951): 191-209.
28. Würzburg. Stadtarchiv 1482/3.
Fragment. 838-840. Fulda. Descr.: Josef Hofmann, "Fragmente von Bibelkommentaren
des Hrabanus Maurus," Würzburger
Diözesangescichtsblätter 18/19 (1956-57), p. 5-19, esp. 7-12.
Fragments:
1. Darmstadt 3144 II
2. Leipzig Universiteitsbibliothek, Unsig.
Library catalogues:
1. Fulda, saec. xvi. no. 132.
2. Fulda, saec.
xvi, no 136: Rabanus in Genesim. P. In principio fecit Deus coelum et terram.
Principium autem refertur ad tempus, aut ad numerum, aut ad fundamentum.
29.3. [Hrabanus Maurus] Abbreviated Commentary on Genesis.
Inc.: I In principio creavit -- Plato tria principia omnium, Deum,
exemplar et materiam, opinatur, et ea increata et sine initio ... sine fastidio
satiamur.
II Adam vero cognovit (Gen. 4, 1) -- Quia Cain acquisitio ...
deprehensa incurreret.
III Visitavit autem (Gen 21, 1) -- Circumcisionis
typus ac figura ... qui erant novissimi ...
IV Igitur Joseph (Gen. 39, 1) --
Ad ordinem redit Scriptura ... in dextera tua usque in finem (Ps. 15, 11).
Stegmüller 8316.
Manuscripts:
1. Cambrai, Bibliothèque municipale
304, f. 1-83. saec. xii2; Ourscamp, Notre-Dame. Followed by Walahfrid
on Exodus, Leviticus, Numbers and Deuteronomy. (S) *
2. Einsiedeln,
Stiftsbibliothek 184 (190), p. 1-184. saec. x. No attribution in MS. Followed by
Walahfrid on Exodus, Leviticus, Numbers and Deuteronomy. (S)
3. Karlsruhe.
Badische Landesbibliothek Perg. Aug. CCXXXI, f. 27v-54r.
saec. ix. Reichenau. No attribution in MS. Short version.
4. Laon,
Bibliothèque municipale 5, f. 5rb-132r. saec. xii.
Val-Saint-Pierre. Attributed to Hrabanus Maurus in MS. Capitula (version 2).
5. Orléans, Bibliothèque municipale 31 (28), p.
1a-76b. saec. ix. Fleury. Up to line 1129 missing.
Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and Deuteronomy.
6. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 9568, f. 15va-62vb.
saec. xi. No attribution in MS. Followed by Walahfrid on Exodus.
7. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12307, f. 1ra-90ra.
saec. xii. Corbie. Attributed to Hrabanus in MS. Followed by Walahfrid on
Exodus, Leviticus, Numbers and Deuteronomy. (S)
8. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 283, p. 2-297. saec. ix. Attributed to Rabanus in MS.Followed
by Walahfrid on Exodus, Leviticus, Numbers and Deuteronomy. (S)
9. Troyes,
Bibliothèque municipale 31, f. 2ra-72rb. saec. xiii.
Clairvaux. Attributed to Strabus in MS. Followed by Walahfrid on Exodus,
Leviticus, Numbers and Deuteronomy. (S)
10. Valencia, Universita 392, f.
120v-164vb. saec. xv. Attributed to Walahfrid in MS. (S)
11. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4109 (Weissenburg 25), f.
2r-121r. saec. ix2. P: Weissenburg. No
attribution in MS.
12. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4171
(Weissenburg 87), f. 69r-97v. saec. ix2. P:
Weissenburg; Sponheim. No attribution in MS.
13. Wurzburg,
Universitätbibliothek Mp. Theol. Fol. 60, f. 1-38. saec. ix mid. Fulda.
29.4. [Hrabanus Maurus] Commentum in librum Exodum.
Inc: Inter ceteras scripturas, quas Pentateuchus legis continet, merito
liber Exodi eminet, in quo poene omnia sacramenta, quibus praesens ecclesia
instituitur, nutritur et regitur, figuraliter exprimuntur. Nam ibi per
corporalem exitum ... et in futura largitatis suae ope concedat esse beatum
(Rabanus Freculpho episcopo Lexoviensi).
I Haec sunt nomina -- Quid ergo
isti undecim filii Iacob, qui ingressi sunt cum eo in Aegyptum, sive magis
duodecim, addito videlicet Ioseph, significant, nisi apostolorum ordinem.
--
Egressus est (Ex. 2,1) -- Hinc apud Iosephum taliter scriptum reperitur: Metuens
autem Amramis, ne captus regiae irae succumberet.
-- Et dixit Dominus ad
Moysen: Ingredere ad Pharaonem (Ex. 10,1) -- Quod Dominus dicit ad Moysen: Intra
ad Pharaonem.
II Omnia Scriptura divinitus instituta, secundum Apostoli
sententiam (II Tim. 3, 16), utilis est ad docendum, ad arguendum, ad
corrigendum, ad erudiendum in iustitia -- Quapropter quisquis sedulus earum est
meditator.
-- Profectique sunt (Ex. 12, 37) -- Manifestum est homines
significatos, sive in servis, sive in mulieribus.
III In priore quidem
libro, quem ab exitu filiorum Israel de Aegypto inchoamus, circa finem de
traditione legis in monte Sinai commemoratum est.
-- Dixit praeterea Dominus
(Ex. 20, 22) -- Quod autem dictum est: Non facietis vobis deos argenteos et deos
aureos.
IV Applica quoque ad te Aaron, fratrem tuum (Exod. 28, 1) --
Descripta factura tabernaculi, consequenter sacerdotes, qui in eo ministrent,
ordinantur.
Expl: ... quae duo vicissim etiam super tabernaculum manebant,
ubi cstra posuissent, nubes per diem, flamma per noctem.
Stegmüller 7022.
Editions:
1. Rabani
Mauri Moguntinensis archieposcopi, viri arcanarum literarum peritissimi
Commentaria, antehac nunquam typis excusa, in Genesim libri IIII, Exodum libri
IIII Cologne 1532.
2. PL 108: 9-246.
3.
Prol. ed. E. Dümmler, MGH Epistolae V (1898) 394-396.
Manuscripts:
1.
Angers, Bibliothèque municipale 295 (286), f. 1-98.
2. Armagh, Public
Library, G.II.7. saec. xii4/4; Pontigny; Allard.
3. Bologna,
Biblioteca Universitaria 646 (1191). saec. xiii.
4. Cambridge, Trinity
College 47 (B.II.4), f. 112-152. saec. xii. Canterbury.
5. Douai,
Bibliothèque municipale 339. saec. xii. (S)
6. Grenoble, Bibliothèque
municipale 231 (268). saec. xii.
7. Karlsruhe. Landesbibliothek Aug. perg.
xlix, p. 103-238. saec. x. Reichenau. Follows Hrabanus on Genesis. (S)
8.
Laon, Bibliothèque municipale 6. saec. ix. Notre Dame de Laon.
9. Madrid.
Biblioteca Nacionale 102 (254; B 5), f. 47va-104rb. saec.
xiv. Follows Hrabanus on Genesis. (S)
10. Oxford, Bodleian Library Laud 6.
saec. ix. (S)
11. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2424 (Colbert
1005, Reg. 3812.1). saec xii ex. Follows Hrabanus on Genesis. (S)
12. Paris,
Bibliothèque nationale de France, lat. 2425. saec. xii; Autun, Abbey of
Fontenay. 135 ff.
13. Paris. Bibliothèque nationale de France lat. 13188, f.
17-48. saec. xii. St. Germain-des-Prés. Follows Hrabanus on Genesis. (S)
14.
Troyes, Bibliothèque municipale 64, f. 87ra-179vb. saec.
xii. Clairvaux.
15. Troyes,
Bibliothèque municipale 559, f. 1-108. saec. x. Oratoire; Pithou. (S)
16.
Troyes, Bibliothèque municipale 1557, f. 82-103. saec. xi; Bouhier. Variant
text; Stegmüller 7022,1. Inc. Exodus egressio vel exitus dicitur. Et est
graecum. Surrexit interea rex novus super Aegyptum, qui ignorabat Ioseph.
Quinque reges fuerunt in Aegypto ab illo, cuius gratiam meruit Joseph usque ad
exitum filiorum Israel, qui propriis nominibus ...
29.5. [Hrabanus
Maurus] Commentorium in librum Leuiticum.
Inc.: Arduum opus
et ultra proprias vires me aggredi iam pridem iussisti, ut quinque libros
Mosaicae legis, quos Hebraei Torach appellant, sensu spiritali tibi per ordinem
exponerem ... et in Christi servitio quotidie proficere, sancte pater, memorem
nostri (Rabanus Freculpho episcopo Lexoviensis).
I Vocavit autem -
(Hescychius) Quod non diligat Deus sacrificia ea, quae de sacrificiis Iudaeis
praeceperit, demonstrat Isaias, dicens (Is. 1, 10): Quo mihi multitudinem
victimarum vestrarum.
-- Anima cum obtulerit (Levit. 2, 1) -- Quartum autem,
anima offerens sacrificium de similia ecclesia catholicae figuram pronuntiat.
II Locutus est Dominus (Levit. 6, 8) -- (Hesychius) Hic de iugi sacrificio
lex loquitur.
-- Arreptisque Nadab (Levit. 10, 1) -- (Augustinus:) Postquam
exeunte igne a Domino incensi mortui sunt filii Aaron.
III Locutus est
Dominus (Levit. 11, 1) -- (Hesychius) Haec, de quibus nunc sermo est, et ipse
divina eloquia maximam videntur habere contrarietatem.
IV Locutus est
Dominus (Levit. 13, 1) -- (Hesychius) Ostendit sermo ex parte quidem leprosum,
Iudaeum populum, utpote in parte transgressorem legis.
V Locutusque est
Dominus (Levit. 15, 1) -- (Hesychius) Quotiens enim duplicat hoc, unde mandatum
datur, intentionem legis cupit ostendere.
VI Locutus est Dominus (Levit. 19,
1) -- (Hesychius) Recte sanctifiactionem praeposuit.
VII Locutus est et
Dominus (Levit. 24, 1) -- Candelabrum dicimus esse evangelicam conversationem.
Expl.: ... et torques aurea sit circa collum tuum (Prov. 1, 9), id est
Spiritus sanctus. Cui est gloria in saecula saeculorum. Amen.
Stegmüller
7024
Editions:
1. Hrabani Mauri
... Opera quae reperiri potuerunt omnia in sex tomos distincta, collecta primum
industrià Iacobi Pamelii Brugensis ... ; nunc vero in lucem emissa curà Rmi
Antonii de Henin ... ac studioso & operà Georgii Colvenerii ... Coloniae
Agripponae: Sumptibus Antonii Hierati, sub signo Gryphi, 1626-1627. 6 v. in 3;
39 cm. fol.
2. PL 108:245-586.
3. Prol. ed. E. Dümmler, MGH Epistolae V
(1898), 396-397.
Manuscripts:
1. Bologna, Biblioteca Universitaria 646
(1191). saec. xiii.
2. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13188,
f. 52-75. saec. xii; St. Germain-des-Prés.
3. Troyes, Bibliothèque
municipale 63, f. 2ra-79va. saec. x. (S)
Fragment:
1. Weissenburg i. B., Stadtarchiv. saec. ix 2/4. Fulda.
Lost:
1. Pontigny. saec. xii4/4. Allard; sold 1869. Armagh??
29.6. [Hrabanus Maurus]
Commentorium in volumen Numerorum libri IV.
Inc.: Numerorum
librum multiplicibus mysteriorum obscuritatibus involutum sanctorum patrum
sententiae produnt ... aeternae gloriae faciat esse consortem (Rabanus Freculpho
episcopo Lexoviensi).
I Locutusque est Dominus - Iuxta finem Exodi, ubi de
erectione tabernaculi narratur, ita scriptum est (Exod. 40, 15): Igitur mense
primo anni secundi.
-- Locutusque est Dominus (Num. 2, 1) -- Moyses dicit:
Homo secundum ordinem suum et secundum signa sua.
II Locutus est Dominus
(Num. 9,1) - Cum in veteri testamento tribus argumentorum indiciis paschale
tempus sit observari praeceptum.
-- Locutusque est Dominus (Num. 10,1) - Per
duas enim tubas exercitus ducitur.
III Misit interea (Num. 20,14) -- Quod
inter mandata Moyses ad regem Edom dicit inter cetera: Neque bibemus aquam de
lacu, intellegendum est: gratis.
IV Dixit quoque Dominus (Num. 28,1) -- Quia
ergo festorum leges habemus in manibus, et inde nunc sermo est.
Expl.: ...
in servitium Dei agiliter exhibetur. Cuius labnoris finis est merces perpetua.
Quam suis fidelibus largiri dignatur Pater omnipotens. Per Dominum nostrum Jesum
Christum. Amen.
Stegmüller 7025.
Editions:
1. Rabani Mauri ... Commentaria, antehuc
nunquam typis excusa, in Numeros libri 4, Deuteronomium libri 4. Cologne,
Prael, 1532.
2. PL 108: 587-838.
3. Prol. ed. E. Dümmler, MGH Epistolae
V (1898), 397-398.
Manuscripts:
1. Bologna, Biblioteca Universitaria 646
(1191). saec. xiii.
2. Brussels, Bibliothèque Royale 5436-7 (V.de. G. 1369).
saec. xii; Bruges, Jesuits.
3. Dijon, Bibliothèque municipale 53 (35), f.
2r-127v. saec. xii. Citeaux.
4. Erlangen,
Univ.-Bibliothek 152. saec. xiii. (S)
5. Eugene, Oregon, University of
Oregon Library 3. saec. xii4/4; Pontigny; Allard; Phillipps 3724.
6. Grenoble, Bibliothèque municipale 233 (86), f. 1-109. saec. xii ex.
Chartreux.
7. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 115. saec. x. (S)
8. Linz, Studienbibliothek 478 (24), f. 1r-77vb. saec.
xiii. Baumgartenberg. (S)
9. Madrid, Biblioteca Nacional 102 (254; B 5), f.
104rb-161vb. saec. xiv. (S)
10. Mantua, Biblioteca
Comunale 323 (C.III.3; 71; 504). saec. xii.
11. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 6261. 150 ff. saec. x. Freising. (S)
12. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2426. saec. ix ex. 98 ff. J.A. de Thou.
(S)
13. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13188, f. 76-91. saec.
xii; St. Germain-des-Prés.
14. Troyes, Bibliothèque municipale 63, f.
80ra-137vb. saec. x. (S)
15. Vatican, Biblioteca
Apostolica Pal. lat. 292. saec. xii. (S)
16. Zwettl, Stiftsbibliothek 73, f.
2r-94r. saec. xiii. (S)
Fragments:
1. Oxford, Laud
Misc. 339. saec. ix 2/4. Würzburg (Hunbert).
29.7. [Hrabanus
Maurus] Commmentorium in volumen Deuteronomium libri IV.
Inc.: Decursis igitur, tuis parendo praeceptis, prioribus libris legis,
novissime ad Deuteronomium Moysi considerandum perveni, quatenus inde aliqua
tuae sanctae voluntati consentiens sacramenta spiritaliter rimarer atque in unum
volumen maiorum dicta colligerem ...
-- (I) Haec sunt verba - Principium
ergo istius libri quodammodo titulus videtur esse atque index totius operis,
quia personam indicat factoris et opus factum.
-- (II) Circumcidite igitur
(10,16) Hic tam per legislatorem tam spiritalis circumcisio quam veritas
evangelii nobis commendata exprimitur.
-- (III) Cum aedificaveris (22,8)
Huiusmodi autem fabricae in templi aedificatione mentio facta est.
-- (IV)
Postquam ergo scripsit (31,24) Moyses Deuteronomium scribens Levitis
commendavit, ut ponerent illud in latere arcae Domini.
Expl.: ... ipsis
autem vocatis, Iudaeis atque Graecis, Christum, Dei virtutem et Dei sapientiam.
Stegmüller 7027.
Editions:
1.
Rabani Mauri ... Commentaria, antehuc nunquam typis excusa, in Numeros libri 4,
Deuteronomium libri 4. Cologne, J. Prael, 1532.
2. Magnentii Hrabani Mauri ex abbate Fuldensi
archiepiscopi sexti Moguntini opera quotquot reperiri potuerunt omnia, in sex
tomos distincta, collecta primum industria Jacobi Pamelii Brugensis, S. Theol.
Licentiati, canonii et archidiaconi et postmodum designati episcopi
Audomarensis. Nunc vero in lucem emissa cura Rmi Antonii de Henin, episcopi
Iprensis, ac studio et opera Georgii Colvenerii S. Th. D. et regii ac ordinarii
in academia Duacena professoris, collegiatae S. Petri praepositi, ac dictae
academiae cancellarii. Coloniae Agrippinae, Antoine Hierat, 1627.
3. PL
108: 937-998; reprints Colvener/Pamelius edition.
4. Prol. ed. E. Dümmler,
MGH Epistolae V (1898), 399-400.
5. Paul-Irénée Fransen, "La fin inédite du commentaire de Raban Maur sur le
Deutérome," Revue Bénédictine 108
(1998), 80-103; provides an edition of the final chapter missing from both the
Prael and the Pamelius/Colvener edition.
Manuscripts:
1. Bologna,
Biblioteca Universitaria 646 (1191). saec. xiii.
2. Brussels, Bibliothèque
Royale, 5436-7 (Cat. 1369), f. 85r-152v. saec. xii.
3.
Cologne, Stadtarchiv GB 4o 74, f. 90v- 106r.
1441/1442; Cologne. 182 ff.
4. Dijon, Bibliothèque municipale 54 (36), f.
2ra-85rb. saec. xii; Citeaux. (S)
5. Grenoble,
Bibliothèque municipale 233 (86), f. 110-187. saec. xii ex; Chartreux.
6.
Grenoble, Bibliothèque municipale 234. c. 1200.
7. London, British Library
Add. 38687, f. 3-95 saec. xii4/4. Pontigny, Phillipps 3725. (S)
8. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2427, f. 1-84. saec. xii.
Fontenay. (S)
9. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13188, f.
91v-. saec. xii; St. Germain-des-Prés.
10. Troyes, Bibliothèque
municipale, 31 f. 156va-213vb. saec. xii. Clairvaux D 49.
(S)
11. Troyes, Bibliothèque municipale 63, f.
138ra-181ra. saec. x; St.-Bénigne de Dijon; Bouhier B. 18.
(S)
12. Vercelli, Capitolo 153 (Arab. 151), f. 1-72. saec. x. (S)
29.8. [Hrabanus Maurus] Commentum in Librum Josue.
Inc.: Studium tuum ac diligentiam in sacrarum Scripturarum meditatione plures, qui sanctitatem tuam noveruunt, laudant … vitam tuam conservet in aevum [Rabanus Friduricho episcopo Traiectensi (828-838)].
I Et factum est – Donavit Deus nomen, quod est super omne nomen (Philipp. 2, 9) Domino et salvatori nostro Jesu Christo. Est autem nomen, quod est super omne nomen, Jesus.
-- Misit ergo (Jos. 2, 1) – Iste Jesus mittit duos exploratores.
II et scripsit Josue (Jos. 8, 32) – Scripsit, inquit, Jesus super lapides altaris Deuteronomium legis Moysi.
-- Misit ergo Adomisedec Jos. 10, 3) – Omnes illi, qui prius amici errant, post amicitias.
III. Josue vero senex (Jos. 13, 1) – Presbyteri vel seniors non eo nominee appellantur, quod lonaevam duxerint vitam, sed pro materuitate sensus et gravitate venerandae vitae.
Expl.: … ut
umbra legis recedente veritas pateat evangelii. Per ipsum Dominum nostrum Kesus
Christum.
Stegmüller 7030.
Editions:
1. Martène, Amplissima Collectio Veterum Scriptorum et Monumentorum
historicorum dogmaticorum, IX, 668-785.
2. PL 107: 999-1108.
3.
Prol. ed. E. Dümmler, MGH Epistolae V
(1898), 400-401.
Manuscripts:
1. Bologna, Biblioteca Universitaria 646
(1191). saec. xiii.
2. Bordeaux, Bibliothèque municipale 21. saec. xii. As a
marginal commentary.
3. Dijon, Bibliothèque municipale 54 (36), f.
85va-132ra. saec. xii. Citeaux.
4. London, British
Library Add. 38687, f. 96-120. saec. xii4/4; Pontigny. (S)
5.
Madrid, Biblioteca Nacional 102 (254; B 5), f.
162ra-185vb. saec. xiv. (S)
6. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 2427. saec. xii.
7. Paris, Bibliothèque nationale
de France lat. 17188. saec. xviii.
8. Troyes, Bibliothèque municipale 63, f.
181rb-206rb. Citeaux. (S)
9. Wolfenbüttel, Herzog
August Bibliothek 4115 (Weissenburg 31). saec. x. (S)
29.9. [Hrabanus
Maurus] Commentum in Librum Iudicum.
Legi litteras tuas,
dulcissime frater, quas sancto bomaeque memoriae viro Haistulfo archiepiscopo
scripsisti in fronte libri ... qui te conservet semper ubique. Vale (Humbertus
episcopus Rabano).
-- Acceptis litteris sanctitatis tuae, quas ad parvitatem
meam dirigere voluisti, valde gavisus sum ... faciat te perpetualiter esse
participem. Beatitudinem tuam bene valere semper in Christo optamus, sancte
pater, memorem nostri [Rabanus Humberto episcopo Herbipolensi (832-842)].
I
Post mortem Josue - In fine libri Jesu Nave breviter narrator porrexit
historiam, quousque filii Israel ad colendos deos alienos declinaverunt.
--
Ascenditque angelus (Iudic. 2,1) -- Scriptor libri hoc nomine appellavit locum.
II Humiliatusque est Israel (Iudic, 6,6) - Cur non dicatur nomen huius
prophetae, quod valde Scripturis inusitatum est, latens causa est.
Expl.:
...sed contra se rigida sit, bonis vero omnibus submissa.
Stegmüller 7031.
Editions:
1. PL 108: 1107-1200.
2. Prol. ed. E. Dümmler, MGH, Ep. V
(1898), 439-442.
Manuscripts:
1. Bologna, Biblioteca Universitaria 646
(1191). saec. xiii.
2. Dijon, Bibliothèque municipale 54 (36), f.
132ra-169rb. saec. xii. Citeaux.
3. Madrid, Biblioteca
Nacionale 102 (254; B 5), f. 185vb-206rb. (S)
4.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm. 5116, f.
124r-160r. saec. xii mid. Beurberg. Klemm 78.
5.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 8111, f. 1-74. saec. x. (S)
6.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 17114, f.
114va-142vb. saec. xii ex. Schäftlarn.
7. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 18528, f. 116r-155r. saec.
xi. Tegernsee.
8. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2427. saec.
xii. (S)
9. Troyes, Bibliothèque municipale 63, f.
206va-227ra. saec. x. (S)
10. Vatican, Biblioteca
Apostolica Fondo Chigi, A.IV.73. saec. xii.
11. Wolfenbüttel, Herzog August
Bibliothek 4115 (Weissenburg 31). saec. x. (S)
29.10. [Hrabanus Maurus]
Commentum in Librum Ruth.
Inc.: Scrutantibus ergo historiam
Ruth, supplicandum nobis eum esse censemus, qui de eius stirpe nasci voluit.
-- In diebus unius -- Quid enim significat fames ista in terra in diebus
iudicis unius, nisi quod ob raritatem spiritalium doctorum et magistrorum populi
Dei.
Expl.: ... ponam super sedem tuam (Ps. 131, 11). Et sic tibi patebit
omnium patriarcharum atque prophetarum oracula ad dispensationem pertinere
Domini saluvatoris ac redemptoris nostri Jesu Christi.
Stegmüller 7032.
Editions:
1. PL 108: 1199-1224.
Manuscripts:
1. Bologna,
Biblioteca Universitaria 646 (1191). saec. xiii.
2. Bordeaux, Bibliothèque
municipale 21. saec. xii. As a marginal commentary.
3. Dijon, Bibliothèque
municipale 54 (36), f. 169rb-178rb. saec. xii. Citeaux.
4. Madrid, Biblioteca Nacionale 102 (254; B 5), f.
206rb-211va. (S)
5. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 5116, f. 160r-165r. saec. xii mid.
Klemm 78
6. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 8111, f. 75-92. saec. x.
Beurberg.
7. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 17114, f.
142vb-150rb. saec. xii ex. Schäftlern.
8. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 18528, f. 155r-165r. saec.
xi. Tegernsee.
9. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2427. saec.
xii.
10. Troyes, Bibliothèque municipale 63, f.
227rb-231vb. saec. x.
11. Wolfenbüttel, Herzog August
Bibliothek 4115 (Weissenburg 31). saec. x.
29.11. [Hrabanus Maurus]
Commentarium in libros Regum.
Inc.: Domino reverendissimo
et in membris Christi plurimum venerando atque colendo, Patri Hilcuino ...
-- Cum venerationem tuam, sancte Pater, ubique excellentem sentiamus, et
pluribus ...
-- Fuit vir unus de Ramatha Sophim, de monte Ephraim, et nemen
eius Elcana et cetera. Dicamus primum de generatione ...
Expl.: ... et
testante Veritate: Servus qui scit voluntatem domini sui, et non facit,
vapulabit multis; qui autem nescit, et non facit, vapulabit paucis.
Stegmüller 7033-7036.
Editions:
1. G. Colvenerius, Cologne, 1626.
2. PL 109: 9-280.
Manuscripts:
1. Admont, Stiftsbibliothek 176.
2. Arras, Bibliothèque municipale 650 (569). saec. ix2; NE
France; saec. xii; Saint-Vaast. Bischoff 89.
3. Autun, Bibliothèque municipale
S.50 (45). saec. xi.
4. Avranches, Bibliothèque municipale 110. saec. xii.
5. Basel A II 23 (OP). (S)
6. Cambridge, University Library 1244
(Ff.iv.1.). saec. xiii. (S)
7. Chartres, Bibliothèque municipale 295 (353).
8. Cheltenham, Phillipps 396.
9. Cheltenham, Phillipps 9475.
10.
Coimbra, Mosteiro de Santa Cruz, 11.
11. Dijon, Bibliothèque municipale 51
(33), ff. 4-69. saec. x-xi. Saint-Bénigne.
12. Düsseldorf, Landesbibl. Hs. B
114. Altenberg.
13. Erlangen, Univ.-Bibl. Cod. lat 42 (Ac. IV. 5).
14.
Erlangen, Univ.-Bibl. 239. saec. xii. (S)
15. Grenoble, Bibliothèque
municipale 256 (99), f. 21-132. saec. xii. Chartreux.
16. Karlsruhe,
Landesbibliotheek Aug, perg. cxxi. saec. ix2. (S)
17. Lisbon,
Nac. Alcobaça 333 (51). saec. xii; Portugal. 159 ff. (S)
18. London, British
Library Egerton. 1983. saec. xii.
19. Madrid, Biblioteca Nacionale 72 (435;
A 83) (S)
20. Madrid, Biblioteca Nacionale 93 (233; A 105). saec. xiii. (S)
21. Monte Cassino, Badia cxxxiii (Ext 133 & 209; Lat. 625; Pluteo FF).
early xi. Beneventan. (S)
22. Montpellier, École de médécine 307 (Bouhier,
E.9). saec. ix3/4. St. Oyan?
23. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 5811 (Ebersbergenses 11). saec. xiii.
24. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14384. saec. ix2. (S)
25. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 17110. ca. 1153-1160. Schäftlarn. 156 ff.
26. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 18189. saec. x-xi. (S)
27.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 21572. 1170-1180; Weihenstephan. Klemm
58.
28. Oxford, Bodleian 796 [2646 (727)]. saec. xi. N. Italy.
29.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2428, f. 1-124. saec. xii. Limoges,
St. Martial, 39.
30. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2429, f.
2v-81; 97v-189. saec. xii inc. Moissac.
31. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2430. 63 ff. saec. xii.
32. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2431. 163 ff. saec. xii. Paris, St.
Martin-des-Champs.
33. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 8871.
saec. xii. (S)
34. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 15312. saec.
xii inc. Sorbonne.
35. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 15313,
f. 96-181. saec. xii. Sorbonne. Attributed to Remigius in manuscript. Followed
by Bede on Esdras and Nehemiah.
36. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 16878. saec. xii. St. Martin-des-Champs.
37. Paris, Bibliothèque
nationale de France n.a.l. 1462. saec. x2. Cluny.
38. Paris,
Bibliothèque Universitaire 169.
39. Reims, Bibliothèque municipale 129
(347). saec. x.
40. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 284. saec.
ix2. (S)
41. Stockholm, Königl. Bibl. A 137. saec. ix. (S)
42. Stuttgart, Würrtembergische Landesbibliothek, Cod. Theol. 4o 255. saec.
xii.
43. Tours, Bibliothèque municipale 68. saec. xii. Saint-Gatien.
44.
Troyes, Bibliothèque municipale 222. Montier-la-Celle.
45. Troyes,
Bibliothèque municipale 402. Clairvaux.
46. Troyes, Bibliothèque municipale
470 bis.
47. Valenciennes, Bibliothèque municipale 30 (24). St. Amand.
48. Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, lat. 4988. Beneventan.
49.
Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. lat. 293. saec. ix2. Lorsch. (S)
50. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 941 (Salzburg 209), f.
89r-188v.
51. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 1000 (Salzburg 176). saec. xii. (S)
52. Wolfenbüttel,
Herzog August Bibliothek 4137 (Weissenburg 53). saec. x. Lib. I. (S)
53.
Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4138 (Weissenburg 54). saec. x. Lib. II.
29.12. [Hrabanus Maurus] Commentariorum in volumen Paralipomenon
libri IV.
Inc.: Cum saepius iam dudum per alios audirem in cultu
pietatis vos esse devotissimum atque strenuissimum Dei famulum ... in perpetuum
vos feliciter regnantes conservare dignetur [Rabanus Ludovico regi iuniori
(826-876)].
I Adam, Seth - Decimus ab Adam Noe fuit, sicut in libro Geneseos
manifeste ostensum est, et in capite Paralipomenon similiter emicat.
II
Attulerunt ergo (I Paralip. 16, 1) - Postquam ergo arca Domini in domo Obededom
Gethaei mansit tribus mensibus.
III Confortatus est ergo (II Paralip. 1,1) -
Quid est, quod confortatum dicit Salomonem, filium David, in regno suo, nisi
quod ostendit salvatorem nostrum.
IV Profectus est autem (II Paralip. 10, 1)
- Senes illos, qui steterunt coram Salomone, patre Roboam, aestimant Hebraei
esse Banaiam, filium Joiadae.
Expl.: ... Finito libro sit laus et gloria
Christo. Omnibus inceptis postremos cernite casus. Omnipotens omnes servet Deus
hic habitantes.
Stegmüller 7037.
Editions:
1. PL 109: 279-540.
2. Prol. ed. E. Dümmler, MGH, Epistolae V (1898), 422-424.
Manuscripts:
1. Basel A II 23 (OP), f. 113-229. (S)
2. Dijon,
Bibliothèque municipale 52 (34), f. 1-68. saec. x. Saint-Bénigne.
3.
Düsseldorf, Landesbibliothek, B 115, f. 2r-129r. saec. xii
ex. (S)
4. Florence, Laurenziana, Santa Croce IX dext. 5. (S)
5. Madrid,
Biblioteca Nacional 102 (254; B 5), f. 211va-267va. (S)
6. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6262. 147 ff. saec. ix. Freising.
(S)
7. Oxford, Bailliol College 168. saec. xii. (S)
8. Paris,
Bibliothèque Nationale, n.a.l. 1462. saec. x2. Cluny. (S)
9.
Vatican, Biblioteca Apostolica. Pal. lat. 197. saec. xii. (S)
10.
Wolfenbüttel. Herzog August Bibliothek, 4105 (Weissenburg, 21). saec. x. (S)
11. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, 4171 (Weissenburg 87), f.
138v-149. saec. ix2; P: Weissenburg; Sponheim. 149 ff.
Abbreviated version.
29.13. [Hrabanus Maurus] Commentariorum in
Iudith.
Inc.: Cum celsitudo magnitudinis vestrae atque largitio
benignitatis, quae non solum amicis, sed etiam inimicis, ab ipsius Domini ore
instructa, prodesse didicit ... semper custodire dignetur. Optamus vos bene
valere, domina Augusta, memorem nostri [Rabanus Judith Augustae (819-843)].
-- Summae sator rerum, qui verbo cuncta creasti ... omnium et est factor,
iudex atque omnibus aequus.
-- Arphaxad itaque rex -- Quidam quaerendum
putant, historia Judith quo tempore quibusve sub regibus edita fuerit, ob hoc
maxime, quia ipsi reges in historia notati sunt.
Expl.: quando videbitur
Deus deorum in Sion (Ps. 83,8), et sancti eius regnabunt cum eo in saecula
saeculorum.
Stegmüller 7038.
Editions:
1. PL 109: 539-592.
Manuscripts:
1. Angers, Bibliothèque municipale 293 (284), f. 79-83.
saec. xi. St.-Serge.
2. Arras, Bibliothèque municipale 764 (739), f. 1-52.
(S)
3. Avranches, Bibliothèque municipale 111. saec. xii.
4. Bamberg,
Staatsbibliothek Bibl. 27, f. 71-112. (S)
5. Basel, Universitätsbibliothek A
II 23 (OP), f. 289-311. (S)
6. Châlons-sur-Saone, Bibliothèque municipale
20. saec. xiii. La Ferté-sur-Grosne.
7. Dijon, Bibliothèque municipale 151
(118), f, 41-75. saec. xii. Citeaux.
8. Düsseldorf, Landesbibl. B 115, f.
129r-153r. saec. xii ex. (S)
9. Florence, Lauenziana,
Sta. Croce. IX dext. 5. (S)
10. Geneva, Univ. lat. 22, f. 4-37. saec. ix.
Reims. (S)
11. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 75, f. 48-117. saec.
ix. (S)
12. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 13048. saec. xii. (S)
13. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2432, f. 1-27. saec. xii
ex. (S)
14. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 8944. saec. xii.
(S)
15. Paris, Bibliothèque nationale de France n.a.l. 1462. saec.
x2. Cluny.
16. Stockholm, Königl. Bibl. A 137. sec, ix. (S)
17. Stuttgart, Würrtembergische Landesbibliothek, Cod. Theol. 4o 255. saec.
xii.
18. Tours, Bibliothèque municipale 68. saec. xii. Saint-Gatien.
19.
Valencia, Universitaria 392, f. 221-233. saec. xv; S. Miguel de los Reyes. (S)
20. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 4988. Beneventan.
21. Vatican,
Biblioteca Apostolica Pal. lat. 288. saec. x. (S)
22. Verona, Biblioteca
Capitolare LXVIII (65). saec. ix mid.
23. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 741, f. 140-167. saec. xii. (S)
24. Wolfenbüttel, Herzog
August Bibliothek 4137 (Weissenburg 53). saec. x. Lib. I. (S)
25. Würzburg,
Univ. Mp. Theol. Fol. 128, f. 43-68. (S)
29.14. [Hrabanus Maurus]
Commentariorum in Hester.
Inc.: Liber Esther, quem Hebraei
inter hagiographa annumerant, multipliciter Christi et ecclesiae sacramenta in
mysterio continet, quia ipsa Esther in aecclesiae typo populum de periculo
liberat ... te simili studio laborantem ad aeterna gaudia perducere dignetur
(Rabanus Judith Augustae).
-- In diebus Assueri -- Historiam Esther non
solum divini libri, sed et Iosephi Antiquitatum continent, licet in aliquibus
historica narratione differant.
Expl.: ... omnes, qui viderunt eos,
cognoscent illos, quia isti sunt semen, cui benedixit Dominus (Is. 61,9)
Stegmüller 7039.
Editions:
1. Bouquet, Martin, Rerum Gallicarum et Francicarum
Scriptores, Bd. 6. Paris, 1738-1752.
2. PL 109: 635-670.
3. Prol.
ed. E. Dümmler, MGH Epistolae V
(1898), 421-422.
Manuscripts:
1. Arras, Bibliothèque municipale 764
(793), f. 52-93. (S)
2. Avranches, Bibliothèque municipale 111. saec. xii.
3. Basel, Universitätsbibliothek A II 23, f. 311-326. (S)
4. Bordeaux,
Bibliothèque municipale 21. saec. xii. As a marginal commentary.
5.
Châlons-sur-Saone, Bibliothèque municipale 20. saec. xiii. La Ferté-sur-Grosne.
6. Dijon, Bibliothèque municipale 151 (118), f. 76-98. saec. xii. Citeaux.
7. Düsseldorf, Landesbibliothek B 115, f. 153r-169v.
saec. xii ex.. (S)
8. Florence, Laurenziana, Santa. Croce. IX dext. 5. (S)
9. Geneva, Univ. lat. 22, f. 37-59. saec. ix. Reims. (S)
10. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. perg. 75, f. 1-48. saec. ix. (S)
11. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 13048. saec. xii. (S)
12. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2432, f. 28-34. saec. xii ex. (S)
13.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 8944. saec. xii. (S)
14. Paris,
Bibliothèque nationale de France n.a.l. 1461. saec. x2. Cluny. (S)
15. Vatican, Biblioteca Apostolica Fondo Chigi, A.IV.73. saec. xii.
16.
Verona, Capitolo, LXVIII (65). saec. ix mid. (S)
17. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 741, f. 167-184. saec. xii. (S)
18. Würzburg, Univ. Mp.
Theol. Fol. 128, f. 68-83. (S)
29.15. [Hrabanus Maurus]
Expositio in Proverbia Salomonis.
Inc.: Quotescumque
praesentiam tuam, beatissime pater, cogito, suavi semper delectatione reficior,
reminiscens manusetudinis et humilitatis, modestiae atque temperantiae ...
illaesam et incontaminatam in aeternum conservare dignetur, sancte pater,
memorem nostri [Rabanus Otgario, archiepiscopo Moguntino (826-8467)].
Stegmüller 7051.
Editions:
1. PL 111: 679-792.
Manuscripts:
1. Grenoble, Bibliothèque municipale 235 (85). saec. xii. Chartreux.
2.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2346 (Regius 3808), f. 1-65. saec.
xii ex. Bede ???
3. Prague. Univ. 1274 (VII D 8), f. 91-132. (S)
29.16. [Hrabanus Maurus] Commentum in Cantica quae ad Matutini
Laudes dicuntur.
Inc.:Nuper, quando ad vos in cellula monasterii
nostril, quae vocantur Ratestorph, vocatus venit, et sermo fuit inter nos de
Scripturis sacris … hic et ubique, nunc et simper sanum et incolumen te
conseruare dignetur (Rabanus Ludovico regi)
(Confitebor) – Isaias propheta, postquam de incarnatione Domini et de convocatione ecclesiae atque destructione idolatriae mysticis disputaret eloquiis, ita ut de flore virgae, de radice Jesse ascendente … filia reconciliationis et misericordiae sit effecta. Unde dicit:
Conftebor – Confessio erego, sicut saepe diximus, aequivocum nomen est, et pro locorum diversitate suscipitur. Confitentur enim et qui peccata deplorant.
Expl.: … et vitulus, quem Filio poenitenti Pater clementissimus immolavit.
(Nunc dimittis) – Narrat evangelista Lucas, quod cum parentes Jesu, Domini nostril, ipsum puerum inducerent in Hierusalem ad templum Domini … et sicut aquilae iuventutem illius esse renovandam. Et benedixit Deum et dixit:
--Nunc dimittis – Vidis, non solum novi, sed et veteris testamenti iustos spe futurae vitae desiderium habuisse dissolve a corpore.
Expl.: … subiunxit atque ait: Memor fuit misericordiae suae Jacob et veritatis suae domui Israel (Ps 97,3)
Stegmüller 7041-7050
Editions:
1. PL 112: 1089-1166.
Manuscripts:
1. Pommersfelden, Gräflich von Schönborn'sche Bibliothek,
215 (2837), f. 119-144. saec. xiv.
29.17. [Hrabanus Maurus]
Commentum in librum Sapientiae.
Inc.: Quotienscumque
praesentiam tuam, beatissime pater, cogito, suavi semper delectatione reficior,
reminiscens mansuetudinis et humilitatis, modestiae atque temperantiae ...
illaesam et incontaminatam in aeternum conservare dignetur, sancte pater memorem
nostri (Rabanus Otgario, archiepiscopo Moguntino)
1. Diligite iustitiam -
Admonet sapientia divina praepositos populi Dei, quibus iudicandi data est
potestas, ut iustitiam diligant et aequitatem in iudicio conservent.
I
Diligite iustitiam - Admonet sapientia divina praepositos populi Dei, quibus
iudicandi data est potestas, ut iustitiam diligant et aequitatem in iudicio
conservent.
-- Dixerunt enim (Sap. 2, 1) - Haec vox perditorum est, qui more
brutorum animalium aspiciunt in praesentia.
II Si ergo delectamini (Sap. 6,
22) -- Necessario admonet reges terrae diligere sapientiam, quia sine sapientia
impossibile est rite quemquam regnare posse.
-- Haec illum (Sap. 10,1) --
Bonitate enim conditoris primus homo creatus est et in paradiso collocatus.
III Vani sunt autem (Sap. 13, 1) -- Si autem universa vanitas est omnis homo
vivens, quanto magis illi vani sunt, qui creatorem suum non agnoscunt.
Expl.: ... et non derelinquet omnes, qui sperant in eum (Ps. 33,23).
Stegmüller 7052.
Editions:
1. PL 109: 671-762.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 27, f. 1-79. (S)
2. Bamberg,
Staatsbibliothek Misc. Bibl. 75 (B.V.22). 198 ff. saec. ix. (S)
3. Dijon,
Bibliothèque municipale 52 (34), f. 69-88. saec. x. Saint-Bénigne.
4.
Grenoble, Bibliothèque municipale 235 (85). saec. xii. Chartreux.
5. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 13048. saec. xii. (S)
6. Oxford, Bodleian.
Laud. Misc. 390 [1371]. saec. xi. (S)
7. Prague, Univ. 1274 (VII D 8), f.
132-162. (S)
8. Troyes, Bibliothèque municipale 42 (Clairvaux H.17), f.
244-279. saec. xii. Followed by his commentary on Ecclesiastes.
9. Vatican,
Biblioteca Apostolica Pal. lat. 294. saec. ix. (S)
10. Würzburg, Univ. Mp.
theol. Fol. 128, f. 1-38. (S)
29.18. [Hrabanus Maurus] In
Ecclesiasticum Commentarii.
Inc.: Sciens benevolam intentionem tuam
et studium in Christi servitio nobilissimum, qui fide et cultu ecclesiam Dei non
ignobiliter ornas, apposui quidem ego vilissimus ... beatitudinem vestram ubique
et in omnibus conservare dignetur, sancte pater, memorem nostri (Rabanus Otgario
archiepiscopo Moguntino).
I. Omnis sapientia - Principium ergo istius libri
de aeterna Dei sapientia, quae est Christus, narrat, quod semper cum Patre sit
ante saecula.
- Fili, accedens (Eccli. 2,1) - Cum prius doceret, quid
vitandum sit, nunc demonstrat, quid agendum sit.
II Verbum dulce multiplicat
amicos (Eccli. 6,5) - Hinc et in Proverbiis (10,21) scriptum est: Labia iusti
erudiunt plurimos.
III Iudex sapiens (Eccli. 10,1) -- Iudicem sapientem
neminem melius quam Dominum Christum possumus intellegere.
X Laudemus viros
(Eccli. 44, 1) - Viri ergo gloriosi temporibus suis fuerunt, et digni per omnia
laude.
Expl.: ... aeternam mercedem pro hoc accipiamus. Taliter Ecclesiastes
librum suum concludit, dicens: Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time
... pro omni abscondito, sive bonum, sive malum sit (Eccle. 12,14).
Stegmüller 7053.
Editions:
1. Rabani Mauri, Theologi In Ecclesiasticum
commentarij, recens in lucem editi. Parisiis. Apud Simonem Colinaeum. 1544.
Cum priuilegio. [6], 134 leaves; fol. Dedication of P. Pesselierius, Benedictine
of St. Germain of Auxerre to Charles of Lorraine, dated May, 1544. Poem by N.
Marcomullius to François Picart, doctor of theology at Paris.
2. PL 109:
763-1126.
3. Prol. ed. E, Dümmler, MGH, Epistolae V (1890), 427-428.
Manuscripts:
1. Dijon, Bibliothèque municipale 52 (34), f. 89-180. saec.
x; Saint-Bénigne.
2. Dijon, Bibliothèque municipale 66 (47). saec. xii.
Citeaux. (S)
3. Durham, Cathedral t. III 28. (S)
4. Grenoble,
Bibliothèque municipale 235 (85). saec. xii. Chartreux.
5. Madrid,
Biblioteca Nacional 102 (154; B 5), f. 268ra-351vb. saec.
xiv. (S)
6. Paris, Bibliothèque nationale de France n.a.l. 1461. saec. x
ex.-xi inc. Cluny. (S)
7. Troyes, Bibliothèque municipale 42 (Clairvaux
H.17), f. 244-279. saec. xii. Follows his Commentarii in librum Sapientiae.
8. Venezia, Marciana I 39 (2189). (S)
Fragments:
1. Leningrad,
Historische Institut der Akademie der Wissenschaften zu Leningrad Ms.14/625.
saec. ix. Fulda.
2. Windesheim. saec. ix2/3. Fulda.
29.19. [Hrabanus Maurus]
Expositio super Isaiam.
Inc.: Igitur postquam historicos
quosdam libros divinae legis rogantibus fratribus et proximis nostris sensu
allegorico iuxta sensum maiorum explanare studueram, statim quorundam amicorum
petitioni consentiens libros propheticos, sanctorum patrum sensum et dicta
obseruado, eludicare contenti ... ac sic sano sensu, recta fide ac bonis
operibus usque ad finem vitae in eo concedat perseverare.
-- Pax omnibus
Scripturam sanctam rite legentibus et fraternam caritatem ... beatitudinem
conferat sempiternam.
Expl.: ... et mixtam clementiae sententiam iudicis
proferendam.
Stegmüller 7053,1.
Editions:
1. Prol. ed. F. Kunstmann,
Hrabanus Magnentius Maurus, (1841), 225-226.
2. Prol. ed. E. Dümmler MGH, Epistolae V (1898), 501-502.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 78. saec. xi;
Michaelsberg,
2. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 79. saec. xi; Michaelsberg.
3. Erlangen, Univ. 63,1 (240), saec. xii-xiii; Heilsbronn. (S)
4.
Erlangen, Univ. 63,2 (241), saec. xii-xiii; Heilsbronn. (S)
5. Tortosa
Biblioteca Capitular 61. saec. xiii, inc.
6. Wolfenbüttel, Herzog August
Bibliothek 4117 (Weissenburg 33) saec. x. As marginal gloss.
29.20.
[Hrabanus Maurus] Expositio super Hieremiam Prophetam.
Inc.: Post commentariolos, quos mea parvitas in Heptateucum et in libros
Regum atque in Paralipomenon edidit, post explanatiunculas historiarum Esther,
Judith et Maccabaeorum, necnon et voluminis Sapientiae atque Ecclesiastici
aliorumque opusculorum meorum labores, ad extremum in Jeremiam manum misi ... in
coelis faciat perpetualiter regnare beatum [Rabanus Lothario imperatori
(840-855)]
- (Origenes:) Deus ad benefaciendum promptus est, ad puniendum
autem eos, qui poena digni sunt, dissimulator ... credimus ei, qui dixit (Jerem.
18,8): Et ego paenitentiam agam de omnibus malis, quae locutus sum facere eis.
Et haec quidem in praefatione.
I Verba Jeremiae - (Hieronymus:) Ceteri
prophetae, ut Isaias, Osee, Joel, fuerunt ante captivitatem decem tribuum
Israel.
-- Et factum est (Jerem. 1, 4) -- Non quo ante conceptionem, ut
haeresis suspicatur, fuerit Jeremias.
-- Et factum est (Jer. 2,1) --
(Hieronymus:) Hoc in Septuaginta non habetur, sed sub asteriscis de Theodotionis
editione additum est.
X Decimus commentariorum in Jeremiam a duobus calathis
habet exordium.
-- Ostendit mihi (Jer. 24,1) - (Hieronymus:) Duos cophinos
sive calathos bonarum et malarum ficorum quidam interpretantur in lege et
evangelio.
Expl.: ... et sanctus in omnibus operibus suis (Ps. 144,17). Unde
cum flagellat nos, aequus, cum autem consolatur, misericors esse probatur.
Stegmüller 7054-7055.
Editions:
1. Commentaria in Hieremiam prophetam.
Baseleae, excud. Henricus Petri, 1534. 226 ff.
2. PL 111: 793-1272.
3.
Prol. ed. E. Dümmler, MGH, Epistolae
V (1898), 443-444.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque municipale
113. saec. xii. (S)
2. Cambridge, Mass., Harvard College, Houghton Library
IMS Typ 200. saec. xii; Pontigny ?; Phillipps 3726. saec. xii. (S)
3.
Klosterneuberg, Reg. can. 214, f. 97-127. saec. xii. 127 ff. Attributed to
Jerome.
4. London, British Library Add. 22820. saec. x; Cluny. (S)
5.
Tortosa, Biblioteca Capitular 61. saec. xiii inc.
6. Wolfenbüttel, Herzog
August Bibliothek 4116 (Weissenburg 31). saec. x. 108 ff. As marginal gloss.
29.21. [Hrabanus Maurus] Commentariorum in Ezechielem.
Inc.: Desideranti mihi tuo alloquio mutui reddere alloquii officia, vulgari
tumultu ... duas tibi epistolas misi, quarum una est legenda tantum, haec vero
altera et legenda, et in libro operis tui anteponenda.
- Quantum vos animi
mei intentio diligat, Deus testis est; quia et hic vobis semper prospera adesse,
et in futura vita aeterna bona succedere desidero ... nec aliquis postea novus
intrabit. Vitam vestram longaevam et diu incolumem Deus omnipotens aeterna
beatitudine consummare dignetur.
I. Et factum est - (Gregorius): Usus
propheticae locutionis est, ut prius personam, tempus locumque describat, et
postmodum mysteria dicere prophetiae incipiat.
Expl.: quoniam videbimus eum
sicuti est (I Joh. 3,2), et iuxta prophetam: Adimplebimur laetitia cum vultu
suo, delectationesque nostrae erunt in dextera eius usque in finem. (Ps.15,11)
Stegmüller 7056.
Editions:
1. PL 110: 493-1084.
2. Prol. ed. E.
Dümmler, MGH Epistolae V (1898) 475-476; 476-478.
Manuscripts:
1. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 9576. saec. ix.
2. Trier,
Bistumsarchiv, Frag. 95, 1 Nr. 15. saec. ix med. Fleury.
3. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek Cod. Ser. nov. 3757. saec. ix 2/4.
Fragment.
4. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4168 (Weissenburg 84).
saec. x.
5. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4176 (Weissenburg 92).
saec. ix. (S)
29.22. [Hrabanus Maurus] Commentariorum in
Danielem.
Inc.: Danielem prophetam, ut beatus Hieronymus in prologo
suo testatur, ecclesiae Domini salvatoris iuxta Septuaginta interpretes non
legunt, utentes magis Theodotionis editione ... beatitudinem veram et gloriam
sempiternam. Rex regum Dominus tribuat tibi tempora laeta, aeternam et vitam
conferat ipse polo.
Expl.: ... et ignis non extinguetur (Is. 66,24; Marc.
9,43)
Stegmüller 7057.
Editions:
1. Prol. ed. F. Kunstmann, Rabanus Magnentius Maurus (1841),
210-213.
2. Prol. ed. E. Dümmler, MGH, Epistolae V (1898), 467-469.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg, 208, f. 2-73.
saec. x. (S)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 15024, fasc. 42. saec. xviii.
Bibliography:
1. Zier, Mark A., “The Medieval
Latin Interpretation of Daniel: Antecedents to Andrew of St. Victor,” Recherches
de Théologie ancienne et médiévale 58 (1991), 43-78.
Magnoaldus
Ziegelbauer’s edition of the Karlsruhe MS, completed in the 1720, was never
published.
29.23. [Hrabanus Maurus]
Commentariorum in duodecim prophetae minores.
Stegmüller
7057,1.
Manuscripts:
1. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4120
(Weissenburg 36) saec. ix-x. As marginal gloss.
29.24. [Hrabanus Maurus]
Commentariorum in libros Machabaeorum.
Inc. Cum sim
promptus animo ad parendum atque serviendum vestrae voluntati, cotidie cogito,
quod honorificentiae vestrae gratum exhibeam ... et post huius vitae cursum ad
veram et aeternam beatitudinem pervenire concedat (Rabanus Ludovico, regi
Franciae).
-- Memini me in palatio Vangionum civitatis (Worms) constitutum
tecum habere sermonem de eminentia sanctarum Scriptuaraum et de difficultate
divinarum historiaru... et aeternae beatitudinis gaudia promerentem omni tempore
nostri memorem conservare dignetur (Rabanus Geroldo, sacri palatii
archidiacono).
-- Et factum est - Initium libri Maccabaeorum simile est
principio libri Ezechielis prophetae, ubi scriptum est: Et factum est in
trigesimo anno.
-- In diebus illis (I Macc. 2, 1) -- In libro Danielis, ubi
huius loci mentio sub aenigmate facta est.
Expl.: ... usque ad novissimam
eius ruinam, quae sub Vespasiano facta est, anni quingenti nonaginta mille
ducenti (anni undecies centeni et duo).
Secundus liber Maccabaeorum
historiae, licet brevior sit priori eiusdem operis libro in historica
narratione, antiquiora tamen quadantenus replicat tempora ... qui in exteris
fugerunt regionibus. Unde idem ita incipit.
-- Fratribus, qui sunt --
Demetrius hic, sub quo se orasse Jeroslymitae commemorant, in Aegypto
constitutus ipse est, qui post Antiochum Eupatorem Asiae et Syriae regnavit.
Expl.: ... ut in decima tertia die et in decima tertia die et in decima
quarta mesis Adar habitae pariter iungerentur.
Stegmüller 7058-7059.
Editions:
1. PL 109: 1125-1256.
2. Prol. ed. E. Dümmler, MGH Epistolae V (1898), 469-470; 424-425.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque municipale 110. saec. xii.
2. Avranches. Bibliothèque municipale 112. saec. xiii.
3. Barcelona,
Univ. 500 (7-1-12), f. 1-121. saec. xiv. (S)
4. Basel,
Universitätsbibliothek A II 23 (OP), f. 326-384. (S)
5. Berlin,
Staatsbibliothek Theol. Fol. 8. saec. xiv. (S)
6. Bordeaux, Bibliothèque
municipale 21. saec. xii. As a marginal commentary.
7. Cambridge, University
Library 1007 (Ee.III.51), f. 113-187. saec. xiii. (S)
8. Dijon, Bibliothèque
municipale 51, f. 105-148. saec. x-xi. Saint-Bénigne.
9. Dijon, Bibliothèque
municipale 71 (52). saec. xii. Citeaux.
10. Düsseldorf, Landesbibliothek B
16. saec. xii. (S)
11. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 185 (Fol. Num. 185).
saec. x. 186 ff. (S)
12. Geneva, Univ. Lat. 22. saec. ix. Reims. (S)
13.
Grenoble, Bibliothèque municipale 256 (99), f. 133-182. saec. xii. Chartreux.
14. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 154. saec. xiv. (S)
15.
Klosterneuberg, Reg. Can., 250. saec. xiii inc. 80 ff.
16. Lilienfeld,
Cistercienser 184, f. 1-144. saec. xiv. (S)
17. Lilienfeld, Cistercienser
195, f. 129-174. saec. xiv. (S)
18. Lisbon, Bib. Nac. Alcobaça lii/435, f.
71va-142va. saec. xiii inc. 142 ff.
19. Madrid,
Biblioteca Nacional 66 (488; A 74), ff. 1-136. saec. xii. (S)
20. Madrid,
Biblioteca Nacional 102 (254; B 5), f. 352ra-391va. (S)
21. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 13048, saec. xii. (S)
22.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 14046. saec. ix. (S)
23. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 18187. saec. xi. (S)
24. Oxford, Bodleian
Library, Laud Misc. 295 [1518]. saec. xiii.
25. Oxford, Bodleian Library,
Laud Misc. 438 [1568]. saec. xii.
26. Paris, Bibliothèque nationale de
France lat. 2434. saec. xiii. Fontenay. 117 ff. (S)
27. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 2435, f. 1-110. saec. xiii-xiv. Philippe de Béthune.
28. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2437. saec. xiii-xiv.
Rouen, Abbey of Mortmer. 116 ff.
29. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 2438 (Colbert 96; Regius 38122.2.a). saec. xiii-xiv. 153 ff.
30.
Porrentruy, Bibliothèque cantonale jurassienne 6b, f.
84ra-95ra.
31. Stockholm. Kungl. Bibl. A
138, f. 1-42. saec. xiii. (S)
32. Toledo, Biblioteca del Cabildo 10-1. saec.
xiii.
33. Tours, Bibliothèque municipale 20. saec. x-xi. Marmoutier.
34.
Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. lat. 308. (S)
35. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 741, f. 69-139. saec. xii.(S)
36.
Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4171 (Weissenburg 87), f. 98-131. saec.
ix2; P: Weissenburg; Sponheim.149.
37. Würzburg, Univ. Mp. theol.
Fol. 128, f. 89-161. (S)
Cluny, cat. (saec. xii): 347: Volumen in quo
continetur Remigius super duodecim prophetas, et Rabanus in libros Machaebeorum.
29.25. [Hrabanus Maurus] Commentariorum In Matthaeum.
Inc.: (Hrabanus Haistulpho) Memor illius praecepti quod per vas sibi aptum
olim sapientia protulit, dicens (Eccli. 7, 31): In tota anima tua time Deum, et
sacerdotes eius sanctifica ... atque ad defensionem ecclesiae suae sanctae
semper corroborare dignetur [Rabanus Haistulpho archiepiscopo Moguntino
(814-826)].
I Expositionem scripturus in Evangelium beati Matthaeo,
opportunum esse iudicavi, paucis primum intimare, quam ob causam idem
evangelista ipsum evangelium exorsus sit scribere ... et facta et dicta eius
exequi. Unde et in principio evangelii sui taliter exorsus ait:
-- Liber
generationis -- (Augustinus:) Quo exordio suo satis ostendit, generationem
Christi secundum carnem se suscepisse narrandam. Secundum hanc enim Christus
filius hominis est.
-- Cum ergo natus (Matt. 2, 1) -- (Maurus:) De
nativitate quidem Domini in Bethlehem Matthaeus Lucasque consentiunt; sed
quomodo et qua causa ad eam venirent Joseph et Maria, Lucas exponit.
-- Sic
ergo vos orabitis: Pater noster (Matth. 6, 9) -- Nusquam invenitur praeceptum
populo Israel, ut diceret: Pater noster, aut oraret Patrem Dominum.
III
Finitis sermonibus, quibus salvator discipulos in monte docuit, prosequitur
Matthaeus et dicit:
-- Cum autem descendisset (Matt. 8, 1) - (Augustinus:)
Istud miraculum potest intelligi post utrumque sermonem Domini factum fuisse.
-- Et convocatis (Matth. 10, 1) -- (Beda:) Haec convocatio apostolorum non
illorum electionis ac studii.
VIII Sane decurso tractatu sancti evangelii
secundum Matthaeum a principio usque ad passionem Domini in septem libris.
-- Et factum est, cum consummasset (Matt. 26, 1) -- Scilicet omnes, quos de
consummatione mundi vel de discretione iudicii proferebat.
Expl.: ... aderit
et nobis, ut eum post mortem sequi mereamur in coelos, si ante mortem eum in
Bethaniam, unde ascendit, id est, in domum obedientiae, sequi curamus.
Stegmüller 7060.
Editions:
1. PL 107: 727-1156.
2. Prol. ed. E.
Dümmler, MGH Epistolae V (1898),
388-390.
3. F. Kunstmann, Hrabanus
Magentius Maurus (Mainz, 1841), pp. 170-210 eddit portiones qui desunt in
editionibus.
4. Hrabani Maurus Expositio in Matthaeum cura
et studio B. Löfstedt. Corpus Christianorum. Continuatio Mediaeualis 174.
Turnholt: Brepols, 2000.
Manuscripts:
1. Alençon, Bibliothèque municipale
16, f. 218-223. saec. xii. St. Evroult. Ch. 1 only.
2. Angers, Bibliothèque
municipale 58. 107 ff. saec. xi. St. Aubin.
3. Bologna, Biblioteca
Universitaria 998 (1952). 171 ff. saec. xiii.
4. Cambridge University
Library 442 (Dd.VIII.8). saec. xiii. 163 ff. (S)
5. Cambridge University,
Corpus Christi College 86. saec. xii. Rievaulx.
6. Cambridge University,
Emmanuel College 91 (I.4.12). saec. xii-xiii.
7. Chartres, Bibliothèque
municipale 98 (77), f. 6-165. saec. ix-x.
8. Durham, Cathedral B. III. 16.
saec. xiex. Rievaulx.
9. London, British Library Harl. 3104. saec. xii.
Constance.
10. London, British Library Royal 4.B.IX. saec. xiv.
11.
London, University College lat. 7. saec. xii4/4; Pontigny; Allard;
Phillipps 3727. (S)
12. Montpellier, École de Médécine H 57. saec.
ix3/4. Bouhier. (S)
13. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
5804. saec. xv.
14. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 13032. saec.
xii. (S)
15. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 18023. saec. xv.
16. Münster, Landesmuseum, Leihgabe Kunstverein 401. saec. ix2/4.
Fulda. Cf. Princeton MS.
17. Nürnberg, Stadtbibliothek. Fragm. Lat. 10.
saec. ix med. Cf. Peter Zahn, "Hrabanus Maurus: Super Matheum. Zu einem neuen
Fragmentfund in der Stadtbibliothek Nürnberg," Bibliotheksforum Bayern 1 (1973),
120-125.
18. Oxford, Bodleian Library SC 2706 (Bodl. 729), f. 117-218. saec.
xii. (S)
19. Oxford, Bodleian, Laud. Misc. 101 [1214]. saec.
ix2/4. Würzburg. Hunbert.
20. Oxford, Bodleian, Laud. Misc. 297
[1159]. saec. xii.
21. Oxford, Bailliol College 169. saec. xiv1.
22. Oxford, Merton College 18, f. 178r-228r. saec. xiv
in.
23. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 286, f. 16-122. saec.
xii. Beaupré. (S)
24. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2439, f.
15-182. saec. xii. Rouen, Abbey of Foucarmont.
25. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 11683. saec. ix. St. Germain-des-Prés. (S)
26.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13214, f. 77-78. saec. xiv. Chapter
1. (S)
27. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13410, f. 1-270.
saec. xvi. (S)
28. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 14243, f.
17-209. saec. xii ex. St. Victor. Copy of Paris BnF lat. 11683. (S)
29.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 17453. saec. xii. St.
Martin-des-Champs. (S)
30. Paris, Bibliothèque nationale de France n.a.l.
1879, f. 1-195. (S)
31. Princeton, Univ. Libr. Garrett 72. saec.
ix2/4.
32. Tours, Bibliothèque municipale 106. saec. ix. (S)
33. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 615. saec. xi-xii.
34. Vatican,
Biblioteca Apostolica Pal. lat. 428, f. 25r-31v. saec. xi.
35. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. 113. saec. xi2; Le Mans,
St. Petri. (S)
36. Vatican, Biblioteca Apostolica Urb. lat. 41. saec. xv.
37. Vendôme, Bibliothèque municipale, 57. saec. xi. Lost 1853.
38.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 925 (Salisb. 46). saec. xiii. Books
V-VIII. Copy of Vienna 991-988.
39. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 988 [Salis. 88]. saec. x. Books V-VIII. (S)
40. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 991 [Salis. 87]. saec. x. Books I-IV. (S)
Fragment (pastedown) in Münster, Landesmuseum; from Corvey.
Questionable:
Klosterneuberg 486; Oxford, Bodleian Library SC 2557;
Vatican, Biblioteca Apostolica, Reg. lat. 113. saec. xi2 uel xi ex. (S)
Vatican, Biblioteca Apostolica, lat. 651, f. 31v-129. saec. ix-x.
=
Stegmüller 7227,2, Remigius of Auxerre. Haimo ?
29.26. [Hrabanus
Maurus] Tractatus super Actus Apostolorum.
Inc.: Lucas,
medicus Antiochensis, ut eius scripta indicant, graeci sermonis non ignarus
fuit. Sectator Pauli apostoli et omnis peregrinationis eius comes ... satis
utile, immo necessarium erat conscribi Actus apostolorum.
- Primum quidem
sermonem - Id est evangelium, quod sanctus scripsit Lucas. Primus autem sermo
dicitur, dum duos tantum canonicos ediderit libros. Primos vero de multis
dicitur, prior de duobus, sive quia de futuris praedicat, quasi non multa sit
scripturus, sive primum pro priore posuit.
- Et cum complerentur [Act. 2,1]
- Pentecostes graece, quinquagesima in latinum transfertur eloquium. Et in
veteri quidem lege Pentecosten observabat populus Dei, id est quinquagesimum
diem.
- Erat autem quidam discipulus [Act. 9,10] - Christianus. Quia nomen
nondum vocatum fuerat. Nomine Ananias. Merito nominatus: Gratia Domini, cui
donata est a Domino illuminatio Pauli.
- Et profectus est [Act. 20,1] - Ut
proposuerat. Et exhortatus eos fuisset. Suo more breviavit historiam.
Expl.:
... cotidie disputabat. Sciendum autem necdum Neronis imperio roborato nec in
tanta erumpente scelera, quanta de eo narrat historia ... completionem incurrit.
Tricesimo septimo anno passionis Domini, id est Neronis decimo quarto Petrus et
Paulus martyrio coronati sunt. Sicut portus naviganti, sic novissimus versiculus
scribenti.
Stegmüller 7063.
Manuscripts:
1. Cambridge, University
Library 1007 (Ee III 51), f. 198-238. saec. xiii. (S)
2. Oxford, Balliol
College 167, f. 143-174. saec. xii. (S)
29.27. [Hrabanus Maurus] Expositio super epistolae
Pauli Lib. I-XXIX.
Inc.: Ex quo vos primum vidi, et cognovi ingenii
vestri excellentiam, morumque temperantiam sensi, semper vos cordis intentione
amare studui ... et ipsius voluntati in omnibus desercire. Opto vos bene valere
semper, et in sacris virtutibus quotidie proficere, sancte Pater. Memor esto
nostri [Rabanus Samueli episcopo Wormatiensi (841-859)].
[Stegmüller 7077]
XXVII In primis dicendum est, cur apostolus Paulus in hac epistola scribenda non
servaverit morem suum ... graeco sermone composuit (Cf. Ps. Pelagius, nr. 6368;
nr. 794; 2290; 5383; 6668).
- Multifarie - Tota intentio beati Apostoli fuit
in hac epistola ad Hebraeos, id est gentem suam, ad Christi convocare fidem (Cf.
Alcuinus, nr. 1099; Ps. Claudius Taurinensis, nr. 1974).
Stegmüller
7064-7077.
Editions:
1. PL 111: 1273-1616; PL 112: 9-834.
2. E.
Dümmler, MGH , Epistolae V, 429-430.
Manuscripts:
1. Cambridge, Pembroke College 308. saec. ix. Reims. (S)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 8108. 76 fol. saec. x. Romans
(lib. V-VIII). (S)
3. Oxford, Bodleian, Laud Misc. 106 [717]. saec. x ex.
4. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 17177, f. 5-8: frag. ad II
Tim.; f. 8: frag. ad Philem.
5. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4123
(Weissenburg 39). saec. x. 222 ff.
29.28. [Hrabanus Maurus] De
institutione clericorum.
Inc.: (Epig.) Cernite quid voluit,
fratres, sententia legis,/ Quae mandat rute noscere ...
(Praef.) Cum te,
sancte Pater, pro merito summae pietatis plurimi venerentur ...
-- Ecclesia
ergo Dei catholica, quae per totum orbem dilata diffunditur ...
Expl.: ... a
quo id se accepisse non dubitant: ut qui floriatur, in illo glorietur in cuius
manu sunt et nos, et sermones nostri.
Editions:
1. Rabani Mauri ... de Institutione clericorum,
opusculum aureum. Ad lectorem Udalricus Carinthus ... Georgius Symler.
Pforzheim, 1504.
2. De clericorum
institutione & ceremoniis ecclesiae ex Veteri & Nouo Testmenti libri
iii. Coloniae, excud. Iohannes Prael, Iuni 1532.
3. Hittorpius,
Melchior, De Divinis Ecclesiae Officiis
et Mysteriis varii vetustorum Patrum ... Paris, 1610.
4. Bigne,
Marguerin de la, Magna Bibliotheca
Veterum Patrum et Antiquorum Scriptorum Ecclesisticorum ... Paris, 1654,
T.10.
5. PL 107: 293-420.
6. De
Clericorum Institutione ad Heistulphum Archiepiscopum, ed. A. Knöpfler.
Munich, 1900. Veröffentlichungen der Kirchenhistorisches Seminar, Universität
der München I,5)
Manuscripts:
1. Angers, Bibliothèque municipale 301
(292). saec. x. St. Aubin.
2. Avranches, Bibliothèque municipale 114, f.
1-81. saec. xii.
3. Budapest, Nationalmuseum Cod. lat. med. aevi 316, f.
52v. saec. ix2. Salzburg. I 14-16 in.
4. Cologne,
Dombibliothek CX (Darmst. 2109). 82 ff. saec. x.
5. Düsseldorf, Univ.-Bibl.,
B 113, f. 6v-44r. saec. ix, 3rd or 4th quarter. Essen.
6. Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Cod. Ashburnhamiani 8 (43.-9)
sec ix. 164 ff.
7. Fulda, Landesbibl. Hs. Aa 2, f.
139v-148r. I 14-24; 31-33.
8. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 4113, f. 129v-131v. 1154-1159;
Augsburg. Fragment, I, 15-23.
9. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
14210. saec. ix1. Fulda.
10. Munich, Bayerische Staatsbibliothek
Clm 14405. saec. ix. Regensberg.
11. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
14614, f. 75-77. saec. ix. Tours.
12. Munich, Bayerische Staatsbibliothek
14716, f. 105-118. I, 31, 14-23. saec. ix2; Fulda.
13. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 14728, f. 49-126. saec. x. St. Emmeram.
14.
Munich. Bayerische Staatsbibliothek Clm 14754, f. 96-118. saec. x. St. Emmeram.
Incomplete l. I-III, ch. 4 only.
15. Paris, Bibliothèque Nationale, lat.
1938, f. 172-178. saec. ix. Fragment.
16. Paris, Bibliothèque Nationale,
lat. 2399, f. 112-182. saec. xi. Moissac.
17. Paris, Bibliothèque Nationale,
lat. 2440. saec. ix. Fulda.
18. Paris, Bibliothèque Nationale, lat. 2441.
saec. xi. 54 ff.
19. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2442.
saec. xi.
20. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 286. saec. ix1.
Regensberg.
21. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 446, p. 76-79. saec. x.
22. Trier, Stadtbibliothek 592, f. 2-38v. saec. ix ex. Trier, St.
Maximin.
23. Uppsala, Universitätsbibliothek C 221, f.
71r-83r. saec. xii. England.
24. Wolfenbüttel, Herzog
August Bibliothek 35 (Helmst. 32), f. 117v-129. saec. xi inc.
And
20 more, saec. x-xii.
29.29. [Hrabanus Maurus] De universo (De
rerum naturis).
Stegmüller 7020.
Editions:
1. De Sermonum proprietate sive Opus de
universo. [Strasbourg, Adolf Rusch, ante 20 VII 1467?] fol. HC 13669; Pell
9753; Goff R-1; BMC I 60; France Cat. Reg. VI, 1711.
2. PL 111:9-614
3.
Prol. ed. E. Dümmler, MGH Epistolae V
(1898) 460-474.
Manuscripts:
1. Angers, Bibliothèque publique 31 (olim
27), s. xv.
2. Arras, Bibliothèque municipale 506 (832), s. xi.
3.
Augsburg, Staats- und Stadtbibliothek 20 Cod. 8, f. 4v-5r;
saec. xi/xii. Fragment.
4. Augsburg, Staats- und Stadtbibliothek 20 Cod.
517, f. 88v-97v; A.D. 1514. Fragment.
5. Augsburg,
Universitatsbibliothek, Oettingen-Wallersteinsche Bibliothek, Cod. I.2.2038, f.
1-2; s. ix3. Fragment.
6. Berlin, Preussischer Kulturbesitz lat.
fol. 930; s. xiv. Fragment.
7. Cambridge, Corpus Christi College 11, s.
xii/xiii.
8. Cambridge, St John's College 62, fol. 11; s. xiii. Fragment.
9. Cambridge, University Library Dd 1.30, s. xiii.
10. Cambridge,
University Library Dd 8.13 (Books 11-22).
11. Cambridge, University Library
Dd 13.4 (Books 1-10).
12. Darmstadt, Hessische Landes- und
Hochschulbibliothek, 416, Heidelberg 1467.
13. Engelberg, Cod. 90, foll.
160r-166v.
14. El Escorial, Real bibliotheca, f.I.12,
s. xiv.
15. Florence, Biblioteca Mediceo Laurentiana Fondo S. Croce, Plut.
XXXI Sin. Cod. I
16. Glasgow, University Library Hunterian V.1.3 (366).
17. Karlsruhe, Badische Landesbibiothek Aug. perg. 68. Books 12-22.
18.
Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. perg. 96. saec. x. Books 1-2.
19.
Leyden, Vossian. lat. F5. saec. xiv.
20. London, British Library, Harley
3092; s. x. Fragment.
21. London, British Library, Royal 8.B.xiv, foll.
74-115; s. xiii. Fragment.
22. London, British Library, Royal 12.G.xiv, ex
St Albans.
23. Madrid, Nac.
24. Monte Cassino, Badia cxxxii (Ext. 132
& 46; Pluteo GG), saec. xi. Beneventan.
25. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 28294, f. 1ra-2vb and
170ra-171vb; s. xiv. Fragment.
26. Munich,
Universitätsbibliothek Georgianum LXIII (2 folios); s. ix. [destroyed during WW
II]. Fragment.
27. Naples, Biblioteca Nazionale Borbon. V.C.46, saec.xii.
28. New York, Columbia University Plimpton 128; saec.xiv.
29. Oxford,
Bodleian Library Laud misc. 746, saec. xiii.
30. Oxford, Balliol College
190, fol. 45-51; 1460-65.
31. Oxford, New College 159, saec. xiv.
32.
Oxford, St John's College 5. saec. xii; Reading.
33. Oxford, St John's
College 88. saec. xii; Chicester.
34. Oxford, Trinity College, LXIV, f.
1-167r. saec. xiii. Gloucester, St. Peter.
35. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 1761, f. 101-106. saec. xiii. Fragments.
36. Paris, Bibliotheque nationale de France lat. 2024, f. 41-42v;
saec.xi.
37. Paris, Bibliothèque nationale de France lat 2420, s. xiv.
38. Paris, Bibliotheque nationale de France lat. 2439, fol. 182v;
saec. xii.
39. Paris, Bibliotheque nationale de France lat 7608.
40.
Paris, Bibliotheque nationale de France lat 11684.
41. Paris, Bibliotheque
nationale de France lat 13411.
42. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 16879. saec. xii.
43. Paris, Bibliotheque nationale de France lat.
17177; s. xii.
44. Reims, Bibliothèque Municipale 424. saec. xv.
45.
Reims, Bibliothèque Municipale 425. saec. xv.
46. Stuttgart, Wurtembergische
Landesbibliothek Theol. et philos. 2045, 1457
47. Stuttgart,
Wurttembergische Landesbibliothek Theol. et philos. 20218, f. 1-43; saec. xii.
Fragment.
48. Troyes, Bibliotheque municipale 1628, foll. 24-27v.
49. Troyes, Bibliotheque municipale 1926, fol. 136.
50. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat 939, foll. 120v-123v. Fragment.
51. Vatican, Biblioteca Apostolica lat 1149.
52. Vatican, Biblioteca
Apostolica Pal. lat. 291. 1425.
53. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. lat
39110.
54. Venice, Biblioteca Marciana lat Z.497 (=1811), f.
183r-184r.
55. Venezia, Marciana, II 56 (2094), ff.
1-136.
56. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, 121 (olim 113),
before 852.
57. Worcester, Cathedral Library, F.21.
58. Yale, Beinecke,
322, f. 53r-172v. saec. xii3/4. Oxford?
59.
Zurich, Zentralbibliothek Car C.97 (263)
29.30. [Hrabanus Maurus]
Homiliae de festis praecipuis, ad Haistulfum archiepiscopum.
Editions:
1. PL 110: 9-134.
Manuscripts:
1. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 14629. saec. x; St. Emmeran.
2. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 28459. c. 1400.
Bibliography:
1. Étaix, R., "Le
recueil de sermons composé par Raban Maur pour Haistulfe de Mayence," Revue des Études Augustiniennes 32
(1986), 124-137.
2. Woods, Clare, "Six New Sermons by Hrabanus Maurus on the
Virtues and Vices," Revue Bénédictine 107 (1997), 280-306.
29.31. [Hrabanus Maurus] Homiliae in Euangelia et Epistolas, ad
Lotharium Augustum.
Editions:
1. Colveneer, Georges, ed.
Cologne, 1626.
2. PL 110:135-468.
Manuscripts:
1. Iéna,
Universiteitsbibliothek El. Fo 32. saec. x mid.; Germany. 134 ff. .
2.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 614A (Colbert 6202; Regius 44103),
f. 61v-64. Homilia 108 (PL 110).
Bibliography:
1. Étaix,
Raymond, "L'homéliaire composé par Raban Maur pour l'empereur Lothaire," Recherches Augustiniennes 19 (1984),
211-240.
30. Pseudo-Hrabanus Maurus.
30.1.
[Pseudo-Hrabanus Maurus] Expositio in Octoteuchum.
Gen.
Inc.: In principio fecit - Sciendum, quod apud Hebraeos liber hic Bresith
vocetur, hoc est principium. Quod illi non spiritaliter sed carnaliter
intelligentes.
Expl.: quia in omnibus Christus est, ipso dicente (Act.
2,17): In novissimis diebus
Stegmüller 7080-7087.
Manuscripts:
1.
Berlin, Preussicher Kulturbesitz, Theol. Fol. 325 (Rose 345), f. 2-124. saec.
xvi.
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 9565, f. 1-160. saec. xii.
3. Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 22260, f. 1-138. saec. xii.
Windberg.
4. Prag. Univ. 1274 (VII D 8), f. 1-58.
5. Regensburg, Fürstl.
Hofbibl. Perg. 4, f. 1-141. saec. xii.
30.2. [Pseudo-Hrabanus Maurus]
Expositio in Hiob.
Inc.: Job, qui dolens vel magnus
interpretatur, figuram Christi portavit ... ut ipsorum impietati competit, sic
loquuntur.
-- Vir erat (1,1-5) -- Hus et Buz filii fuerunt Nachor fratris
Abrahae, filii Melchae sororis Sarae, de cuius stirpe Job descendit.
--
Taedet animam (10, 1-11) - Quod autem dicit, totum se in circuitu factum.
Expl.: ... corrigendo retractas et perfecta emendatione castigas.
Stegmüller 7040; Stegmüller 3420.
Editions:
1. PL 26: 655-850.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug, perg. 193, f. 1-262.
saec. x. (S)
2. Paris, Bibliothèque Nationale lat. 12016, f. 1-89. saec. x.
Attributed to Philippus. (S)
3. Paris, Bibliothèque Nationale lat. 12157, f.
97-142. Attributed to Jerome. Incomplete, c. 32-42 only. (S)
4. St. Gall,
Stiftsbibliothek 106, f. 1-266. saec. x. Attributed to Jerome. (S)
31. Pseudo-Jerome.
31.1. [Pseudo-Jerome]
Quaestiones Hebraicae in Librum I-II Samuelis.
Inc.: Fuit
uir unus. Ramathaim interpretatur duo excelsa. Et haec duo excelsa duae
intelleguntur, regalis uidelicet et sacerdotalis ...
Expl.: ... ut taliter
una cum filiis perimeretur.
Inc. In die autem tertia apparuit homo veniens
de castris Saul et reliqua. Hominem istum Amalechiten Hebraei ...
Expl.: ...
intellegendum namque est boves argenti siclis quinquaginta, aream vero sexcentis
aureis emisse.
Stegmüller 3414-3415.
Lambert 412.
Editions:
1.
PL 23: 1329-1407 (1391-1470).
2. Avrom Saltman, ed. Pseudo-Jerome Quaestiones on the Book of
Samuel. Leiden: E.J. Brill, 1975.
Manuscripts:
1. Alençon,
Bibliothèque municipale 2, f. 57-82v. saec. xii; St. Evroult. (L)
2. Avranches, Bibliothèque municipale 67, f. 29v-46; 51v-68. saec. xii. (L)
3.
Barcelona, Archivo Capitular 64, f. 64rb-68rb. saec. x-xi.
4. Berkeley,
University of California 17 (Phillipps 391), f. 21. saec. xi2/2; Trier, St.Matthias.
5.
Berlin, Preussischer Kulturbesitz Bible, 289. saec. xii.
6. Berlin,
Preussischer Kulturbesitz, Lat. qu. 697 (Görres 113), f. 35v-74v. saec. xii2; Trier; St. Maximin.. (L)
7. Bern, Burgerbibliothek, AA 90, no 15, f. 3v-8. saec. xii ex. (L)
8.
Brussels. Bibliothèque Royale, 20415-20, f. 48-71v. saec. xv. (L)
9.
Cambridge, Emmanuel College, 57. F (I.3.4), f. 76-98 . saec. xii inc. (L)
10. Cambridge, Trinity College, 77 (B.2.23), f. 114-136. saec. xii inc;
Canterbury. (L)
11. Cambridge, Trinity College, 1238 (O.4.7), f. 112-150.
saec. xii inc; Rochester. (L)
12. Cambridge, University Library, Kk.iv.6, f.
63-82v. saec. xii;
Worcester. (L).
13. Cheltenham, Phillipps, 391. saec. xi ex. Trier, St.
Matthias. (L)
14. Cheltenham, Phillipps, 398, saec. xii. (L)
15.
Cheltenham, Phillipps, 3721. saec. xiii. (L)
16. Durham, Cathedral, B.2.11,
f. 61-71v. saec. xii
ex. (L)
17. Düsseldorf, Landes- und Stadtbibliothek, B.90. saec. xv. (L)
18. Engelberg, Stiftsbibliothek, 49, f. 25v-53v. saec. xii. (L)
19.
Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Fesul. 33, f. 168v-179. saec. xv. (L)
20.
Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, S. Croce, Plut.XV., Dext., Cod. 11, f.
31-41v. saec. xiv.
(L)
21. Graz, Universitätsbibliothek 37 (40/8.fo), Bd. II, f. 60-88. saec.
xii2. (L)
22.
Heiligenkreuz, Stiftsbibliothek 78. saec. xii, f. 24-50v. saec. xii. (L)
23.
Klosterneuberg, Stiftsbibliothek 209, f. 32-66. saec. xii ex. (L)
24.
Leipzig, Universtätsbibliothek 220, f. 160-175. saec. xiii. (L)
25. London,
British Museum Royal 5.D.x, f. 175. saec. xiii mid.; Ramsay. (L)
26. London,
Lambeth Palace 356, f. 127. saec. xiii inc.; Llanthony.
27. Luxembourg,
Bibliothèque Nationale 94 (49), f. 61v-82v. saec. xiii; Orval. (L)
28. Madrid, Biblioteca Nacionale 91 (A.101), f. 64. saec. xiii.
29.
Madrid, Escorial R.iii.19, f. 76-89. saec. xiv inc. (L)
[30. Metz,
Bibliothèque municipale 215. saec. x.]
31. Milan, Biblioteca Ambrosiana D.
88, f. 105- . saec. xv.
32. Monte Cassino, Biblioteca dell'Abbazia 292 C, p.
153- . saec. xi.
33. Monte Cassino, Biblioteca dell'Abbazia 293 F, p. 142-.
saec. xiii.
34. Monte Cassino, Biblioteca dell'Abbazia 557 A, p. 626-. saec.
xii mid.
35. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 437, f. 1-. saec. xv.
36. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6318 (Freising 118), f. 1-.
saec. xi.
37. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6957. Fürstenfeld.
saec. xv.
38. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 12621, f. 27v-55v. ca. 1162; Salzburg or
Ranshofen. Klemm 216.
39. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 22016, f.
26r-54v. saec. xii2/4; Wessobrunn.
40. Nuremberg, Theol. 277.2o, f. 1- 1500.
41. Orléans, Bibliothèque municipale 38, p. 1-72. saec. x; Fleury.
42.
Oxford, Bailliol College 147 (128; 377.K.18), f. 32-. saec. xii mid.
43.
Oxford, Bailliol College 177 (160; 247.E.12), f. 146- saec. xiii.
44.
Oxford, Bailliol College 229 (279; 426.M.20). saec. xii-xiii. Buildwas.
45.
Oxford, Bodleian Library 808, f. 43-90v. saec. xii inc.
46.
Oxford, Bodleian Library Digby 184, f. 94v-112-129. saec. xii.
47.
Oxford, Bodleian Library Fairfax 5, f. 50v-. saec. xii.
48. Oxford,
Lincoln College Lat. LV, f. 23v-43. saec. xiv.
49. Oxford,
Merton College L, f. 59v-74v. saec. xv.
50. Oxford,
Merton College LI, f. 34v-50v. saec. xii.
51. Oxford,
Trinity College XXII, f. 29v-38-48.
saec. xii.
52. Paris, Bibliothèque de l'Arsenal 176 (377.T.L), f.
39v-41. saec. xv;
Grands-Augustins.
53. Paris, Bibliothèque Mazarine 559 (1173), f.
131-143-153. saec. xii; Collège de Navarre.
54. Paris, Bibliothèque
Nationale de France lat. 345, f. 61-69-77v-88. saec. xiii.; Abbaye de
Bonport.
55. Paris, Bibliothèque Nationale de France lat. 1827, f. 201-.
saec. xiv; Collège de Foix.
56. Paris, Bibliothèque Nationale de France lat.
2384, f. 117-134. saec. ix-x; St.Denis. (S)
57. Paris, Bibliothèque
Nationale de France lat. 14797, f. 34-71. saec. xii. (S)
58. Paris,
Bibliothèque Nationale de France, lat. 16284, f. 20-27. saec. xiii; Sorbonne.
(S)
59. Paris, Bibliothèque de l'Université, 189, f. 31v-. saec. xiii; Louis le Grand.
60. Prague, Universitni Knihovna IV.C.24, f. 42v-54-64. saec. xv.
61.
Reims, Bibliothèque municipale 118 (E.243), f. 38-67. saec. x.
62. Rouen,
Bibliothèque municipale A.306 f. 1-60v. saec. xii; Fécamp (A.392).
63. Rouen, Bibliothèque municipale A.344, f. 111v-115. saec. xii; Jumièges C.7.
64. Saint-Omer, Bibliothèque municipale 19. saec. xiii.
65. Salzburg,
Stiftsbibliothek St. Peter, a.IX.9, f. 76-163. saec. xi. (S)
66. Sankt
Gallen, Stiftsbibliothek 672, f. 138-219-252. saec. ix.
67. Schaffhausen,
Stadtbibliothek 13. saec. xii.
68. Toulouse, Bibliothèque municipale 157
(I.30). saec. xiii ex.; Dominicains.
69. Troyes, Bibliothèque municipale 50.
saec. xiii; Clairvaux.
70. Troyes, Bibliothèque municipale, 541, f. 61-89.
saec. xii; Clairvaux.
71. Troyes, Bibliothèque municipale, 1728. saec. xii;
Clairvaux.
72. Vatican, Biblioteca Apostolica, Urb. lat. 52, f. 75-. saec.
xv.
73. Verona, Biblioteca Capitolare, XXIII (21). saec. ix-x.
74.
Vorau, Stiftsbibliothek, 277, f. 14v-22v. saec. xii. ex.
75.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, lat. 720 [Theol. 119], f. 238-253.
saec. xii. (S)
76. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, lat. 726
[Rec. 3059], f. 21v-44. saec. xii.(S)
77.
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, lat. 4602 [Univ. 177], f.
33v-54v-71v. saec. xv.
78. Wolfenbüttel,
Herzogliche Bibliothek, Helmst. 1098, f. 57v-89. saec. xiii.
79. York,
Cathedral Library, XV.I.8. saec. xiv-xv.
31.2. [Pseudo-Jerome]
Quaestiones Hebraicae in Librum I-II Paralipomenon.
Inc.
Eber nati sunt (1,19) - Quia in diebus eius facta est turris, ubi confusio
linguarum facta est.
Expl.: ... septem annis et sex mensibus in Hebron, in
Hierusalem triginta tres.
Inc. Fecisti cum patre (1,8) - Quia secundum legem
prohibitum erat, ne quis de alterius uxore generatus.
Expl.: ... et cultum
Dei renovaret. Cyrus ut ruinas templi instauraret.
Stegmüller 3417-3418.
Editions:
1. PL 23: 1431-1470.
Manuscripts:
1. Barcelona,
Archivo Capitular 64, f. 68rb-74ra. saec. x-xi.
2.
Cambridge, Trinity College 77 (B. II. 34), f. 114-136. (S)
3. Engelberg,
Stiftsbibliothek 49, f. 25v-53v. saec. xii. (S)
4.
Orléans, Bibliothèque municipale 38, p. 73-150, saec. x; Fleury. (S)
5.
Stockholm, Kungliga Biblioteket A.220, f. 176-184. saec. xvi. (S)
6. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek, lat. 720 [Theol. 119], f. 253-266. saec.
xii. (S)
32. Johannes Scottus
Eriugena.
32.1. [Johannes Scottus Eriugena] Glossae divinae
historiae.
Inc.: Bibliotheca, librorum custodia, sed melius
librorum mandatum ...
Expl.: ... Asidei, uicini uel proximi; uel Asibei,
impii.
Editions:
1. John J. Contreni and Pádraig P. Ó Néill, Glossae Divinae Historiae. The Biblical
Glosses of John Scottus Eriugena. Firenze: SISMEL, Edizioni del Galluzzo,
1997.
Manuscripts:
1. Bern, Burgerbibliothek 258, f. 16va-19ra. saec. x; Pierre Daniel.
2. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1977, f. 63r-65v. saec. xii ex- xiii inc.
3. Paris, Bibliothèque nationale
de France lat. 3088, f. 110v-115v. O: 845-882; Reims; P: Pierre
Daniel.
4. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 4883A, f.
7ra-19rb. saec. xi.
5. Vatican,
Biblioteca Apostolica Reg. Lat. 215, f. 88r-106r. 876-877.
32.2.
[Johannes Scottus Eriugena] Commentum super Euangelium
Iohannis.
Inc.: In principio erat -- Vox spiritualis aquilae
auditum pulast ecclesiae. Exterior sensus transeuntem accipiat sonitum, interior
animus manentem veneret intellectum ... evangelium suum inchoat dicens:
--
In principio erat -- O beate Johannes, non immerito vocitaris Johannes. Hebraeum
nomen est Johannes.
-- In principio erat -- Nemo vos existimet Petro.
--
In principio -- Non ergo Johannes erat homo ... veritas symbolorum legalium,
finis propheticarum visionum. Cui etc.
-- In propria ergo venit (Joh, 1, 11)
-- Hoc est: in humana natura incarnatus est ... propheta, qui venit in hunc
mundum.
-- Iterum imperfecta turba redarguitur ... accipitur duobus sensibus
conveniens.
Stegmüller 4959.
Editions:
1. Ravaisson, Félix, ed. Catalogue général des manuscrits des
bibliothèques publiques des départements. Paris, 1849, t. 1, 503-568.
2.
M. Saint-René Taillandier, ed. Scot
Erigène, Strassburg, 1843.
3. PL 122: 297-348; 1241-1244.
4.
Jeauneau, Édouard, Commentaire sur
l'évangile de Jean. Introduction, texte critique, traduction, notes et
index. Sources chrétiennes, 180. Paris, 1972.
Manuscripts:
1. Laon,
Bibliothèque municipale 81, f. 1-47v. saec. ix. Laon, Notre-Dame.
(S)
32.3. [Johannes Scottus Eriugena] Homelia ad Prologum
Euangelium Iohannis.
Inc.: Vox spiritualis aquilae auditum pulsat
ecclesiae. Exterior sensus transeuntem ...
Expl.: finis propheticarum
uisionum. Cui gloria cum patre et spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen.
Stegmüller 4959,1
Editions:
1. Cologne, Bartholomew de Unkel, 1475.
Fol. 111va-117vb. Under Origen.
2. Merlin,
Jacques, ed. Operum Origenis, Paris:
Joannis Parui et Jodoci Badii Ascensii, 1512, T. III, fol. cxviv-cxxr.
3. De
Soardi, Lazaro, Operum Origenis.
Venice, 1513, f. cxviiiv-cxxiv.
4. Merlin, Jacques, ed. Operum Origenis, Paris, Jehen Petit and
Josse Bade, 1519.
5. Merlin, Jacques, ed. Operum Origenis, Paris, Jehan Petit,
Josse Bade, et Conrad Kesch, 1522.
6. Merlin, Jacques, ed. Operum Origenis, Paris, Jehan Petit,
Josse Bade, 1530, T. III, fol. cxviv-cvvr.
7. Merlin, Jacques, ed. Operum Origenis, Lyons, Nicholas Petit
et Hector Penet, 1536, T. III, 160-164.
8. Erasmus, Origenis opera, Apud Basileam, Ex
officina Frobeniana, 1536. T. II, 291-298.
9. Erasmus, Origenis opera, Apud Basileam, Ex
officina Frobeniana, 1545, T. II, 291-299.
10. Erasmus, Origenis opera, Apud Basileam, Ex
officina Frobeniana, 1557. T. II, 501-509.
11. Erasmus, Origenis opera, Apud Basileam, Eusebius
Bischop, 1571, T. II, p. 427-432.
12. Génébrard. Gilbert, ed. Paris, Chez
Guillaume Chaudière, 1572. T. II, p. 275-280.
13. Condio, Lorenzo, ed. Bibliotheca homiliarum et sermonum priscorum
Ecclesiae Patrum ... Lugduni, ex officina Iuntarum, 1588. T. I, p. 244-250.
14. Génébrard. Gilbert, ed. Paris, Chez Guillaume Chaudière, 1604, T. II, p.
275-280.
15. Génébrard. Gilbert, ed. Paris, Chez Guillaume Chaudière, 1619,
T. II, p. 275-280.
16. Combefis, Fr., ed. Bibliotheca Patrum concionatoria ... opera
et studio. Parisis, sumptibus Antonii Bertier, 1662. T. I, p. 273-279.
17. Combefis, Fr., ed. Bibliotheca
Patrum concionatoria ... opera et studio. Venice, Chez Carlo Pecora, 1749.
T. I, p. 273-279.
18. Combefis, Fr., ed. Bibliotheca Patrum concionatoria ... opera
et studio. Pariis, Chez Firmin-Didot, 1859, p. 551-558.
19. Revaisson,
F. Rapports au ministre de l'instruction
publique sur les bibliothèque des départements de l'Ouest, suivis de pièces
inédites. Paris, 1841, p. 334-355.
20. Saint-René-Taillandier, Scot Érigène. Thèse pour le doctorat
présentée à la Faculté des lettres de Paris, Strasbourg 1843, p. 299-321.
21. Floss, ed. PL 122: 283-296.
22. B. Hauréau, in Notices et extraits des manuscrits de la
Bibliothèque Nationale et autres bibliothèques, t. 38,2 (Paris, 1906), p.
410-414.
23. Jeauneau, Édouard, Homélie sur le Prologue de Jean.
Introduction, texte critique, traduction et notes. Sources chrétiennes, 151.
Paris, 1969.
Manuscripts:
1. Alençon, Bibliothèque municipale, 149, f.
175r-182r. saec. xii. St.-Évroult. Source for Ravaisson's
edition. (S)
2. Avranches, Bibliothèque municipale, 55, f. 131v-138v. saec. xii ex. (S)
3.
Barcelona, Archivo Capitular 110, f. 79r-84r. saec. xii. (S)
4.
Budapest, Bibl. Univ., 75, f. 285r-289r. 1467-1472. (S)
5.
Calahorra, Archivio Catedral 1, f. 15v-22v. 1121-1125. (S)
6.
Calahorra, Archivio Catedral 4. saec. xiii-xiv. (S)
7. Cambridge, Gonville
and Caius College, 243, f. 32r-37r. saec. xii. (S)
8.
Cambridge, University Library, Ff. I. 30 (1163). saec. xv1. (S)
9. Cambridge,
University Library, Ii. II.19 (1752), f. 174r-180r. saec. xii. (S)
10. Dijon,
Bibliothèque municipale, 167, f. 188vb. saec. xii. (S)
11.
Florence, Biblioteca Laurenziana, Conventi soppressi 301, f. 55r-62v. saec. xiii. Vallombrosa. (S)
12. Florence, Biblioteca Laurenziana, Conventi soppressi 631, f.
46v-50v. sec xii2. (S)
13.
Florence, Biblioteca Laurenziana, plut. 12.23, f. 70-76v.
saec. xiv. Not in Jeauneau.
14. Florence, Biblioteca Laurenziana, plut.
17.38, f. 54r-59v. saec. xii. (S)
15.
Florence, Biblioteca Laurenziana, plut. 17.40, f. 52r-56v. saec. xii3/4. (S)
16.
Florence, Biblioteca Laurenziana, plut. 17.42, 37r-43r. saec. xii3/4. (S)
17.
Florence, Biblioteca Laurenziana Fiesole 54, f. 162r-166v. saec. xv. (S)
18.
Florence, Biblioteca Riccardiana 224, f. 119r-126r. saec. xii3/4. (S)
19.
Huesca, Archivio de la Catedral, 7, f. 58-59v. saec. xii. Not in Jeauneau.
20. Leiden, Bibliotheek der Rijksuniversiteit, Voss. Lat. F. 108, f.
91r-96r. saec. xii. (S)
21.
London, British Museum, Harley 7183, f. 63r-67r. saec. xii3/4. (S)
22. Milano,
Biblioteca Nazionale Braidense (Palazzo Brera), AD XIV 26, f. 104r-110r. saec. xv. (S)
23. Modena,
Biblioteca Estense, a. W. l. 1 (Lat. 671), f. 166v-169r. saec. xi ex. (S)
24.
Montpellier, Archives départementales de l'Hérault, Lectionnaire de l'office
divine, f. 52v-54v. saec. xii. (S)
25.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 10546, f. 135v-143v. saec. xiv. (S)
26.
Naples, Biblioteca Nazionale VI. Aa. 16, f. 26v-30v. saec. xii/xiv. (S)
27.
Naples, Biblioteca Nazionale, XII. G. 13, f. 3r-13r. saec. xiii. (S)
28.
Oxford, Bodleian Library, Canonici Liturgici 391, f. 53v-60v. saec. xii1. (S)
29.
Oxford, Bodleian Library, Rawlinson, C. 286, f. 52v-63v. saec. xii/xiii. (S)
30.
Oxford, St. John's College, 11, f. 31v-40v. saec. xii. (S)
31.
Oxford, Queen's College 317, f. 132r-139r. saec. xiii inc.
(S)
32. Paris, Bibliothèque de l'Arsenal 852, f. 88r-106v. saec. xii. (S)
33. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 697A, f. 31r-39r. saec. xiii. (S)
34.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 790, f. 62r-69v. saec. xii/xiii. (S)
35.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1643, f. 73v-79r. saec. xiii. (S)
36.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1920, f. 85v-90r. saec. xiv. (S)
37. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2653, f. 1r-6v. saec. xii. (S)
38. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 2950, f. 179r-187v. saec. xii. (S)
39. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 5302, f. 67r-73r. saec. xii. (S)
40. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 14464, f. 130v-138r. saec. xii. (S)
41. Praha,
Kapitula, 210 (A. CXIII.1), f. 126r-131v. saec. xv. (S)
42. Praha,
Universitní Knihovna, 192 (I.E.7), f. 179v-184r. saec. xiv/xv. (S)
43.
Rome, Archivio di Stato, Ospedale San Salvatore, 994, f. 126v-128v. saec. xi. (S)
44. Rome,
Biblioteca Nazionale, Fondo Sessoriano 39, f. 97r-101v. saec. xii1. (S)
45. Rome, Biblioteca
Casanatense, 717, f. 43v-49v. saec. xii3/4. (S)
46.
Rome, San Giovanni in Laterano, Archivio Capitolare A. 77, f. 31r- 36v. saec. xii3/4. (S)
47. Rouen,
Bibliothèque municipale, 505 (A.420), f. 127rb-127va. saec. xii ex. (S)
48.
Rouen, Bibliothèque municipale, 1398 (U.65), f. 50r-67r. saec. xii. Jumièges. (S)
49. Troyes, Bibliothèque municipale, 890, f. 126r-137r. saec. xii. Clairvaux. (S)
50. Vatican, Biblioteca Apostolica, Urb. Lat. 31, f. 269r-274r. saec. xv. (S)
51.
Vatican, Biblioteca Apostolica, Vat. Lat. 214, f. 163r-172v. saec. xv ex.
52. Vatican,
Biblioteca Apostolica, Vat, Lat. 657, f. 14v-17r. saec. xiii/xiv. (S)
53.
Vienna, Österreichische Nationabibliothek, Lat. 679 (Theol. 66), f.
104v-109v. saec. xiii. (S)
54. Vienna, Österreichische
Nationabibliothek, Lat. 1120 (Univ. 57), f. 351r-354v.
saec. xiii. (S)
55. Worcester, Cathedral Library, F. 92, f. 37r-45r. saec. xii.
56. Zaragoza,
Seo, 17-34 = New Haven, Yale, Marston 137, f. 30v-39r. saec. xii. (S)
32.5.
[Johannes Scottus Eriugena] Periphyseon (De divisione naturae).
Editions:
1. Gale, Thomas, ed. Joannis Scoti Erigenae De Divisione Naturae
libri quinque diu desiderati. Accedit Appendix ex Ambiguis S. Maximi Graece et
Latine. Oxonii, e Theatro Sheldoniano, 1681.
2. Schlüter, C.-B., ed. Joannis Scoti Erigenae de Divisione Naturae
libri quinque. Munster: Monasterii Guestphalorum, 1838.
3. Floss, ed. PL
122: 441-1022.
4. Sheldon-Williams, I.P. Iohannis Scotti Eriugenae Periphyseon.
Scriptores latini Hiberniae, VII, IX. Dublin, 1968, 1972.
Manuscripts:
1. Avranches, Bibliothèque Nationale, 230. saec. xii. Mont-Saint-Michel.
2. Bamberg, Staatsbibliothek, Phil. 2 (HJ.IV.56). saec. ix ex. Soissons, St.
Medard.
3. Cambridge, Trinity College, O.5.20. saec. xii. Malmesbury.
4.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1764. Books I, pt. of II.
5.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 12255. saec. ix.
6. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12960. saec. ix ex. Corbie.
7. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12964. saec. ix ex.
8. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12965. saec. ix ex.
9. Reims,
Bibliothèque municipale 875. saec. ix. Soissons, St. Medard.
33.
Josephus Scottus.
33.1. [Josephus Scottus] Commentarii in
Isaiam.
Inc.: Isaiae brevibus, lector mysteria verbis. /Pandere
quis poterit tractans et cuncta volutans ...
-- Haec brevi, prout potui
sermone in Isaiam de lacinioso Hieronimi tractatu, sicut, dilectissime magister
Albine, iussisti, devotus excerpsi ...
Stegmüller 5146.
Editions:
1.
Mabillon, Acta Sanctorum IV,1, 188.
2. Dümmler, Poetae Carolini aevi
I,151,
3. PL 99, 821; PL 101, 1435.
4. MGH Epistolae aevi Carolini II, p. 483-484.
Manuscripts:
1. Hesse, Landesbibliothek Aa Q.13. saec. x; Weingarten.
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 6296, f. 1-201. saec. ix1;
Freising.
3. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1810. saec. xi.
4. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1811. saec. ix-x; St. Denis.
5. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 12154. saec. ix. Corbie.
6. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 254. saec. ix.
7. Wolfenbüttel, Herzog
August Bibliothek Weissenburg 33.
8. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek,
4130 (Weissenburg 49).
Bibliography:
1. Kelly, Joseph, "The Originality
of Josephus Scottus' Commentary on Isaiah," Manuscripta 24 (1980), 176-180.
34. Notker Balbulus.
34.1. [Notker Balbulus]
De interpretibus divinarum Scriptuarum.
Inc.: Cum prudens
sis, et prudentis nomen heredites, miror te res ineptas repetere ... ne tu nos
diffamare velis vilissime (Notker Salomoni III (c. 859-919), postea episcopo
Constantiensi (890-919).
I. Si scire desideras, quid Hebraei de historica
Geneseos explanatione sentiant, scrutare librum Hieronymi.
IV. De novo autem
testamento scire debebis, quia licet remotis litterae grossioris integumentis
lucidum cunctis ad intelligendum videatur, nusquam tamen periculosius erratur,
nisi reverentissima humilitatem discatur. Ergo in Mattheaeum Hieronymus tibi
sufficiat ... episcopatu dignissimus eris. Eheu, sed mihi tum quam molliter ossa
quiescent. Iterum iterumque valeto.
VIII. Lernaeae paludi vel hydrino
capiti, seu certe rogo flagranti te comparaverim.
Expl. ... si et gentilium
auctores nosse desideras. Priscianum lege; Josephi vero Judaici historias et
Hegesippi nostri legendas. Et finem libello impono. Amen. Explicit.
Stegmüller 6044.
Editions:
1. B. Pez, Thesaurus anecdotorum novissimus I, 1
(1721), 17-41.
2. J. A. Fabricius, Bibl. lat. III, 293-300.
3. PL 131:
993-1004.
4. E. Dümmler, Das
Formelbuch des Bischoff Salomo III von Konstanz (1857), 64-78.
Manuscripts:
1. Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 15819, f.
119-123. (S)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 19413, f. 56-66.
saec. xii; Tegernsee. (S)
3. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek,
1609, f. 9-17. saec. x. (S)
Extabat: Göttweig; Heligenkreuz; Klosterneuburg;
Zwettl.
35. Odo of Cluny.
35.1. [Odo of Cluny]
Epitome Moralium S. Gregorii in Iob.
Inc.: Cum iuxta
capacitatem parvitatis mea sedulo lectiari sacrae operam darem ... concedant
hunc operis exigui penuriae causa coeptum meditari libellum (Praefatio).
--
Gregorii sancti nitido percurrere campos ut coepi, micuere quidem seu sidera
coeli ... illa dapes tribuunt, nouit hoc porrigere lacten (Praefatio metrica).
-- Et annuntiaverunt Abraham dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa (Gen. 22,
20) -- Primogenitus Nachor fratris Abraham ... volumine recordatur (Prologus).
-- Vir erat in terra Hus, momine Iob - Idcirco sanctus vir ubi habitaverit
dicitur, ut eius meritum virtutis exprimatur.
Expl.: ... in tota simul
Ecclesia speremus esse faciendam. Quatenus ita teneatur rei gestae veritas, ut
non evacuetur rei gerendae prophetia.
Stegmüller 6118.
Editions:
1.
Martinus Marrier, Paris, 1617.
2. Bib. Maxima. Patrum Lugdunensis (1677).
XVII, 250-456.
3. PL 133: 107-512.
4. G. Braga, Studi medievali 18, 2.
Manuscripts:
1. Leningrad Q.1.51. saec. x.
2. Oxford, Bodleian, Laud. Misc. 256.
3. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2455, f. 1-187. saec. xiii;
Limoges, St. Martial. (S)
4. Sankt Gall, Stiftsbibliothek 205, p. 1-470.
saec. x. (S)
5. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. lat. 306.
35.2. [Odo of
Cluny] Exceptio in Moralibus.
Inc.: Vir erat in terra Hus
nomine Iob. Si Iob dolens et Hus consiliator dicitur ...
According to
Braga's article in Studi Medievali
1977, this is the true abbreviation of Gregory's work referred to in John of
Salerno's biography.
36. Otfird von Weissenburg.
36.1. [Otfrid von Weissenburg] Evangelienbuch.
Stegmüller 6235-6236.
Editions:
1. Matthias Flacius Illyricus.
Basel, 1571.
2. J.G. Schilter, Thesarus antiquitatum teutonicarum I
(1726).
3. E.G. Graff, Königsberg, 1831.
4. Erdmann, Oskar. Otfrid von Weissnburg, Evangelienbuch.
6th ed. corr. L. Wolff. (Altdeutsche Textbibliothek, 49). Tübingen, 1973.
5.
Vollmann-Profe, G. Otfrid von
Weissenburg, Evangelienbuch. Stuttgart, 1987.
Manuscripts:
1.
Heidelberg, Universiteit Bibliothek Pal. lat. 52, f. 3-191. saec. ix; Augsburg.
(S)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Cgm 14. 902-906; Freising. (S)
3. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, 2687. Facsimile: H. Butzmann,
Otfrid von Weissenburg,
Evangelienharmonie: vollständige Faksimile-Ausgabe des Codex Vindobonenesis 2687
der Österreichischen Nationalbibliothek. (Codices selecti, 30). Graz, 1972.
(S)
Bibliography:
1. Kleiber, Wolfgang, Otfrid von Weissenburg. Untersuchungen zur Handschriftlichen Überlieferung und Studien zum Aufbau des Evangelienbuches. Bern; München, 1973.
2. Hellgardt, Ernst. Die exegetisches Quellen von Otfrids Evangelienbuch. Tübingen, 1981.
36.2. [Otfrid von Weissenburg] Glossae in Matthaeum.
Inc.: Beatissimo papae Damaso Hieronimus. Nouum opus facere me cogis ex ueteri ut, post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa …
Prologus IIII Euangeliorum. Plures fuisse qui euangelia scripserunt et Lucas euangelista testatur dicens: Quoniam quidem multi conati sunt …
Incipiunt Capitula Matthei Evangelistae. I. Natiuitas Christi, magorum munera, occultatio Iesu, infantes interficiuntur.
Argumentum. Mattheus ex Iudea, sicut in ordine primus ponitur …
Editions:
1. Otfridi Wizanburgensis Glossae in Matthaeum
cura et studio C. Grifoni. Corpus Christianorum Continuatio Mediaeualis CC.
Turnhout: Brepols, 2003.
Manuscripts:
1. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek Weissenburg 26, f. 14r-89v. saec. ix2.
37. Paschasius
Radbertus.
37.1. [Paschasius Radbertus] De benedictionibus
patriarcharum.
Inc.: Sanctorum patriarcharum benedictiones, Moysi
scilicet et Jacob, quas Graeci iuxta proprietatem linguae suae eulogias vocant
... in rebus tam eximiis et divinis (Rodbertus Gudlando monacho).
-- Quaeris
a me, carissime, benedictiones patriarcharum, ut novo edisseram opere, maxime
eas, in quibus Moyses in fine Deuteronomii duodecimn tribus Israel benedicere
videtur.
Stegmüller 6260.
Editions:
1. Paschasii Radberti De benedictionibus
Patriarcharum Iacob et Moysi cura et studio Bedae Paulus O.S.B. Corpus
Christianorum Continuatio Mediaeualis XCVI. Turnhout: Brepols, 1993..
Manuscripts:
1. Reading, Museum 40.47 (Portsmouth, Virtue and Cahill
Library 8473). saec. xii. (S)
Bibliography:
1. Blanchard, P., "Un traité
de benedictionibus patriarcharum de Paschase Radbert?" Revue Bénédictione, t. 28 (1911)
37.2.
[Paschasius Radbertus] Expositio in Psalmum 44.
Inc.: Cum
sollicitudine pastoralis officii, curisque regiminis et negotiis actionum essem
tandem ...
II Quamvis de occultis et obscuris diu multumque, virgo Christi,
tractatum sit, non adeo a nobis ignorantia depulsa est.
-- Eructavit (Ps.
44, 2 -- Per quod solum est omne bonum, et ideo diligendus, quia bonus, et
utcumque boni esse possumus, ab ipso est ... accensis luminibus clarius erigere
valeamus.
III Notum est omnibus, sanctum Moysen duas testamenti foederis
tabulas utrasque digito Dei conscriptas accepisse.
-- Astitit regina (Ps.
44, 10) -- Ubi eisdem paene lineamentis formam exornat uxoris, quam reginam suo dedicat filio.
Expl.: ...
quas prout licuit impraesentiarum nausimus in titulo vestrae dotis.
Stegmüller 6261.
Editions:
1. PL 120: 993-1060.
2. Beda Paulus,
ed. Corpus Christianorum. Continuatio Medievalis.
Manuscripts:
1. Paris,
Bibliothèque Nationale lat. 12298. saec. xii. (S)
37.3. [Paschasius
Radbertus] Expositio in Lamentationes Jeremiae.
Inc.: Multo
cogor longoque confectus vitae taedio, tristes lacrimarum inire modos ... qui et
senectutue coaequaris, et quotidianus precum fletibus antecellis (Paschasius
Odilmanno Severo).
-- Sicut in divinis litteris diversa leguntur cantica,
ita et Spiritu sancto reserante lamentationes diversae. Et sicut proprie
appellatur liber Salomonis Canticum canticorum, ita et appellari queunt Threni
Jeremiae Lamentationes lamentationum ... qui moerens spiritu repletus aiebat,
dicens:
I Quomodo sedet -- Non quod hic moenia civitatis Hierusalem lugeat,
sed per eam tropice populus in captivitatem ductus amare plangitur ... ad veniam
merear exaudiri.
II Inter nos ex parte, ut dictum est, virorum carissime, in
dandis accipiendisque muneribus ... quod gaudeas malis amaricatus.
--
Reddidi ergo in prioribus singulis sapphici metri clausulis ternorum versuum
singulas cum interpretationibus suis litteras.
-- Quomodo obtexit (2, 1) --
In his tribus sapphici metri alphabetis unum principium est dictionis ...,
congruenter imponimus.
III Non nostri operis est, frater et consenex, falsas
poetarum fabulas iam revolvere ... vel sero abluar lacrimarum.
-- Quantum
conspicio in haec quasi funebri totius corporis lamentatione, profundiora de
Christo.
-- Ego vir videns (3, 1) -- Quoniam horum unum, quamvis omni
corpori conveniat, melius tamen capiti ... fletibus relegendus.
IV Tribus
decursis in Lamentationibus litterarum alphabetis, superest, ut quartum quadrato
mysticae significationis recenseamus numero ... vera in Christo libertas.
--
Quomodo obscuratum (4, 1) -- Per aurum namque obscuratum propheta Judaeorum
plangit perfidiam ... peccare decreverunt, si licuisset.
V Quintus igitur
liber non eadem lege est editus, qua praemissi quattuor ... defleant totius
saeculi ruinas et peccata.
-- Recordare (5,1) -- Quod sane lamentum miro
modo canticum Jeremiae appellatur.
Expl.: ... neque per paenitentiam
excrescentibus culpis flagella cessant.
Stegmüller 6262.
Editions:
1. Reuerendi patris domini Pascasii
Ratperti abbatis Corbiensis ordinis sancti Benedicti, viri tam in diuinis quam
humanis litteris eruditissimi, commentaria in Lamentationibus Ieremie prophete.
Basel: Iacobi Pfortzhemij ciuis Basilien, 1502.
2. Cologne, 1532.
3.
J. Sirmond, S. Paschasii Radberti abbatis
Corbiensis Opera. Paris, 1618, 1307-1550.
4. PL 120: 1059-1256.
5.
Dümmler, E. Epistolae Aeui Carolini
4: 136-138. MGH
6. Paulus, Bedae, ed. Pascasii Radberti Expositio in Lamentationes
Hieremiae Libri Quinque. Corpus Christianorum. Continuatio Mediaeualis
LXXXV. Turnholti: Typographi Brepols Editores Pontificii, 1988.
Manuscripts:
1. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz Hamilton
481, f. 1r-95r. saec. xi-xii.
2. Charleville,
Bibliothèque municipale 157. saec. xii. (S)
3. Charleville, Bibliothèque
municipale 159. saec. xii. (S)
4. Dijon, Bibliothèque municipale 68, f.
1-107r. saec. xii. Citeaux. (S)
5. Engelberg, Stiftsbibliothek,
f. 1-173. (S)
6. Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. perg, 146, f.
3r-112r. saec. xi. Reichenau. (S)
7. London, British
Library Royal 3.A.4, f. 1- 119. (S)
8. Madrid, Biblioteca Nacionale 81
(221), f. 97r-197v. saec. xiii. (S)
9. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12294. 132 ff. saec. x. O: Corbie; P: St.
Germain-des-Prés. (S)
10. Paris, Bibliothèque nationale de Fance lat. 12295.
168 ff. saec. xii. O: Corbie; P: St. Germain-des-Prés. (S)
11. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 17454. 194 ff. saec. xii; St. Martin des
Champs. (S)
12. Salzburg, Sankt Petri, a VI 32, f. 63-103. saec. 32. (S)
13. Schaffhausen, Ministerialbibliothek Min. 87. saec. xii. 120 ff. (S)
14. Troyes, Bibliothèque municipale 448, f. 1r-111v.
saec. xii. Clairvaux. (S)
15. Troyes, Bibliothèque municipale 558. saec.
xii. Clairvaux. (S)
37.4. [Paschasius Radbertus] Expositio in
Matheo.
Inc.: Dum sacrae professionis oboedientia coram fratribus
euangelium ...
-- Sanctuarum Scriptuarum uirtus nec adeo est obscurata
mysterii ut ea ...
I Liber, inquit Matheus, generationis -- Cur autem tali
exorsus sit proemio, non ab re factum credimus. Futurum enim forsitan hunc
Faustum noverat, qui testamentum vetus non reciperet, et ideo tali usus est
principio ... cernere contuendo valeamus.
II Qui rerum gestarum figuras et
omnium prophetarum praesagia in manibus nunc habemus ... percipere non
potuerunt.
-- Cum esset, inquit, desponsata (Matt. 1, 18) -- Ubi primum
recte quaeritur, quid sit, quod Isaias simplicem tantum virginem repromittat,
dicens (Is. 7, 14): Ecce virgo concipiet.
IV Quoties navis a portu solvitur
... quoniam ipsi Deum videbunt.
-- Hactenus iustitia evangelii suis partibus
usque ad plenam omnium et dilectionem inimicorum redintegrata.
-- Cavete,
inquit, ne iustitiam (6, 1) -- Iustitia autem nostra quid velit significare ...
Domino manu tangente plenius purgemur.
XII Quondam adhuc puer cum essem, et
ingens transnatare pelagus vellem ... devotus vel quam sero reddo.
-- Cum
esset Jesus (26, 6) -- Multi doctorum de hoc loco dubitant, utrumne de hac una
eademque muliere quattuor evangelistae sunt locuti.
Expl.: ... securi suas
animas Deo in pace commendarunt, pro cuius amore mori non timuerunt.
--
Ecce, fratres carissimi, vestro appulsus amore ac desiderio ... et spiritu oris
eius omnis virtus eorum (Ps. 32, 6). Quod si eorum, procul dubio et sanctorum.
Stegmüller 6263.
Editions:
1. J. Sirmond, S. Paschasii Radberti Abbatis Corbiensis
opera. Paris, 1618, 1-1222.
2. PL 120: 31-994.
3. E. Dümmler, MGH
Epistolae 4: 138-149. Prologue only.
4. Pascasii Radberti Expositio in Matheo
Libri XII cura et studio Bedae Paulus. Corpus Christianorum, Continuatio
Mediaeualis LVI (Turnholt: Brepols, 1984).
Manuscripts:
1. Douai,
Bibliothèque municipale 348. 122 ff. saec. xii. Anchin. Books 1-4. (S)
2.
Laon, Bibliothèque municipale 67. 215 ff. saec. ix. Corbie. Books 1-4. (S)
3. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2403. 165 ff. saec. xii.
Fécamp. Books 5-8. (S)
4. Paris, Bibliothèque nationale de France lat.
12296. 162 ff. saec. ix mid. Corbie. Books 1-4. (S)
5. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 12297. saec. xii. Corbie. Books 5-8. (S)
6. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12298. 212 ff. saec. xii. Books 9-12. (S)
7. Rouen, Bibliothèque municipale 141 (A 244). 173 ff. saec. ix. Jumièges.
Books 5-8. (S)
38. Paul the Deacon.
38.1. [Paul the
Deacon] Homiliarum.
Editions:
1. Homeliarius doctor[um] In
Eva[n]gelia dominicalia de tempore et de sanctis per anni cursum: cu[m]
insertione trium libroru[m] Alcuini de fide Trinitatis nova limataq[ue]
castigatione cu[m] in sententiar[um] distincta expunctatione tum
concorda[n]tiar[um]Biblie dilige[n]tissima revisione examussim emendatus
apposito ad calcem principaliu[m] sententiarum totius operis alphabetario
indice: siue quod vocant registro. Basiliensis: Nicolai Kessler, 1506.
CLXVI, LXXV, [8] leaves ; 29 cm. (fol.)
Manuscripts:
1. Leiden,
Universiteitsbibliothek Voss F.4. saec. ix-x. P: St. Denis.
2. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 7383. saec. xi inc.; S. Germany. 277 ff.
39. Petrus Archdiaconus = Peter of
Pisa?
39.1. [Petrus Archdiaconus] Quaestiones in Danielem
Prophetam a Petro Archidiacono Enodatae.
Inc.: Quae sunt illa regna
quae in visione sua vidit Nabochodonosor rex? ...
Expl.: ... quia dicebat
rex Berenicen consortem regni, et hanc concubinam.
Stegmüller 6413.
Editions:
1. E. Martène and V. Durand, Veterum scriptorum ... amplissima
collectio, 1727.
2. PL 96: 1347-1362.
Manuscripts:
1. Brussels,
Bibliothèque Royale II 2572, f. 1v-17v. saec. viii ex.;
Stavelot. CLA 10:1553.
40. Prudentius of Troyes.
40.1. [Prudentius of Troyes] Breviarium psalterii.
Inc.: Verba
mea auribus percipe ...
Expl.: ... Salus mea de manu Domini et gloria mea in
conspectu Dei.
Stegmüller 7016.
Editions:
1. Vezzosi, ed. Thomasii opera omnia, Rome, 1749, II, p.
576-580.
2. PL 115: 1451-1456.
Manuscripts:
1. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 1722 (Mazarin 1338; Regius 3985), f. 109-112. saec.
xii-xiii; Amiens, Abbey of Notre-Dame de Chercamp.
2. Paris, Bibliothèque
nationale de France lat. 3761, f. 76-110. saec. xii.
3. Vatican, Bibliioteca
Apostolica Reg. lat. 338, f. 104v-112. saec. x ex.
4. Vatican,
Biblioteca Apostolica Chigi C VI 173, f. 51. saec. xi; Rome ?
5. Vatican,
Biblioteca Apostolica Ross. 184, f. 253-256v. saec. xi-xii;
Tegernsee
.
40.2. [Prudentius of Troyes] Flores Psalmorum.
Inc.: Domine
Iesu Christe rex altissime Filius benedicti Patris, fac me sociari inter viros
beatos ...
Expl. ... Tibi laus, tibi honor, tibi gloria Deo Patri et Filio
et Spiritui sancto qui sine fine regnas in s. s. Amen.
Stegmüller 7016,1.
Editions:
1. J. Bianchini, Thomasii opera omnia. Rome, 1741,
465-476.
2. Pierre Salmon, Analecta
Liturgica. Extraits des manuscrits liturgiques de la Bibliothèque Vaticane.
Contribution à l'histoire de la prière chrétienne. Studi e Testi, 273. Città
del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1974, 93-119.
Manuscripts:
1. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 3761, f. 76-110. saec. xii.
2. Siena, Biblioteca Communale F.II. 18 (15).
3. Toulouse, Bibliothèque
municipale 144.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 84, f. 251-274. saec.
xi; Nonantola.
5. Vatican, Biblioteca Apostolica Chigi C VI 173, f.
11v-16v, 19-20, 17-18, 22-23, 21. saec. xi; Rome ?
6.
Vatican, Biblioteca Apostolica Chigi D V 77, f. 1-43v. saec. xi;
Vulturno, St. Vincent.
7. Vatican, Biblioteca Apostolica Reg. lat. 334, f.
1-30v. saec. xi-xii; St. Dominique de Sora.
Rabanus
Maurus see Hrabanus Maurus.
41. Rahingus, fl. saec. x;
Flavigny.
41.1. [Rahingus] Expositio in epistolas
Pauli.
Inc: Epistolae Pauli ad Romanos causa haec est: Ecclesiam e
duobus populis ... melior factus est.
-- Iam dudum Saulus ... penetralia
Christi.
-- Romani sunt in partes ... ab Athenis.
-- Paulus servus -
Paulus quoque, ut beatus Augustinus tradit, a parvitate et mediocritate
humilitatis, qua postquam fidei iugo colla submisit.
Expl.: ... Arbitri
praesidio tutus superni ego, Rahingus vocatus, monachus, hunc epistolarum beati
Pauli apostoli codicem ob commoditatis studium discere cupientium proprio sudore
elaboravi.
Stegmüller 7152.
Manuscripts:
1. Orléans, Bibliothèque
municipale 82, f. 1-155. saec. x.
42. Remigius of
Auxerre.
42.1. [Remigius of Auxerre] Expositio in
Genesim.
Inc.: Scriptoribus Hebraeorum hic mos esse traditur, ut
voluminibus, quae componunt ... doctrinam illius et miracula exequatur.
-
Constat autem huius Geneseos librum multiplicibus etiam ad litteram
profunditatibus involutum, propter quod etiam magistri Hebraeorum non permittunt
adolescentiores quoque discipulos ... curavit destruere, ita est exorsus.
-
In principio creavit - Quibus verbis aperte declarat, a Deo hunc mundum tempore,
quo voluit, de nihilo incredibili velocitate factum et quasi in momento simul
creatum ... libros dicamus esse corruptos.
- Noe vero, cum qauingentorum
(Gen. 5,32) - Hoc autem in loco periculose quidem errantes vel angelos vel
daemones filios Dei dici putaverunt ... per orbem terrae incredulum genus
spargitur (Historia Noe).
- Ruben primogenitus (Gen. 49,2) - Patet litterae
sensus, quia beatus Jacob primum filium Ruben ex Lia uxore sua susceperit, qui
si digne tanto patre, ad eum primogenitura regnumque pertineret.
Expl.: ...
quo diu incorrupta durare potuissent cuncta paene Scriptura testatur.
Stegmüller 7195.
Editions:
1. Burton Van Name Edwards in Corpus
Christianorum, Continuatio mediaeualis, 136. Turnholt: Brepols, 1999.
Manuscripts:
Family alpha
1. Vatican, Biblioteca Apostolica lat.
646, f. 1r-82v. saec. ix ex - saec. x inc. O: north of
Auxerre, perhaps Reims; P: Burgundy, St. Vivant. (S)
2. Rimini, Biblioteca
Civica Gambalunga SC-385, f. 1r-24v. saec. xviii. O-P:
Cardinal Garempi.
3. Troyes, Bibliothèque municipale 387, f.
1r-27v. saec. x ex.-xi inc. O: France; P: Dijon, St.
Bénigne, Bouhier. (S)
4. Berlin, Preussischer Kulturbesitz theol. lat. 299.
saec. xii. Pontigny. (S)
5. Toulouse, Bibliothèque municipale 160, f.
1v-50r. saec. xi. (S)
Family gamma
6. Barcelona,
Archivo Capitular 64, f. 1va-27vb. saec. x2. O:
Catalonia (?).
7. Rome, Biblioteca Vallicelliana C.36, f.
1ra-14rb. saec. xii ex. P: S. Italy (?). (S)
Family ß
8. Paris, Bibliothèque Mazarine 234, f. 50r-110v.
saec. xi. P: Clunaic (?). (S)
9. Avranches, Bibliothèque municipale 109, f.
1r-35r. saec. xii ex. O-P: Mont-Saint-Michel.
10.
Grenoble, Bibliothèque municipale 275 (347), f.
77ra-125vb. saec. xii. P: Notre Dame des Portes.
11.
Paris, Bibliothèque nationale lat. 9420, f. 73ra-98va.
saec. xiv.
St. Peters, Salzburg, cat. (saec. xii): 144 Remigius super
Genesim, item Angelomus diaconus in Genesim.
42.2. [Remigius of Auxerre]
Glosae in Exodum.
Inc.: Incipit Elesmoth. Id est Exodus,
quod Hebraice Elesmoth dicitur; hoc in nostra sonat lingua exitus ...
Expl.:
... Similiter euectae sunt gentes de Ierusalem caelesti, id est eiecit inde
immundos spiritus, et dedit illam credentibus in se. Expliciunt glosae in
Exodum.
Stegmüller 7197.
Manuscripts:
1. The Hague, Museum
Meermanno-Westreenianum 10.A.7, f. 27ra-33va. saec. xii.
*
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 3704, f.
67r-86v. saec. xi.*
3. Paris, Bibliothèque nationale
n.a.l. 762, f. 58v-68v. saec. x. P: Trier, St. Maximin.*
4. Reims, Bibliothèque municipale 451, f. 128r-145r.
saec. xii. St. Thierry, Reims *
Attribution to Remigius based on weak
circumstantial evidence. Haimo of Auxerre or Israel Scottus could also have
written this commentary, or it could just be an anonymous late-Carolingian
product, influenced by the school of Auxerre.
42.3 [Remigius of Auxerre]
Glosae in Leviticum.
Inc: Incipiunt in libro uaiecra, id
est Leuiticus. (1,1) Vaiecra Hebraice, Latine dicitur uocauit, quoniam de
principiis suis accipiunt libri isti nomina. Expl.: ... Et depositione maiorum.
(27,22) Id est nobilium hominum.
Stegmüller 7198.
Manuscripts:
1.
The Hague, Museum Meermanno-Westreenianum 10.A.7, f.
33va-35rb. saec. xii.
2. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 3704, f. 86v-91v. saec. xi.
3.
Paris, Bibliothèque nationale n.a.l. 762, f. 68v-71v.
saec. x. P: Trier, St. Maximin.
4. Reims, Bibliothèque municipale 451, f.
145r-149v. saec. xii. St. Thierry, Reims
Attribution
to Remigius based on weak circumstantial evidence. Haimo of Auxerre or Israel
Scottus could also have written this commentary, or it could just be an
anonymous late-Carolingian product, influenced by the school of Auxerre.
42.3 [Remigius of Auxerre] Glosae in Librum Numerorum.
Inc: Incipiunt in libro uaiedaber, quod est: locutus est Dominus, in nostra
lingua, quoniam, sicut iam dixi, de principiis librorum, accipiunt Hebraeorum
libri nomina. Expl.: ... Similiter post mortem Christi licentiam habuerunt boni
ire ad caelestem patriam unde primus Adam peccatis suis merentibus electus fuit.
Stegmüller 7199.
Manuscripts:
1. The Hague, Museum
Meermanno-Westreenianum 10.A.7, f. 35rb- 37rb. saec. xii.
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 3704, f.
91v-97r. saec. xi.
3. Paris, Bibliothèque nationale,
n.a.l. 762, f. 71v-74v. saec. x. P: Trier, St. Maximin.
4. Reims, Bibliothèque municipale, 451, f. 149v-154v.
saec. xii. St. Thierry, Reims
Attribution to Remigius based on weak
circumstantial evidence. Haimo of Auxerre or Israel Scottus could also have
written this commentary, or it could just be an anonymous late-Carolingian
product, influenced by the school of Auxerre.
42.5. [Remigius of
Auxerre] Glosae in Iosuae
Inc.: Tandem finito Pentatheuco.
Id est quinque libris Moysi ...
--Et factum est post mortem Moysi. Idioma
Hebraeorumm est a coniunctionibus ...
Expl.: ... Nec ignoscet sceleribus
uestris. (24,19) Videlicet nisi peccandi feceritis. <brStegmüller 7201.
Authorship uncertain. Stegmüller places under Remigius due to its
preservation in 2 MSS containing a commentary on Genesis attributed to Remigius
(Stegmüller 7194), which is more probably written by Haimo.
Manuscripts:
1. The Hague, Museum Meermanno-Westreenianum 10.A.7, f. 48-49. saec. xii.
*
2. Munich. Bayerische Staatsbibliothek clm 3704, f.
128v-131v. saec. xi. Augsburg.*
3. Paris. Bibliothèque
nationale n.a.l. 762, f. 97r-99r. saec. x. Trier, St.
Maximin.*
4. Reims, Bibliothèque municipale 451, f.
185r-188v. saec. xii. Reims, St. Thierry. Incomplete.*
42.6. [Remigius of Auxerre] Expositio in Psalmos (Versio
A)
Inc.: Prophetia est inspiratio divina, eventus rerum aut per
facta ...
Inc. [Ps. 1]: Beatus vir. Psalmus iste non habet titulum ...
Expl. [Ps. 114,6] ... esse humiliatum postea liberatum.
Stegmüller 7212.
Manuscripts:
1. Reims, Bibliothèque municipale 132,
1ra-184ra. saec x1. O-P: Reims, Saint-Remi. Up
to Ps. 114, 6. (J) *
2. Reims, Bibliothèque municipale 133, f.
1v-229. 969-988. Reims. (J)
3. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek
312, p. 3-237. saec. xii. Up to Ps. 114,6. (J)
Bibliography: A. Vaccari, "Il
genuino commento ai Salmi di Remigio di Auxerre," Biblica 26 (1945), 52-99 and
in: A. Vaccari, Scritti di Erudizione e
Filologia I (Rome 1952) 283-329.
42.6a. [Remigius of Auxerre]
Expositio in Psalmos. (Versio B)
Inc.: Dicendum est, quid
sit prophetia. Prophetia est divina inspiratio, eventus futurarum rerum aut
factis aut dictis aut somnis immovili veritate denuntians. Factis, sicut in
dormitione Adae et formatione Evae ex latere ipsius ... quam ceterae scripturae.
- (Beatus vir) - Hic Psalmus sine titulo est, quia ipse est titulus et
praefatio aliorum ... et sancto viro accipitur.
Expl: spiritaliter volebat
intelligi, aptissimo librum fine concludit: Omnis, inquit, spiritus laudet
Dominum.
Stegmüller 7213.
Editions:
None.
Manuscripts:
1.
Arezzo, Confraternità dei laici 312, f. 1-39. saec. xii1. O: Italy;
P: Camadoli. (S-J)
2. Berlin, Preussischer Kulturbesitz Hamilton 565. 144
ff. saec. x ex. N. Italy. Up to Ps. 118. (J) *
3. Cesena, Biblioteca Comunale
Malatestiana Pl. VII sin. 3, f. 1-147. saec. xv. Ps. 1-138 only. (S)
4.
Ferrara, Biblioteca Comunale Ariostea Cl IIa 56, f. 1v-224. saec.
xii. O: Italian. (J)
5. Florence, Biblioteca Medicea-Laurenziana Plut. 24.4,
f. 1-305. saec. xv. O: Florence. (J)
6., Florence, Laurenziana, Fesul. 79,
f. 1va-126vb. saec. xii. (S,J)
7. Lucca, Capitolo 5,
f. 1-137. saec. xii. (S,J)
8. Milan, Ambrosiana H 162 inf., f. 1-43. saec.
xviii. Ps. 1-13 only. (S,J)
9. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
18117, f. 1-183. saec. xi2/3. Tegernsee. (S)
10. Lyon,
Bibliothèque municipale 788, f. 59-66; 41-48. saec. ix4/4. P: Lyon,
cathedral; Baluze. (J)
11. Paris, Bibliothèque nationale de France, Baluze
270, f. 105-105v, 112-113v; 106-106v. saec.
ix4. (J)
12. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 546
(Rigault 873; Dupuy 953; Regius 4384), f. 1-167. saec. xiii. Soissons. (S,J)
13. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2460, f. 2-88. saec.
ix4/4. O: France; P: Baluze. On Ps. 1-44 only. (J)
14. Rome,
Biblioteca Nazionale Centrale Sessoriana 45 (1364), f. 6v-
268v. 1002-1035. O: Nonantola; P: Rome, Santa Croce in Gerusalemme.
(J)
15. Siena, Comunale F IV 8, f. 1-188. saec. xii. Monte Oliveto. (S,J)
16. Valencia, Biblioteca universitaria 167, f.
1a-155vb. saec. xv. P; Ferdinand I of Aragon. (J)
17.
Valencia, Biblioteca universitaria 606. saec. xi. (S-J)
18. Vatican,
Biblioteca Apostolica Urb. lat. 85, f. 1ra-168ra. saec.
xv. P: Federico da Montefeltro. (S-J)
19. Wolfenbüttel, Herzog August
Bibliothek 4089 (Weissenburg 5), f. 2ra-274ra. saec. xi
inc. (S)
Possible:
1. Amiens, Bibliothèque de la Ville 48. saec. xii.
2. Arras, Bibliothèque de la Ville 332. saec. xiii inc.
3. Ghent,
Bibliothèque de la Ville et de l'Université 448. saec. xii.
4. Munich,
Bayerische Staatsbibliothrk Clm 14360. saec. xiii.
5. Paris, Bibliothèque de
l'Arsénal 81. saec. xiii.
6. Paris, Bibliothèque de l'Arsénal 1132. saec.
xii.
7. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 440, f. 33- . saec.
xii.
8. Paris, Bibliothèque nationale de France lat 12006. saec. xii.
9.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13191. saec. xii.
10. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 18586. saec. xii.
11. Valenciennes,
Bibliothèque de la Ville 37. saec. xii in.
12. Vienna, Österrischische
Nationalbibliothek 448, f. 52-81. saec. xii. Text similar to Paris BnF lat.
440.
Unknown type:
1. Lilienfeld, Cistercienserstift, 193. saec. xiv. 345
ff.
42.7. [Remigius of
Auxerre] Enarratio in
Iohel.
Inc.: Verbum Domini quod factum est ad Iohel filium Patuhel. Dicit beatus Hieronimus in Septuaginta interpretibus haberi: Bathuel, sed melius, ut legamus: Phatuel, quod interpretatur: Latitudo dei, vel: Aperiens Deus. Tradunt Hebraei, sicut iam in aliorum prophetarum exordio diximus, quod in cuiuscumque prophetae initio … generaliter autem super omnes.
-- Verbum Domini – Istud est Verbum, de quo Iohannes dicit: In principio erat Verbum. Non debemus putare, quod Verbum Dei Patris sit factum ex tempore.
-- Canite tuba. – Istud est caput secundum. In quo vox dei omnipotentis loquitur ad prophetam.
Expl.: …portas Sion sper omnia tabernacula Iacob. Quae, videlicet Sion, multitude electorum est.
Stegmüller 7222
Editions:
1. Enarrationes vetustissimorum theologorum, in Acta quidem Apostolrou et in omnes D. Pauli ac Catholicas epistolas ab Oecumenio: in Apocalypsim verò, ab Aretha Caesarêae Cappadociae episcopo magna cura collectae: Iohanne Hentenio interprete … Praeterea Remigii Altisiodorensis episcope, luculentissima in undecim posteriores prophetas, enarratio. Antweriae, 1545, l. cclxvra-cclxxrb.
2. Magna Bibliotheca Veterum Patrum, Cologne, 1618.
3. Maxima Bibliotheca Patrum, Lyons, 1677, t. 16.
Manuscripts:
1. Albi, Bibliothèque municipale 31, f. 53r-60v. saec. ix.
2. Auxerre, Bibliothèque municipale 49, f. 34ra-42va. saec. xii
3. Barcelona, Archivo Capitular 64, f. 101ra-107r. saec. xi-xiii.
4. Grenoble, Bibliothèque municipale 216 (237), f. 25ra-38ra. saec. xiii; Chartreuse des Portes.
5. Grenoble, Bibliothèque municipale 310 (238), f. 27vb-45ra. saec. xiii; Grande Chartreuse.
6. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 3000, f. 25r-39v. saec. xii.
7. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 15313, f. 15r-23ra. saec. xii.
8. Turin, Biblioteca nazionale 531 (D V 17), f. 219r-227v. saec. xi.
9. Troyes, Bibliothèque municipale 42, f. 14ra-21vb. saec. xii. Clairvaux.
10. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 647. f. 37va-59ra. saec. xii.
See Stegmüller 3089 (23.8b)
42.8. Commentum in Amos
Prophetam
Inc.: Amos propheta, qui tertius in ordine duodecim prophetarum continetur, non fuit ipse pater Isaiae, quamquam et ille propheta extiterit … perpauca de duabus loquens.
-- Verba Amos, qui fuit in pastoribus – Subauditur: Locis, Thecue. Illius oppidi. Quae. Verba. Vidit super Israel. Hoc est contra decem tribus. In diebus Oziae, Regis Iuda, et in diebus Ieroboam, filii Ioas, Regis Israel, ante duos annos terraemotus. Quid est, quod dicit: Verba, quae vidit super Israel? Quis potest verba videre? Notandum, quo saepe in Scriptura sacra ‘videre’ pro ‘intelligere’ ponitur.
Expl.: … sed mente videndo, et intelligendo non esuriet neque sitiet ultra..
Stegmüller 7223.
Cf. 23.8c (Haimo of Auxerre)
Stegmüller 3090
Editions .
1. Enarrationes vetustissimorum theologorum, in Acta quidem Apostolrou et in omnes D. Pauli ac Catholicas epistolas ab Oecumenio: in Apocalypsim verò, ab Aretha Caesarêae Cappadociae episcopo magna cura collectae: Iohanne Hentenio interprete … Praeterea Remigii Altisiodorensis episcope, luculentissima in undecim posteriores prophetas, enarratio. Antweriae, 1545, l. cclxxva-cclxxviiivb.
2. Magna Bibliotheca Veterum Patrum, Cologne, 1618, t. 9, pt. 2: 558-68.
3. Maxima Bibliotheca Patrum, Lyons, 1677, t. 16: 982-985.
Manuscripts:
1. Auxerre, Bibliothèque municipale 49, f.
42va-56rb. saec. xiii. (I)
2. Barcelona, Archivo Capitular 64, f.
107rb-117rb. Saec. xi. Stegmüller
8513.
3. Grenoble, Bibliothèque municipale 21
(237), f. 38ra-61va. saec. xiii; Chartreuse de Portes. (I-P)
4. Grenoble, Bibliothèque municipale 310 (238), f. 27vb-45ra. saec. xiii. Grande Chartreuse. (I-P).
5. Paris, Bibliothèque national de France lat. 3000, f. 39v-62r. saec. xii. (I-P)
6. Paris, Bibliothèque national de France lat. 15313, f. 23rb-35va saec. xii; Sorbonne. (I-P)
7. Troyes, Bibliothèque municipale 42, f. 21vb-33va. saec. xii; Clairvaux. (I-P)
8. Turin, Biblioteca Nazionale
531 (D V 17), f. 227v-241v. saec. xi.
7. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 647, f. 59vb-90va. saec. xii4/4. (I-P)
42.9. [Remigius of Auxerre] Commentum in Abdias Prophetam.
Inc.: Abdias propheta, quem explanandum suscepimus, ab Hebraeis dicitur esse, his qui sub Achab …
—(Visio Abdiae) – Potest hic quaeri, cur haec visio, visio Abdiae dicitur. Non dicitur visio Idumaeae, sed Abrahae, id est servi Domini..
Expl.: … et erit Dominio regnum. Quia ipse habebitur rex et Dominus omnium saeculorum. Amen, Explicit Abdias.
Stegmüller 7224.
Cf. 23.8d (Haimo of Auxerre) Stegmüller 3091; PL 117: 119-128.
Editions:
1. Enarrationes vetustissimorum theologorum, in Acta quidem Apostolrou et in omnes D. Pauli ac Catholicas epistolas ab Oecumenio: in Apocalypsim verò, ab Aretha Caesarêae Cappadociae episcopo magna cura collectae: Iohanne Hentenio interprete … Praeterea Remigii Altisiodorensis episcope, luculentissima in undecim posteriores prophetas, enarratio. Antweriae, 1545, l. cclxxixr-cclxxxir.
2. Magna Bibliotheca Veterum Patrum, Cologne, 1618, t. 9, pt. 2: 569-572.
3. Maxima Bibliotheca Patrum, Lyons, 1677, t. 16: 982-985.
Manuscripts:
1. Auxerre, Bibliothèque municipale 49, f.
56rb-59vb. saec. xiii. (I)
2. Grenoble, Bibliothèque municipale 216
(237), f. 61va-69vb. saec. xiii; Chartreuse de Portes. (I-P)
3. Grenoble, Bibliothèque municipale 310 (238), f. 45rb-59vb. saec. xiii. Grande Chartreuse. (I-P).
4. Paris, Bibliothèque national de France lat. 3000, f. 62r-68r. saec. xii. (I-P)
5. Paris, Bibliothèque national de France lat. 15313, f. 36va-40ra. saec. xii; Sorbonne. (I-P)
6. Troyes, Bibliothèque municipale 42, f. 33va-36vb. saec. xii; Clairvaux. (I-P)
7. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 647, f. 90va-97va. saec. xii4/4. (I-P)
42.10
[Remigius of Auxerre]
Commentum in Danielem.
Inc.: Incipit in libro Danielis Prologus.
Cum me reclusissem in pistrino. Pro magno labore posuit pistrinum, quia sicut
...
- De semine tyrannorum. (1,3) Id est regum. Antiquitus enim reges
tyrannos uocabant. Expl.: ... quod dicit spiritum iunioris. De Daniel
intellegitur qui erat aetate iuuenis, iunioris subauditur pueri.
Stegmüller 7221.
Manuscripts:
1. Munich. Bayerische Staatsbibliothek clm 3704, f.
166v-170v. saec. xi. Augsburg.
2. Paris. Bibliothèque
nationale n.a.l. 762, f. 125v-128. saec. x. Trier, St. Maximin.
(I)
42.11 .[Remigiius of Auxerre] Commentum in Cant. Habac.
Inc.: (Domine, audivi.) – Habacuc in oratione sua cum cantico, cui nisi Domino Christo dicit: Domine, audivi auditionem tuam, et timui. Domine, consideravi opera tua; expavi. Quid enim hoc est, nisi praecognitae novae ac repentinae salutis hominum ineffabilis admiration. In medio duorum animalium cognosceris. Quid est, nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysis et Eliae cum illo in monte sermocinantium.
Expl.: … gaudebo in Deo Jesu meo. Quod hi, quo volentes id latine ponere, nomen ipsum non posuerunt. Quid est nobis amicius et dulcius nominare.
Stegmüller 7225
Manuscripts:
1. Ivrea, Biblioteca Capitolare 2 (25), f. 146-148. saec. x. (S)
42.12
[Remigius of Auxerre]
Commentum in Mattheum.
Inc.: Admonendi sumus, ut spiritale
opus spiritali intentione aggrediamur. Nam quicumque spiritale opus spiritali
intentione non aggreditur, fructu sui laboris privatur. Vnde scriptum est
(Eccli. 2,14): Vae peccatori duabus viis ingredienti.
- Matthaeus publicanus
et telonarius fuit, sicut ipse in alio loco manifestat, cum ait (Matt. 9,9):
Praeteriens Jesus ... mysteriorum distributor.
-Marcus interpretatur
excelsus mandato, sive: In quo est mandatum. Et bene excelsus mandato, quia de
excelso Filio Dei ... dicens: Initium evangelii.
Lucas interpretatur: Ipse
consurgens, sive: Ipse elevans. Et pulchre consurgens, quia consurrexit de
infidelitate ... ut describeret evangelium.
- Johannes interpretatur Dei
gratia, sive: In quo est gratia. Dei gratia, quia prae omnibus discipulis
dilectus est a Domino ... et ideo bene quattuor sunt evangelistae.
- Initium
sancti evangelii - Initium est inchoatio vel alicuius rei principium, quasi
primum caput ... ad quam concurrebant omnes quasi ad fontem omnis doctrinae.
Expl.: ... usque ad consummationem saeculi. Qui digni sint caelesti
inhabitatione et mansione. Et ideo non est dubium, quia illi post istius vitae
certamina simul cum Domino regnabunt in caelis, qui in hoc praesenti saeculo in
hospitio sui cordis meruerunt eum habere mansorem.
Stegmüller 7226.
Editions:
1. F. A. Zaccaria, Bibliotheca Pistoriensis, Torino, 1752,
60-63.
Manuscripts:
1. Barcelona, Biblioteca de Catalunya (Institut
d'Etudes Catalans) 548, f. 3-298vb. saec. xi1; O: Italy;
P: Pau Ignasi de Dalmases i Ros (d. 1718). (S, J)
2. Bergamo, Biblioteca
Civica 635 (Psi. 1 sopra 23). saec. x-xi. f. 3ra-264vb. O:
Italy; P: Bergamo, Catedral. (J)
3. Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin -
Preussischer Kulturbesitz theol. lat. fol. 564, f.
2ra-299va. saec. xii3/4. O: N. Italy; P:
Benedictines de San Pietro in Monte Pedale de Civate. (J)
4. Bern,
Burgerbibliothek (Zesiger 1), f. 1v-132. saec. ix-x. O: N. Italy ?;
P: Trier, St. Maximin. (J)
5. Casale Monferrato, Seminario D 2, f.
1ra-232va. saec. xiv-xv. O: Italy; P: Casale Monferrato.
(S,J)
6. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 181 [Fol. Num. 135], p. 3-577. saec.
x. O: Sankt Gallen. (S,J)
7. Florence, Biblioteca Laurenziana Medicea Plut.
20,22. saec. xi1; O: Italy; P: Medici family. (S,J)
8. Florence,
Biblioteca Laurenziana Medicea Conv. Soppr. 306, f.
1ra-94va. saec. xiii. O: Italy; P. Vallombrosa. (S,J)
9. Florence, Biblioteca Laurenziana Medicea Mugello 7, f.
3ra-176rb. saec. xii. O: Italy; P: Castelfiorentino,
Catedral. (S,J)
10. Grenoble, Bibliothèque municipale 236 (314), f.
1ra-190va. saec. xii. O-P: Grande Chartreuse. Attributed to Remigius.
(S,J)
11. Ivrea, Biblioteca Capitolare 43 (LXXVI), f.
1rb-150vb. saec. x in. O: Ital. (S,J)
12. Madrid,
Biblioteca Nacionale 54 (198; B 4), f. 1ra-201ra. saec.
xi3/4. O: Italy; P: Messina.. Attributed to Remigius. (S,J)
13.
Mantua, Biblioteca Comunale 342 (C. IV. 1), f. 1-235. saec. xii. O: Italy; P.
San Benedetto Po. (J)
14. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 165, f.
1-591v. 1552. Attributed to Remigius. (S,J)
15. Naples,
Biblioteca Nazionale VI D 76, f. 1-236. saec. xii4/4. O: Italy (S)
16. Padua, Biblioteca Antoniana 357, f. 1-80. saec. xii. (S,J)
17.
Pistoia, Archivio Capitolare 158, f. 2ra-151vb. saec.
xii1/4. (J)
18. Siena, Biblioteca Communale F I 8, p. 1-265.
saec. xii2/4. (S,J)
19. Vatican, Biblioteca Apostolica Barb. lat.
604 (XIII.13), p. 1a-273a. saec. xi. O: Italy. (J)
20.
Vatican, Biblioteca Apostolica Barb. lat. 627 (XIII.36). saec. xi. Attributed to
Remigius. (J)
21. Vatican, Biblioteca Apostolica Ottob. lat. 3294, f.
1ra-226rb. saec. xv. (S,J)
22. Vatican, Biblioteca
Apostolica Reg. lat. 2098. saec. xi. O: Italy; P: Santa Croce in Gerusalemme.
(S,J)
23. Vatican, Biblioteca Apostolica Urb. lat. 89. saec. xv. (S,J)
24. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 648. saec. xi. Attributed to
Remigius. (S,J)
25. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 6762, f.
5ra-280ra. saec. xi. (J)
26. Vatican, Biblioteca
Apostolica lat. 10144, f. 1-384. saec. xix. Uccelli. (S,J)
Cluni, cat.
(saec. xii): 418 Volumen in quo continentur passio sancti Juliani, commentum
Remigii in Matheum, sermo de primo psalmo, passio sancti Eusebii, vitaque sancti
Caesarii.
42.12a. Commentum in Mattheum (reworked
version).
Inc. Domini nostri Iesu Christi doctrina, quam in eius
nomine ...
- Vespere sabbati (Matt. 28,1) - A parte significavit totum, id
est a vespere significavit totam noctem.
Expl.: ... vobiscum sum omnibus
diebus. Per divinitatem. Quibus verbis monstratur, quia usque ad finem saeculi
non deerunt sancti futuri, qui Dominum mereantur et hic et in futuro habere
mansorem.
Stegmüller 7227.
Manuscripts:
1. Bologna, Archiginnasio A
926, f. 2va-132ra. saec. xiii. (S,J)
2. Busto Arsizio,
Biblioteca Capitolare I.4, f. 1ra-145vb. saec.
xii3/4. (S,J)
3. Vatican, Biblioteca Apostolica, lat. 1297, f.
1ra-181vb. saec. xii. O: Italy. (S,J)
4. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 715 (Theol. 107). O: Heiligenkreuz. saec.
xii. (S,J)
42.12b. [Remigius of Auxerre] Homeliae in
Mattheum.
Inc.: I. Sicut enim fulgur (Matt. 24,27; Dom. XXIV post
Pent.) - Nomine quoque orientis et occidentis totum orbem terrarum voluit
significare.
- XII Accesserunt ad Jesum scribae (Matt. 15,1; feria IV post
Dom. III Quadrag.) - Mira quidem scribarum et Pharisaeorum stultitia, qui
Dominum quidem reprehendebant ... fructus namque malarum cogitationum sunt
vitia, quae inde sequuntur.
Stegmüller 7226,1.
Editions:
1. Fontani,
F. Novae eruditorum deliciae, 3.
Florence, 1793, 82-280.
2. PL 131: 865-832.
3. Florilegium Casinense 3, 1887, p. 46-48;
63-65; 65-67 and 69-70 from Monte Cassino 117.
Manuscripts:
1. Augsburg,
Staats- und Stadtbibliothek 4o cod. 35. f. 11v-16. saec.
xv2. (J)
2. Avranches, Bibliothèque municipale 230, f.
173ra-173vb. saec. xiii. (J)
3. Florence, Biblioteca
Medicea Laurenziana Plut. 17, 36-43. saec. xi. (J)
4. Florence, Biblioteca
Medicea Laurenziana Plut. 18, 23, f. 79rb-83rb;
146ra-152va; 153vb-156ra;
184vb-187va. saec. xii. (J)
5. Florence, Biblioteca
Medicea Laurenziana, Plut 18, 24, f. 4va-5rb;
17rb-18rb; 44vb-45va;
91ra-92vb; 115vb-116rb;
188ra-188vb. saec. xi-xii. (J)
6. Florence, Biblioteca
Medicea Laurenziana, Plut. 21,10, p. 80a-82b;
83b-84b; 91a-93a;
104a-b, 111, 114b. saec. xii1/2. (J)
7. Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Aedilium 138, p. 5-7; 34-35;
65; 81; 109b-111b; 112-115a;
144b-146a et 191-192. saec. xi4/4. (J)
8.
Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Aedilium 142, p. 8-10,
48b-50a, 55b-50a, 78-79b,
82-88a, 96-98b, 113b-115b,
125b-131a, 191a-192a. saec. xii.
Attributed to Remigius. (J)
9. Florence, Biblioteca Riccardiana 224, f.
7rb-11va, 27va-31ra,
34va-38vb, 64va-68rb,
212rb-214rb, 214rb-216rb,
230rb-234ra, 253rb-255rb,
255rb-256vb. saec. xii. Source for Fontani's ed. (J)
10. Foligno, Biblioteca Comunale, C 168, f. 31-32. saec. xi ex. Hom. 7
11. Kremsmünster, CC 248, f. 177r-246v, saec. x, 1st
half. In 42 Homiliae de tempore in evangelia, pars hiemalis.
12. Madrid,
Biblioteca Nacionale 10 (B-2), f. 45va-47rb. saec. xii.
Italy. Attributed to Remigius. (J)
13. Madrid, Biblioteca Nacionale 78
(A-8), f. 8ra-12ra; 284ra-285rb.
saec. xii. Italy. Attributed to Remigius. (J)
14. Monte Cassino, Abbazia
117, p. 239-243; 422-426, 430-432, 450-452. saec. xi. O: Benevento; P: San
Eutizio in Valcastoriana. Attributed to Remigius. (J)
15. Naples, Biblioteca
Nazionale VI B 10. saec. xii1/4; Troia.
16. New Haven, Yale University,
Beinecke Library 80, f. 7r-25r. saec. xiv. O: Italy.
Excerpts in the form of a homilary. (J)
16. Nuremburg, Stadtbibliothek I.
10, f. 128ra-rb. saec. xiv. Homily on Matt. 20,1, attributed to
Jerome. (J)
17. Rome, Biblioteca Nazionale Centrale, Farfa 32 (XL), f.
28ra-29va. saec. xi. O: Farfa. Attributed to Remigius. (J)
18. Rome, Biblioteca Nazionale Sessoriana 8 (39), f.
137vb-139rb. saec. xii; O: Italy; P: San Salvatore de
Settimo, Cistericans; Santa Croce in Gerusalemme. (J)
19. Rome, Biblioteca
Vallicelliana Tomus XXVI, f. 43vb-47va, 195- 198. O:
Italy; P: Valcastoriana, San Eutizio. (J)
20. Rome, Biblioteca Vallicelliana
A. 3, f. 81va-vb. saec. xi3/4. O-P: Valcastoriana, San
Eutizio. (J)
21. Vatican, Biblioteca Apostolica Chigi P. VIII. 16, f.
1va-5rb; 22ra-23rb;
38va-40ra. saec. xi. O: Italy. Attributed to Remigius. (J)
22. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. lat. 257, f.
234va-238va. saec. xi-xii. Attributed to Remigius. (J)
23. Vatican, Biblioteca Apostolica Ross. 611 (IX. 301), f.
184vb-189vb, 191rb-192va. saec. xii.
Attributed to Remigius. (J)
24. Vatican, Biblioteca Apostolica, lat. 615, f.
127rb-132ra, 145ra-146va,
148rb-149rb, 170ra-171ra,
178va-180va, 193va-199va,
202ra-204va, 212ra-214vb,
215va-218ra, 218vb-221ra,
224vb-226ra, 232rb-233vb,
239vb-241vb. saec. xi-xii. Attributed to Remigius. (J)
25. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 1189, f.
97va-113vb. saec. xi-xii; O: Italy. Remigius. (J)
26.
Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 1267, f. 1ra-2va,
56va-58vb, 142va-144ra,
161va-163vb, 244va-246va. saec. xii.
Attributed to Remigius. (J)
27. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 1269, f.
203ra- 204ra. saec. xii. Attributed to Remigius. (J)
28. Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 1271, f.
2rb-3vb, 42ra-43va,
63ra-63vb, 142va-144va,
316rb-318va. saec. xi. Attributed to Remigius. (J)
29.
Vatican, Biblioteca Apostolica lat. 6074, f..
72vb-74va.saec. xi-xii. O: Italy. (J)
30. Vatican,
Biblioteca Apostolica, lat. 6450, f. 96va-97vb,
104rb-106ra, 109va-110vb,
167va-168vb. saec. xii. Attributed to Remigius. (J)
31. Zurich, Zentralb. Rh. 12, p. 133b-136b,
277a-286a, 368a-375a. saec. x-xi.
(J)
42.12c. [Remigius of Auxerre] Remigius in Matheum cap.
CCCLI.
Inc. Si anni recte computantur ab initio mundi ...
Expl.
... ut non contaminarentur, sed manducarent pascha.
Manuscripts:
1.
Bern, Burgerbibliothek, A.91, f. 1vb; no 1. saec. xii3/4.
French. (J)
2. Graz, Universitätsbibliothek 234, f. 243vb. saec.
xiii; Germany. (J)
3. Lisbon, Biblioteca Nacionale Alcobaça 246, f.
204vb. saec. xiii. (J)
4. Melk, Stiftsbibliothek 458 (693, M.
25), f. 115rb. saec. xiv; Austria. (J)
5. Vatican, Biblioteca
Apostolica, Reg. lat. 28, f. 135vb. saec. xii-xiii. (J)
42.12d. [Remigius of Auxerre] Commentum in Mattheum.
Inc. Inter omnes sacras Scripturas sanctum praecellit evangelium, quia quod
lex et prophetae praedicunt futurum ... apud Deum Patrem.
- Matthaeus
publicanus, cognomento Levi, Hebraeus, sicut in ordine ... in capite libri
scriptum est de me (Ps. 39, 8; Hebr. 10, 7) etc.
- Liber generationis - Sed
quaerendum: Quare sic exorsus est evangelium: Liber generationis.
- Videns
autem turbas (Matth. 9, 36) -- Nisi enim Deus Pater turbae generis humani
misertus fuisset (lib. III).
Expl.: ... eum meruerunt habere mansorem (cf.
Stegmüller 7226).
Stegmüller 7227,2.
Manuscripts:
1. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 651, f. 31-128. saec. ix. Attributed to Rabanus,
corrected to Haimo in MS. (S)
Authorship uncertain.
42.12e.
[Remigius of Auxerre] Expositio super Pater noster.
Inc.:
Primo omnium quaerendum est: Quare dicit beatus Matthaeus Dominum hanc orationem
sponte ante cetera moralitatis praecepta docuisse, cur Lucas dicat, eum rogatum
a quodam discipulo.
- Qui es in coelis - Coeli namque excellentia corpora
sunt mundi.
- Santificetur nomen tuum - Quod praecessit invocatio fuit; quod
sequitur, petitio est. Cum enim dici: Pater noster, videtur.
Expl. ...
digniora esse, et ideo proponenda non dubitetur.
Stegmüller 7226, 2.
Manuscripts:
1. Ravenna, Biblioteca Com. Classense 96, f. 1-13. saec.
xiii. (S,J)
42.13. [Remigius of Auxerre] Commentum in
Marcum.
Inc. Marcus evanglista, genere Israelita, officio sacerdos
fuit, unus scilicet eorum, de quibus in Actibus apostolorum legitur (Act. 6,7):
Plurima turba sacerdotum oboediebat verba fidei. Post ascensionem siquidem
Domini ad praedicationem apostolorum credit. Vnde probatur, magis audita quam
visa scripsisse ... virtutum conscendant, secundum illud (Is. 40,9): Super
montem excelsum ascende tu, qui evangelizas Sion.
Stegmüller 7228.
Editions:
None.
Manuscripts:
1. Ivrea, Biblioteca Capitolare 2
(25), f. 148-195. saec. x. (S)
2. Mantua, Biblioteca Comunale 345 (C.IV.4;
44; 240), f. 101r-203v. saec. xii inc.
3. Novara,
Capito del Duomo 20 (16), f. 1-68. saec. xi. (S)
4. Vatican, Biblioteca
Apostolica lat. 651. saec. ix-x. f. 150-194. (S).
5. Würzburg,
Universitätsbibliothek Mp. theol. Fol. 15, f. 1-36. (S)
Questionable:
1. Mantua, Biblioteca Comunale 214 (B. III. 10). saec. xii inc. = Stegmüller 11568.
2. Venice,
Marciana Z Lat. 506 (1611), f. 1r-108v. saec. xiii. =
Stegmüller 11568.
42.14. [Remigius of Auxerre] Commentum in
Evangelium Iohannis.
Inc.: Sanctum evangelium omnes sacras
Scripturas non solum auctoritate, sed etiam utilitate praecellit, quia quae lex
et prophetae praedixerunt, in evangelii gratia ... et de coaeterna eius cum
Patre divinitate exorsus est scribere evangelium suum, dicens:
- In
principio erat - Johannes merito in figura quattuor animalium aquilae volanti
comparatur. Aquila namque prae cunctis avibus altius volare et prae cunctis
animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Hinc est, quod
ceteri evangelistae.
- Et die tertio (Ioh. 2,1) - Miracula Domini et
salvatoris ita in superficie litterae recipienda sunt, ut plena et gravida
mysteriis esse credantur.
Expl.: ... sanctus ergo evangelista Johannes hoc
modo utens eos, qui scribendi sunt, libros mundum non posse capere dixit. Nec
tamen mendacium incurrit. Quoniam etsi hoc ipsum loquendo, usque tamen sibi
crederetur, agnouit.
Stegmüller 7229.
Remigius' authorship questionable.
Manuscripts:
1. Ivrea, Bibl. Capitolare 2 (25), f. 1-146. (S)
2.
Novara, Capitolo del Duomo 20 (16), f. 68-. saec. xi. (S)
3. Würzburg,
Universitätsbibliothek. Mp. theol. Fol. 15, f. 37-195. saec. ix2; W.
Germany.
42.15. [Remigius of Auxerre] Commentum in Actus
Apostolorum.
Inc.: Primum quidem - De hoc dicit Lucas, quod
primitus scripsit in evangelio suo, unde totum evangelium sermonem vocat.
Expl.: ... mansit biennio toto in suo conducto (Act. 28, 30). Id est in
hospitio suo, quod ipse conduxerat.
Stegmüller 7230.
Authorship
uncertain. Stegmüller places under Remigius due to its preservation in a MS
containing a commentary on Genesis attributed to Remigius (Stegmüller 7194),
which is more probably written by Haimo.
Manuscripts:
1. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 3704, f. 170v-178v. saec.
xi. (S)
2. Paris, Bibliothèque nationale de France n.a.l. 762, f.
128v-133v. saec. x.
43. Pseudo-Remigius of
Auxerre.
43.1. [Pseudo-Remigius of Auxerre] Expositio in
Psalmos.
Inc.: Finem duobis modis accipimus. Primus est iste
communis atque moralis, quando res aliqua ad extremum deducta pervenerit ... qui
est finis sine fine et bonorum omnium contemplativa perfecto.
- Quare Psalmi
dicuntur. Genus est musicorum, hoc est cithara, decem cordas habens. Cui propter
hoc psalterium nomen est additum, quia eius plectro desuper cordiae pulsantur.
Quando autem inferius tangitur, cithara nuncupatur ... usque ad iudicii tempus
perpetua inundatione purificat.
Expl.: ... omnis spiritus laudet Dominum. Id
est: Non solum laudate eum ex ea glorificatione corporis, quod erit in tympano
et choro ... sed etiam ex omnimoda glorificatione animarum, quae tunc erit in
aeternum.
Stegmüller 7211-7211,1
According to
Vaccari, Biblica 26 (1945), p. 57 and 90, this is the work of Bruno of
Würzburg.
Editions:
1. Remigii
Episcopi Antissiodorensis ... enarrationu[m] in Psalmos David liber unus.
Coloniae, ex officina Eucharii Cervicorni, 1536. [4], 377, [1] p. Based on a
manuscript from Altenberg, according to the introduction.
2. PL 131:
133-844.
Manuscripts:
1. Admont, Stiftsbibliothek 99. Variant text. See J. Geiselmann, Theologische Quartalschrift 116 (1935),
pp. 397-403. (S)
2. Admont,
Stiftsbibliothek 712. Variant text. Manitius, I, p. 516. (S)
44. Pseudo-Salonius.
44.1. [Pseudo-Salonius] Commentarius in Parabolas
Salomonis.
Inc.: Int. Parabolae qua linqua dicuntur? Resp. Graeca;
Latina vero interpretantur similitudines ...
Expl.: ... sive in ingressu
patriae caelestis laudent eam opera ipsa quae fecit, hoc est remuneretur pro
bonis operibus quae gessit.
Stegmüller 7589.
Editions:
1. Brassicanus, Iohannis Alexander, ed. D.
Salonii Viennae Galliarum episcopi doctiss. ad Veranium fratrem dialogi duo in
quorum priore Parabolas Salomonis, in altero autem Ecclesiasten
interpretatur. Hagonoae, 1532 mense Febrario.
2. D. Salonii episcopi
Viennensis in Parabolas Salomonis explicatio se ac Veranio fratre
interloquutoribus, Interloquutores Veranius et Salonius, f. 785-97. Orthodoxographa Theologiae II, Basileae,
[1555].
3. Salonii Viennensis Galliarum episcopi opuscula. In Parabolas
Salomonis explicatio mystica, Interloquutores Veranius et Salonius, p. 401-409.
Maxima Bibliotheca Veterum Patrum,
VIII, Lugduni, 1577.
4. Salonii Viennensis Galliarum episcopi opuscula.
Salonii Galliarum episcopi Viennensis in Parabolas Salomonis explicatio mystica,
Interloquutores Veranius et Salonius, p. 382-90. Bibliotheca Veterum Patrum, 5, III.
Coloniae, 1618.
5. Salonii Viennensis Galliarum episcopi opuscula. Salonii
Galliarum episcopi Viennensis in Parabolas Salomonis explicatio mystica,
Interloqutores Veranius et Salonius, col. 131-147. Bibliotheca Veterum
Patrum, I. Parisiis, 1624.
6. Migne, PL 53: 967-93.
7. Curti, Carmelus,
ed. Commentarii in Parabolas Salomonis et
in Ecclesiasten. Catania: Centro di Studi sull'antico cristianesimo, 1964.
Manuscripts:
1. Berlin, Preussischer Kulturbesitz 336, f. 72-75. Werden.
Interlinear.
2. Como, Biblioteca Seminaria misc. 13. saec. xii; Morimondo.
f. 117v-122r. (S)
3. Fulda, Hessiche Landesbibliothek
A a 48. saec, xiv.
4. Karlsruhe, Badische Landesbibliothek CCV, f.
84v-115v. saec. x ex.
5. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 2689, f. 175r-181v. saec. xiv.
6.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 17155. saec. xi. Scheftlern.
7. New
Haven, Yale University, Beinecke Library 643, f.
140ra-154rb. saec. xii. O: Italy. P: Morimondo.
8.
Padua, Università 1781, f. 1r-18v. saec. xii.
9.
Prague, Univ. 1269 (VII.E.7), f. 38r-54v. saec. xv.
10. Stuttgart, Württemberg Landesbibliothek Theol. 4o213. saec. xi-xii.
11. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 546 (Salisb. 414), f.
9r-20r. saec. xii.
12. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek
807, f. 66v-92v. saec. xii.
13. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 1064 (Salisb. 225), f.
18r-29r. saec. xiii-xiv.
14. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 1278 (Univ. 273), f. 59v-68v. saec. xii
ex.
15. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1585 (Salisb. 90), f.
85r-92v. saec. xiv.
16. Vorau, 277, f.
133r-139v. saec. xii.
17. Zwettl, Stiftsbibliothek 73,
f. 94r-101v. saec. xii.
44.2.
[Pseudo-Salonius]
Commentarius in Ecclesiasten.
Inc.: INT. Quot nominibus vocatur est
Salomon? Resp. Tribus, sicut scripturae sacrae manifestissime docent ...
Expl.: ... INT. Quis est ergo veraciter homo? Resp. Ille solus qui deum
timet et mandata eius custodit.
Stegmüller 7590.
Editions:
1. Brassicanus, Iohannis Alexander, ed. D.
Salonii Viennae Galliarum episcopi doctiss. ad Veranium fratrem dialogi duo in
quorum priore Parabolas Salomonis, in altero autem Ecclesiasten
interpretatur. Hagonoae, 1532 mense Febrario.
2. D. Salonii Viennensis episcopi doctissimi
dialogus alter ad Veranium fratrem in quo Ecclesiastes quam purissime exponitur,
Inter loquutores Veranius et Salonius, f. 797- 808, Orthodoxographa
Theologiae, II. Basileae, [1555].
3. Salonii Viennensis Galliarum episcopi
doctissimi dialogus alter ad Veranium fratrem in quo Ecclesiastes mystice
exponitur, p. 409-416. Maxima Bibliotheca Veterum Patrum, VIII, Lugduni,
1677.
4. Salonii Viennensis Galliarum
episcopi opuscula. Salonii Viennensis Galliarum episcopi doctissimi dialogus
alter ad Veranium fratrem in quo Ecclesiastes mystice exponitur, Interloquutores
Veranius et Salonius, p. 390- 395. Bibliotheca Veterum Patrum, 5, III.
Coloniae, 1618.
5. Salonii Viennensis Galliarum episcopi doctissimi dialogus
alter ad Veranium fratrem in quo Ecclesiastes mystice exponitur, Inter
loquutores Veranius et Salonius, col. 147-58. Bibliotheca Veterum Patrum I,
Parisiis, 1624.
6. Migne, PL 53: 993-1012.
7. PL 172: 331-348.
8.
Curti, Carmelus, ed. Commentarii in
Parabolas Salomonis et in Ecclesiasten. Catania: Centro di Studi sull'antico
cristianesimo, 1964.
Manuscripts:
1. Berlin, Preussischer Kulturbesitz
336, f. 72-75. Werden. Interlinear.
2. Como, Biblioteca Seminaria misc. 13,
f. 122-125v. saec. xii; Morimondo.. (S)
3. Fulda, Hessiche
Landesbibliothek A a 48. saec, xiv.
4. Karlsruhe, Badische Landesbibliothek
CCV, f. 115v-137r. saec. x ex.
5. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 2689, f. 181v-186v. saec. xiv.
6.
Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 17155. saec. xi. Scheftlern.
7.
Padua, Università 1781, f. 18v-31v. saec. xii.
8.
Prague, Univ. 1296 (VII.E.7), f. 54v-67r. saec. xv. (S)
9. Stuttgart, Württemberg Landesbibliothek Theol. 4o213. saec.
xi-xii.
10. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 546 (Salisb. 414), f.
20r-29v. saec. xii. But see Alcuin.
11. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 807, f. 92v-110r. saec.
xii. (S)
12. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1064 (Salisb. 225),
f. 29r-37v. saec. xiii-xiv.
13. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 1278, f. 68v-74v.
14. Vienna, Österreichische Nationalbibliothek 1585, f.
93r-99r. (S)
15. Vorau, 277, f. 133r-139v. saec. xii.
16. Zwettl, Stiftsbibliothek 73, f. 101v-117r. saec.
xii.
Bibliography:
1. J.P. Weiss, "L'authenticité de l'oeuvre de
Salonius de Genève," Studia
Patristica, X, Berlin, 1970, 161-167.
2. -- "Essai de datation du
Commentaire sur les Proverbes abusivement attribué à Salonius," Sacris Erudiri 19 (1970), 77-114. =
Carolingian.
3. Valerie Flint, "The True Author of the Salonii Commentarii
in Parabolas Salomonis et in Ecclesiasten," Recherches de théologie ancienne et
médiévale 37 (1970), 174-186. = Honorius of Autun.
4. C. Curti, Orpheus 11 (1964) 167-184.
45. Sedulius Scottus.
45.1. . [Sedulius Scottus]
De psalterio latine vertendo et emendando.
Inc.: Vt
reprobare superflua et inserere congrua in Psalmorum cantibus scirem,
emendationis studium, quantum mihi Dominus sensum huius operis impertire
dignatus est, quamquam locis non in omnibus, sed ubi vigui, hoc in Nablo ex
Graiorum psalteriis exercitare conatus sum.
- Quattuor namque modis in
Scripturis vitia esse videntur, id est detractione, affectione, mutatione,
transmutatione.
- Quinque sunt notae, quas in hoc Psalterio depinximus.
Expl.: ... cetera, sicut diximus, non habentia auctoritatem, sicut sunt in
his locis, quae notata videntur, favente Domino, emendavi.
Stegmüller 7595.
Editions:
1. Antonio Francesco. Vezzosi in Guiseppe Maria Tommasi, Opera omnia II (Roma, 1747), 20-26.
2. E. Dümmler, MGH Epistolae VI
(Epistolae Aevi Karolini IV) (1925), 201-205.
Manuscripts:
1. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 343, f. 1-9. saec. ix. (S)
2. Vatican,
Biblioteca Apostolica lat. 82, f. 2-12. saec. ix. (S)
3. Vatican, Biblioteca
Apostolica lat. 83, f. 1-9. saec. ix. (S)
Bibliography:
1. G. Morin, Revue Bénédictine 10 (1893): 193-197.
2. Cf. Paris, Arsenal 8047 (saec. ix; St. Mihiel) Psalterium graecum,
autographum Sedulii Scoti.
45.2.
[Sedulius Scottus] Explanatiuncula
de breviariorum et capitulorum canonumque differentia.
Inc.: Nativitas Christi. Magi cum muneribus veniunt – Perquirendum est, quid inter breviarium et capitulum atque canonem distet. His etenum tribus, quasi quibusdam clavibus, cuncta evangelici voluminis acana reserantur. Nam sublatis breviariis, capitulis et canonibus omnia confusa erunt et ambigua.
Expl.: … unde evenit, ut ipsa breviaria saepe in principio, alioquando in medio, nonnumquam etiam prope finem capitulorum, sed tamen in principio sensuum, exordia sumant.
Stegmüller 7597.
Editions:
1. A. Mai, Scriptorum veterum nova collectio IX (1837), 159-160.
2. PL 103: 271-272.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146 (B V 14), f. 4-45. Expl.: … caritate consummamur.
2. Einsiedeln 132 (803). saec. x. Expl.: … caritate consummamur.
3. Göttingen, Univ. Theol. 38, f. 10-13.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 38r-40v. saec. x ex.; O: Reichenau; P: Frankenthal.
45.3. [Sedulius Scottus] In Epistolam Eusebii Caesariensis ad
Capianum, de canonibus evangeliorum.
Inc: Eusebius fratri Carpiano – In superiorbus beati Hieronumi in decem canones evangeliorum argumentationes, ut potuimus, breviter explanavimus. Nunc vero Eusebii.
-- Ammonius quidam – In quo prorsus exordio ipsum Ammonium.
Expl.: … ab ipsus evangelistis conscripta sunt, reperiamus.
Stegmüller 7598.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146 (B V 14), f. 19-26. P: Michaelsberg.
2. Einsiedeln 132 (803).
3. Göttingen, Univ. Theol. 38, f. 10-13.
45.4. [Sedulius Scottus] Expositio in epistolam Hieronymi ad Damasum papam.
Inc. Beatissimo papae Damaso – Hic Damasus sedis Apostolicae magnificus praesul, Valentiniani.
-- Novum opus – ‘Novum’ polysemus sermo est, triplicem habens significantiam. Aut enim novum dicimus.
--Canones quoque – Canones graece, latine regulae dicuntur. Quorum nomine non solum evangelicas.
Expl.: … spiritum et mentem in Christo valere pro toto homine. Synecdochicas. Possimus.
Stegmüller 7599-7600.
Editions:
PL 103: 331-345.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146 (B V 14), f. 1-19. P: Michaelsberg.
2. Einsiedeln 132 (803), f. 1-50. saec. x. Expl.: … meminerit, desiderabiliter exorat).
3. Göttingen, Univ. Theol. 38.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 9v-28v. saec. x ex.; Reichenau.
45.5. [Sedulius Scottus] Expositio argumenti Hieronymi in X canones.
Inc.: Sciendum etiam – Hoc argumentum de continuatis capitulorum similitudinibus et de oppositis eorum collocationibus indistincta canonum serie pertractat.
-- Item si in uno – Sensum hunc breviter explicemus. Hoc etenim dicit: Ubi in canonum distinctis tramitibus unus vel duo evangelistae.
Expl.: … quisquis cunctis virtutibus per Christum confortatus existit.
Stegmüller 7601.
Editions:
1. PL 103: 346-348.
Manuscripts:
1. Einsiedeln 132 (803), f. 1-50. Sciendum etiam etc; -- Item si un uno – Huius quoque argumenti sensum brevi descriptione explicemus. Hoc est enim, quod dicit.
2. Göttingen, Univ. Theol. 38.
3. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 28v-32v. saec. x; Reichenau.
45.6. [Sedulius Scottus] In prologum quattuor evangeliorum
excerptio.
Inc.: Plures fuisse – In hoc prologo de numero et ordine evangeliorum expositurus, prius pseudo evangelia eorumque temerarios auctores eleganter refutat.
Expl.: … de quibus quattuor animalibus supra dictum est.
Stegmüller 7602.
Editions:
1. PL 103: 348-352.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146, f. 28-32. Expl.: … septiformitas vero perfecito est et plenitudo donorum.
2. Einsiedeln, 132 (803), f. 50. Expl.: septiformitas vero perfectio est et plenitudo donorum.
3. Göttingen, Univ. Theol. 38.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 32v-37v. saec, x ex.; Reichenau..
45.7. [Sedulius Scottus] In argumentum evangelii Matthaei expositiuncula.
Inc. Matthaeus sicut in ordine – Inter argumentum et arumentaitonem hoc distat, quod argumentum est sensus totius orationis, argumentatio vero est argumenti elocutio verbisque competentibus explicaito.
-- Matthaeus ex Judaea, sicut in ordine – Primo notandum, quod in huius argumenti exordio septem circumstantiae elucent.
Expl.: … non enim sufficit credere, nisi etiam intelligatur quod creditur.
Stegmüller 7603.
Editions:
1. A. Mai, Scriptorum veterum nova collecito IX (1837), 162-168.
2. PL 103: 273-280.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146, f. 32-41. Expl.: … ratio seu causa intelligitur.
2. Einsiedeln 132 (803). Inc.: Inter argumentum et argumentationem etc.; -- Matthaeus ex Judaea -–Illud primo attendamus, quod in huius argumenti etc; -- Expl.: … ratio seu causa intelligitur.
3. Göttingen, Univ. Theol. 38, f. 15-19.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 41r-49v. saec, x ex.; Reichenau.
45.8. [Sedulius Scottus] Expositiuncula in argumentum secundum
Marcum.
Inc. Marcus evangelista – Hoc argumentum genus officiumque et electionem Marci evangelistae prima sui parte declarat; secunda intentionem eiusdem.
-- Marcus evangelista – Marcus hebraeo sermone excelsus dicitur; evangelista graeca, bona nuntians interpretatur.
Expl.: … inquirendo, inueniendo, exhortando, docendo veritatem apprehendere, desiderabiliter exoptant. Ex quibus et unus fuit huius argumenti repertor.
Stegmüller 7604.
Editions:
1. A. Mai, Scriptorum veterum nova collectio IX (1837), 170-175.
2. PL 103: 279-286.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146, f. 45-55. Expl.: desiderabiliter exoptant.
2. Einsiedeln 132 (803), f. 84. Inc. Hoc argumentum genus et officium, electionem quoque Marci etc.; -- Marcus evangelista – Marcus namque hebraeo sermone etc.; -- Expl.: … desiderabiliter exoptat.
3. Göttingen, Univ. Theol. 38, f. 20-25.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 49v-56v. saec. x ex; Reichenau.
45.9. [Sedulius Scottus] Expositiuncula in argumentum secundum
Lucam.
Inc.: Lucas, natione Syrus – In huius argumenti exordio evangelistae nomen, genus, patria et ars humana coelestisque disciplina vreviter ostenditur.
-- Lucas Syrus – Haec omnia magnam evangelistae laudem ostendunt. Unde et Lucas elevans vel consurgens interpretatur.
Expl.: … et inquisitoribus aliquam utilitatem conferre videremur.
Stegmüller 7605.
Editions:
1. A. Mai, Scriptorum veterum nova collectio IX (1837), 177-181.
2. PL 103: 285-290.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 146 (B. V. 14), f. 55-64. Inc. In argumentis evangelicis haec praecipue nobis sunt attendenda; -- Expl: … ferre utilitatem videremur.
2. Einsiedeln 132 (803), f. 84-112. Inc.: In argumentis evangelicis haec praecipue etc. – Lucas Syrus – Haec omnia, si diligenter fuerint considerata, non parvam sancti evangelistae laudem describunt; Expl:… conferre utilitatem videremur.
3. Göttingen, Univ. Theol. 38, f. 25-28. In argumentis etcc.; -- Expl.: gazas resedrantes dominicas.
4. Vatican, Biblioteca Apostolica Pal. Lat. 242, f. 56v-62v. saec. x ex.; Reichenau..
45.10. [Sedulius Scottus] Commentum in evangelium
Mattheum.
Inc. Cur fata et dicta Domini quattuor voluminibus
sunt in Scriptura digesta ...
- Congruum fuit annum Domini acceptabilem,
sicut dicit propheta (Is. 58,5) ... quae gignuntur, non discrepant.
- Isti
igitur quattuor evangelistae universo ... meridies.
- Hoc ordine scripsisse
perhibentur. Prius Matthaeus ... aperta voce ostendit, dicens: In principio erat
et cetera.
- At ne putaretur, inquit, quod attinet ... Marcus et Lucas.
- Sed hic sacratus quattuor evangeliorum ... cordis intuetur.
Stegmüller
7606.
Editions:
1. Sedulius
Scottus: kommentar zum evangelium nach Matthäus 1,1-11,1. Bengt Löfstedt ed.
Freiburg im Breisgau: Herder, 1989. 306 p. Vetus Latina: die Reste der
altlateinischen Bibel. Aus der Geschichte der lateinischen Bibel, 14.
Manuscripts:
1. Berlin, Preussischer Kulturbesitz Phillipps 1660 (Rose
56). saec. ix2. 192 ff. (S)
2. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 740, f. 1-140. saec. ix ex. (S)
45.11. [Sedulius
Scottus] Collectanea in Epistolas Pauli.
Inc. [7607]:
Antequam ad apostolica verba exponenda veniamus, quae dicuntur prius axiomata,
hoc est principalia documenta, praelibemus. In primis itaque illud sciendum est,
quod septem species sunt peristaseos, id est circumstantiae ... gerentochium
venerabilis locus, in quo parentibus orbati pueri pascuntur.
Inc. [7608]:
Paulus servus - Sciendum est, quod in prohemio septiformis divisio elucescit.
Primo namque de seipso loquitur. Secundo evangelium Dei non parva laude
extollit.
- Primum quidem - Finita praefatione ante omnia gaudium suum
testatur, utpote gentium apostolus, quod cum Romani regnent in mundo,
subiecerunt se fidei christianae.
- Propter quod (Rom. 2,1) - Quoniam
facientem maligna et consentientem facientibus morte dignos ostendit.
Stegmüller 7607-7614; 7617-7621.
Editions:
1. Johannes Sichardus, e
codice Fuldensi nunc deperdito, Basel 1528.
2. Basel 1534.
3. Bibliotheca Maxima veterum patrum. Lugd.
1677, T. VI, 494-588.
4. PL 103: 10-270.
5. H.J.
Frede and H. Stanjek, Sedulii Scotti
Collectaneum in apostolum II. Vetus Latina. Aus d. Gesch. D. lat. Bibel 32,
1997.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Bibl. 127 (B.V.24), f.
1-104v. saec. xii. Michaelsberg. (S)
2. Basel, B II 5, f. 78-124.
saec. ix. (S)
3. Fulda, Landesbibliothek Aa Q 30, f. 8-99. saec. xi. (S)
4. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6238, f.
1r-76v. c. 900. O: St. Gallen ? Abbreviated version. (S)
5. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 9545, f. 77-166. saec. x.
Oberaltaich. (S)
6. Zürich, Zentralbibliothek 439 (Rh. 72), f. 1-411. (S)
46. Smaragdus, abbot of St. Mihiel, fl. 809-819.
46.1. Smaragdus] Commentarium in
psalmos.
Incipit: Beatus vir ille dicitur, cui omnia desiderata succedunt. Vir enim vocatur a viribus, qui nescit tolerando deficere aut in propsperis aliqua se elatione iactare, sed caelestium rerum contemplatione firmatus manet semper inpavidus …
Expl.: … Non utique caro et sanguis sed illud, quod est in natura rerum sublimius, quod caelestia sapit et aeterna concupiscit, hoc laudet Dominum. Quapropter universo operi brevem perfectamque sententiam dedit ut Dominum salvatorem spiritaliter debeant cuncta laudare.
Explicit psalmus CL.
Stegmüller 7695, 1; Stegmüller 11, 624.
Editions:
1. Martène, Amplissima Collectio I, 53. Preface only.
2. PL 119: 1021-1024. Preface only.
Manuscripts:
1. Berlin, Staatsbibliothek der Stiftung Preussischer Kulturbesitz Lat. Fol. 755 (Görres 84). saec. x inc.; Trier: St. Maximin. Ps. 1-75.
2. Cologne, Dombibliothek 5, f. 1v-224v. saec. x (vel x-xi; xi inc.; x ex.); O: Cologne.
46.2
[Smaragdus] Collectiones in epistolas et evangelia.
Incipit: Cernens in ecclesia plurimos divinarum Scripturarum mysticos
sagaciter perquirere sensus, earumque typicos mavelle decerpere fructus, hunc ex
multis unum, allegoriarum floribus plenum curavi colligere librum, et de
magnorum tractibus prolatisque sermonibus patrum, id est Hilarii, Hieronimi,
Ambrosii, Augustini, Cypriani, Cyrilli, Gregorii, Victoris, Fulgentii, Johannis
Chrysostomi, Cassiodori Eucherii, Tychonii, Isidori, Figuli, Bedae, Primasii et
de caute legendis Pelagii et Origenis, quasi de magnis fluminibus pelagique
gurgitibus in modicos rivulos pariter derivator, pariterque extiti breviator ...
diligenter attendens, sine mora sollers lector invenit.
- Quisquis amas
typicos legis cognoscere sensus. Vitalesque cupis doctorum carpere fructus ...
Cordis opimus ager, centenos reddere fructus.
- Paulus (servus) - Victor
episcopus Capuae ait: Qui ante persecutor dicebatur Saulus, audita voce de coelo
a persecutionis intentione cessavit, et ab hoc vocitatus est Paulus, apo tes
paules, quod est a cessatione.
- In principio erat (Joh, 1,1) - In quo
principio? Et Verbum erat apud Deum. Et Deus erat Verbum. Assidue enim dicenda
nomina verborum, quasi viluerunt verba. Ecce verbum dico, cum dico Deus; quam
breve est, quod dixi, quattuor litteras et syllabas duas.
Expl.: tamquam si
omnibus christianis in ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere
dicantur, cum ipsis filiis congregatis constet ea, quae dicitur, mater.
Stegmüller 7695.
Editions:
1.
Zmaragdi Abbatis viri sanctimonia et doctrina clarissimi (qui vixit anno Domini
D. CCCC. LXX.) in evangelia et epistolas: quae per circuitum anni in templis
leguntur: cum primis docta & pia explicatio, ex principibus ecclesiae
doctoribus, Origene, Hieronymo, Chrysostomo, Ambrosio, Augustino, Cypriano,
Cyrillo, Gregorio, Victore, Fulgentio, Cassiodore, Eucherio, Tychonio, Figulo,
Beda, Primasio, &c. mira, sed clar breuitate co[n]gesta omnibus ecclesi[a]e
ministris, quibus ad singulos em[en]do tenuitas obstat, utilissima iuxta ac
necessaria. Iam recens inuenta reuisa & in ecclesiae Christianae profectum
aedita. Argentorati: Georgio Ulrichero andlano impressore, 1536 mense
Martio. [20], 182 leaves; 31 cm.
2. PL 102:13-552.
Manuscripts:
1.
Angers, Bibliothèque municipale 233. saec. ix. St. Aubin. (S)
2. Berlin,
Preussischer Kulturbesitz Theol. Fol. 344 (Rose 695). saec. x; Werden. (S)
3. Boulogne-sur-mer, Bibliothèque municipale 25. saec. xi. St. Bertin. (S)
4. Cologne, Dombibliothek 15, f. 1v-81v. saec.
ix2. Incomplete.
5. Córdoba,
Cabildo 1 (72). c. 960. (S)
6. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 39 (Fol. Nr.
26). saec. ix-x. 161 ff. (S)
7. London, British Library Add. 21914. saec. x.
(S)
8. Luxemburg. 135 (29). saec. x. Orval. (S)
9. Lyon, Bibliothèque
municipale 481. saec. x-xi.
10. Madrid, Arch. Hist. Nac. 1. saec. xii. (S)
11. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6210, f. 6v-232.
saec. ix-x. Freising. (S)
12. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6214.
109 ff. saec. x. Freising. (S)
13. Orléans, Bibliothèque municipale 194.
saec. x.
14. Oxford, Bodleian Library, Barlow 4. saec. ix-x. (S)
15.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 2341, f. 13-136. saec. ix. Puy. (S)
16. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 12045. saec. ix. St.
Maur-des-Fossés. (S)
17. Paris, Bibliothè Sainte-Geneviève 135. saec. xii.
18. Prague, Kap. 223 (A 122), f. 1-133. saec. xii. (S)
19. St. Gallen,
Stiftsbibliothek 424. saec. ix. (S)
20. St. Gallen, Stiftsbibliothek 435.
saec. x. (S)
21. St. Omer, Bibliothèque municipale 257. saec. x. (S)
22.
Salzburg, Sankt Peter IX, 28. saec. ix mid.
23. Vatican, Biblioteca
Apostolica Borg. Lat 4, f. 123-210v. saec. xii.
24. Zürich,
Kantonsbibl. perg. 12. saec. x. Rheinau. (S)
25. Zürich, Kantonsbibl. perg.
32. saec. x. Rheinau. (S)
46.3. [Smaragdus] Diadema
religiosorum.
Bloomfield, Incipits 2456
Editions:
1. PL
102: 593-690.
Manuscripts:
1. Cambridge, Clare College 17 (Kk.4.4.), f.
1-73. saec. xi-xii.
2. Cambridge, University Library Ff.iv.43. saec. xii.
3. Chambéry, Bibliothè municipale 29, f. 94-111. 1298; Albi
4. Dijon,
Bibliothèque municipale 341. saec. xiv.
5. Dijon, Bibliothèque municipale
584. saec. xiv.
6. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 2539. ca. 1160;
O: Baveria; P: Aldersbach.112 ff.
7. Oxford, Bodleian Library Can. Lat.
Script. Eccl. 87, f. 171-244. saec. xv.
8. Oxford, Bodleian Library Misc.
202 (848), f. 160-202. saec. xv.
9. Oxford, Bodleian Library Rawlinson,
C.330, f. 39-82. saec. xii.
10. Padua, Biblioteca Universitaria 658.
11.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 14865, f. 158-199.
12. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 18199, f. 1-86. saec. xii. College de
Navarre.
13. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 18200, f. 1-85.
saec. xiii. St. Martin-des-Champs.
14. Vatican, Biblioteca Apostolica,
Borghese 2, f. 1r-69v. saec. xii ex.
15. Zwettl,
Stiftsbibliothek 225, f. 14r-65va. saec.
xii3/4.
47. Theodulf of Orléans.
47.1.
[Theodulf of Orléans] Expositio orationis dominicae.
Manuscripts:
1. Vatican, Biblioteca Apostolica, Reg. Lat. 231, f.
131-138v. saec. ix.
48. Thietland (Tietlandus), d.
964, abbot of Einsiedeln.
48.1. [Thietland] Expositio in
Romanum.
Inc.: Dicta apostolica lecturi montem caelestis desiderii
conscendere satagamus. Deindeque doctorem parvulorum caecorumque illuminatorem
humili prece deposcamus, ut revelare oculos cordis nostri dignetur ad
consideranda mirabilia de lege sua ... quoniam omnia moralitatis praecepta et
institutio ecclesiastica in eisdem continentur.
-- Praemissa denique hac
admonitione, primo quaerendum est: Cur haec epistola, quae ad Romanos scripta
legitur, in principio aliarum omnium posita invenitur, cum non prima ab
Apostolo, sed post quasdam scripta referatur; prima quoque ad Hebraeos scripta
narratur. Hanc igitur quaestionem nonnulli hoc modo solvunt. Roma, inquiunt,
totius erat caput imperii.
-- Sed quia, cum legitur epistola, sic
pronuntiatur: Lectio epistolae beati Pauli apostoli et cetera, idcirco ipsa
pronuntiatio primum discutienda est. Lectio igitur, sive lector, seu lex, a
legendo dicitur.
-- Quaerendum ergo: Quare dicta huius ceterorumque
apostolorum huiuscemodi censentur vocabulo. Pulchre videlicet Epistolae
vocantur, quia super legem et prophetas et evangelii gratiam supermissae
adduntur.
-- Sequitur: Pauli - Paulus quoque interpretatur admirabilis, sive
electus. Admirabilis quippe ideo interpretatur, vel quia admirabiliter ab
Hierosolymis per omnes provincias usque in Illyricum evangelium Christi
praedicavit, vel certe, quia multa miranda, hoc est multa signa, fecit.
--
Sequitur: Apostoli - Apostolus autem graece, latine dicitur missus. Pulchre
igitur tali nomine vocatur, qui non a diabolo, neque ab homine, neque propriae
carnis instinctu, ceu pseudoprophetae, sed a Deo mittitur.
-- Sequitur: Ad
Romanos - Romanos autem Italos esse noverimus, quoniam Roma in quadam parte
Italiae est constituta. De cuius constructione varia est opinio apud doctores.
Nonnulli vero, ut Sallustius, eandem a Troianis conditam dicunt ... propter quod
inquit: Suscipite invicem [Rom. 15,7] et reliqua.
-- Paulus servus - Hic
primum de nomine Pauli quaestio oritur: Quare qui quondam Saulus, nunc quoque
Paulus vocetur. Sane sciendum, quia in sacra veteris testamenti serie quorundam
nominum facta mutatio legitur. Ceu ex Abram Abraham, similiter ex Sarai Sara, ex
Iacob Israel. In novo etiam testamento ex Simone Petrus, et filii Zebedaei
Boanerges ... ministrare coepit.
-- Sane quaerendum est: Quare se Apostolus
servum nominet, cum Dominus dilectoribus suis dicat: Iam non dicam vos servos,
sed amicos meos et reliqua. [Ioh. 15,15] Ne hoc igitur contrarium videatur,
sciendum, quia est amoris et timoris servitus. Aliter itaque servit filius,
atque aliter servus.
-- Sequitur: Vocatus - Quaerendum quippe est: Quare se
quoque Paulus vocatum asserat, cum Dominus dicat: Multi, inquiens, sunt vocati,
pauci vero electi. [Matt. 20,16] Sed sciendum, quia Dominus secundum illam, qua
omnes vocantur, gratiam hoc ait; Apostolus vero divinam praedestinationem, qua
vocatus est, appellavit vocationem.
Expl.: ... sequitur: Quod nunc
patefactum est per Scripturas prophetarum. Bene namque 'per Scripturas' dicit,
quia lex et prophetae de illo praedixere. Sequitur: Secundum praeceptum aeterni
Dei, ad oboeditionem fidei. Id est: Vt oboediatur fidei. In cunctis. Scilicet
gentibus. Amen. Finitur epistola ad Romanos.
Stegmüller 8267; cf. Stegmüller
3126.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Msc. Bibl. 89 (B II 20),
f. 78-123. saec. xi. Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38
(366), f. 1-44. saec. x. (S)
48.2. [Thietland] Expositio in
primam Epistolam ad Corinthios.
Inc.: In nomine Filii Dei
crucifixi, cuius potentia creati, cuiusque miseratione redempti sumus, epistolam
Apostoli ad Corinthios primam lecturi, illa potius exempla veteris testamenti,
quibus torpor et ignavia desidiae praecepta ac mysteria divina quaerentium
denotetur, ad memoriam revocemus. Ait namque vox divina agni carnes edentibus
[Ex. 12,11]: Et comedetis festinantes ... nisi eiusdem studeat imitator esse.
Huius nempe clavis epistolae haec est:
-- Incipit ad Corinthios epistola -
Ipse quoque egregius praedicator, divino admonitus praecepto, venit Corinthum,
ubi per annum et dimidium evangelium verbi Dei praedicavit.Corinthus civitas est
Achaiae ... in spatio decem millium versuum definire potuerit.
-- [Paulus
vocatus] - Late namque patet, cur Paulus admirabilis interpretetur. Ideo, quia
non solum Romanae urbi, quae caput totius erat imperii et fons latinitatis,
evangelium praedicavit, sed et urbem Corinthiorum, quae decus totius erat
Graeciae et amatrix doctrinae philosophicae.
-- Apostolus quoque graecus
sermo est. Et dicitur missus. Et bene iste apostolus, id est missus dicitur,
quia missus est, ut illud: Ecce ego in nationes longe mittam te. [Act. 22,21]
Expl.: ... qua ego vos diligo. Hoc est: Ut non solum vestram, sed omnium
desideretis salutem. Amen. Sermo est confirmantis, quo omnia confirmat
superiora.
Stegmüller 8267,1; cf. Stegmüller 3127.
Manuscripts:
1.
Bamberg, Staatsbibliothek, Msc. Bibl. 89 (B.II.20), f. 1-44. saec. xi.
Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek, 38 (366), f. 45-87. saec.
x. (S)
48.3. [Thietland] Expositio in secundam epistolam ad
Corinthios.
Inc.: Beati Pauli apostoli secundam epistolam ad
Corinthios lecturi, scire debemus intentionem illius penetrare nos posse, si nos
cum illo peregrinos esse recolamus. Omnis enim ... bona de illis sentire, sic
exorsus est dicere.
-- Paulus apostolus - Iamiamque securus de eorum
conversione et emendatione, se quoque apostolum, non tamen vocatum dicit. Nam
quia.
Expl.: .... sed sicut sanguis Christi omnes redemit, sic et omnes
Christi gratiam possiderent. Amen vero sermo est confirmationis, quo confirmat
omnia.
Stegmüller 8267,2; cf. Stegmüller 3128.
According to S.
Cartwright, this work is by Hatto (Atto) of Vercelli.
Manuscripts:
1.
Bamberg, Staatsbibliothek Msc. Bibl. 89 (B.II.20), f. 45-77. saec. xi. St.
Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38 (366), f. 87-119. saec.
x. (S)
48.4. [Thietland] Expositio in epistolam ad
Galatos.
Inc: Animadvertite, quod sicut in novissimis temporibus
Verbum Dei ex Mariae Virginis carne indutum processit in mundum ... manifesta
praefatus Apostolus.
-- Paulus apostolus - Magnae auctoritatis est, quod
Paulus in fronte epistolarum suarum se Christi apostolum nuncupat.
Expl.:
... similiter et iste. Et quod pro 'vere' ponatur, in epistola ad Corinthios,
ubi dicit: Quomodo dicit 'amen' super tuam benedictionem [I Cor, 14,16],
manifestatur.
Stegmüller 8267,3; cf. Stegmüller 3129.
According to S.
Cartwright, this work is by Hatto (Atto) of Vercelli.
Manuscripts:
1.
Bamberg, Staatsbibliothek Msc. Bibl. 89 (B.II.20), f. 124-142. saec. xi. St.
Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38 (366), f. 119-139.
saec. x. (S)
48.5. [Thietland] Expositio in epistolam ad
Ephesios.
Inc.: Ephesii sunt Asiani. Qui accepto verbo veritatis
... ab urbe Roma de carceris tamen libera custodia, quia ab Hierosolymis venerat
custodia religatus.
-- Fertur enim, quod Ephesii non primum fuerint ab
Apostolo fidei sacramentis edocti, sed ab aliis quibuscumque, verumtamen ab ipso
corroborati. Sed quomodo se res habeat, sciendum tamen, quia tam ex Iudaeis
multo magis illis, qui divina rimantur praecepta.
-- [Paulus apostolus] -
Exordium vero huius epistolae tale est, ut et Christum ostendat, et ipsum
praedicare demonstret, et in eodem omnibus esse confidendum. Illud autem
sciendum est, quia exordium huius epistolae bene tale est, quale illud, quod
scribit ad Romanos, nisi tantum distat, quia ibi interponitur: Servus. Et
pulchre quidem, quia non alterius erat servus, nisi cuius et apostolus.
--
Sequitur: Per voluntatem Dei -- Tale est, quod legitur in epistola ad Galatas:
Non ab hominibus, neque per hominem, sed per Iesum Christum. In eo vero, quod
ait.
Expl.: ... necesse est, ut se ab omnium vitiorum corruptione custodiat.
Amen vero est confirmantis, quo omnia, quae praemissa sunt, confirmantur.
Stegmüller 8267,4; cf. Stegmüller 3130.
Manuscripts:
1. Bamberg,
Staatsbibliothek, Msc. Bibl. 89 (B.II.20) , f. 142-163. saec. xi. St.
Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek, 38 (366). f. 139-160.
saec. x. (S)
48.6. [Thietland] Expositio in Epistolam ad
Philippenses.
Inc.: Praedicaverat beatus Paulus apostolus
Philippensibus evangelium verbi Dei, admonitus quidem divina revelatione in
somniis, ut transiret et adiuvaret eos, et aperiret aures cordis ipsorum ... a
meridie quoque Asiam, a septentrione Mysiam.
-- Paulus et Timotheus - Nota,
quia Timotheum sibi coniungit in scribendo, videlicet causa humilitatis; vel
certe, ut ostendat, quia Spiritus sanctus saepe per duorum aut trium hominum ora
solet unum eundemque sensum proferre, Et quid mirum, cum multorum corda.
Expl.: ... quatenus exterior ab illo bene disponatur, quique etiam, si bene
regitur, ad interioris omnino virtutum refertur. Amen. Sermo est confirmantis,
quo omnia huius epistolae vera esse confirmantur.
Stegmüller 8267,5; cf.
Stegmüller 3131.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Msc. Bibl. 89
(B.II.20), f. 163-176. saec. xi. St. Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln,
Stiftsbibliothek 38 (366), f. 160-179. saec. x. (S)
48.7. [Thietland]
Expositio in primam epistolam ad Thessolonicenses.
Inc.:
Omnes enim, qui in studio legendi vel discendi proficiunt, diligenter debent
perpendere, si et in aviditate operandi bona proficiant. Nam qui se in actione
boni operis proficere conspirit, et in sapientia se profecisse noverit, quoniam
haec est summa probatio. Quod manifesta Ezechiel, loquens mystice de viro, qui
sibi ostendit tabernaculum in monte, dicens [Ez. 41,15]: Et mensus est mille
passum ... dum illius magnitudinem consideravi, in memetipso defeci.
--
Haec, scilicet Thessalonicensium, epistola non est minimae profunditatis, neque
profundae altitudinis. Verumtamen eius simplicitas non est parvipendenda, quia
maximae in ea moralitatis aedificatio constat. Thessalonicenses enim ipsi sunt
Macedones, dicti a Thessonalonica urbe, quae quidem sortita est nomen a rege
Thessalo, Graeci regis filio ... antiquorum patrum imitatores extiterunt.
--
Job namque [Job 31,34]: Si expavi, inquam, ad multitudinem nimiam, aut despectio
propinquorum terruit me, et non magis tacui, nec egressus sunt ostium -- In
uerbis namque Job Thessalonicenses praefigurabantur et eorum similes, quos nec
propinquorum persecutio ... ostium quippe egredi est persequentibus vicem
reddere, et conviciantibus respondere.
-- Paulus, inquit, et Silvanus -
Oportet autem quaeri: Quare Apostolus hanc scribens epistolam sibi discipulos
sociauerit. Sed sciendum, quia huius quaestionis multae sunt opiniones. Sociauit
autem sibi vel causa humilitatis, ut praelati in praedicatione soli nollent
videri. Quod et velle non debeant, Job quoque ostendit, dicens: Et animam
agricolarum eius afflixi [Job 31,39]
Expl.: ... voluit namque eis ideo
proficere, ut perfecti gratiam Domini merentur. Idcirco gratiam Domini Jesu
Christi imprecatur, dicens: Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum. Amen.
Stegmüller 8267,6; cf. Stegmüller 3133.
Manuscripts:
1. Bamberg,
Staatsbibliothek Msc. Bibl. 89 (B.II.20), f. 177-185. saec. xi. St.
Michaelsberg. (S)
2. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38 (366), f. 174-183.
saec. x. (S)
48.8. [Thietland] Expositio in epistolam secundam
ad Thessalonices.
Inc.: Scripsit Thessalonicensibus primam
epistolam pro his rebus, quas nobis constat esse manifestas. Inter quas pauca
quidem de adventus Domini nostri Jesu Christi et futura corporum resurrectione
asseruit. At vero scribit etiam eisdem secundam, in qua praesertim vigent
intentiones. Prima videlicet de regni Romanorum destructione, secunda de
antichristi adventu ... apertum dedit eis antichristi adventum indicium.
--
Paulus, inquit, et Silvanus -- Hos et his sibi sociavit rebus, quas in prima
commemoravimus epistola. Verumtamen ad exaggerandum Thessalonicensium illis
dicunt ecclesiae optare pacem et gratiam, quae erat in Christo Iesu et a Deo
Patre. Finita salutatione a gratiarum inchoat actione, dicens: Gratias agere
debemus, scilicet agimus. Maior enim vis est in eo, quod ait: Agere debemus;
quoniam quidem potest quis sponte agere gratias pro re aliqua; at vero qui
debere se narrat, debitorem se quoque demonstrat.
Expl.: ... non morietur in
aeternum [Ioh. 11,26] Voluit etiam illos adeo proficere, ut perfecti gratiam
Domini mererentur. Ideo gratiam ipsis eiusdem optavit.
Stegmüller 8267,7;
cf. Stegmüller 3136.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Msc.
Bibl. 89 (B.II.20), f. 185-190. saec. xi. St. Michaelsberg. (S)
2.
Einsiedeln, Stiftsbibliothek 38 (366), f. 183-189. saec. x. (S)
48.9.
[Thietland] Expositio in epistolam ad Hebraeos.
Inc.:
Multifarie - Tota intentio beati Apostoli fuit in hac epistola Hebraeos, id est
gentem suam ad Christi convocare fidem.
-- Multifarie - Significans enim,
quod alibi dictum est: Ego enim visiones multiplicavi [Osee 12,10].
Expl.:
... usque ad consummationem saeculi [Matt. 28,20].
Stegmüller 8267,8; cf.
Stegmüller 1099.
Manuscripts:
1. Bamberg, Staatsbibliothek Msc. Bibl. 89
(B.II.20), f. 213-231. saec. xi. St. Michaelsberg. (S)
49. Walahfrid Strabo.
49.1. [Walahfrid Strabo] Glossae in Genesim.
Inc.:
Bresith hebraicum verbum est; Genesis graecum; generatio latinum. Ideo, quia
omnis generatio.
Expl.: ... nisi hoc, quod dictum est (Gal. 3, 28): Sive
servus, sive liber, omnes unum sumus in Christo Jesu Domino nostro. Qui et
cetera.
Stegmüller 8317.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek
Aug. perg. 231, f. 28-54. (S)
Authorship doubtful.
49.2. [Walahfrid
Strabo] Breuissimam adnotationem in Exodum.
Inc: Huius
libri, quam subiectam cernis explanatiunculam, domnus Rabanus ... optare
meminerit. Hunc librum exposuit Rabanus, iure sophista, Strabus et imposuit
frivolus hos titulos.
- (Haec sunt nomina) - Exodus exitus dici potest, quia
Graeci odum viam, odiporicum viaticum vocant. Hebraice autem Ellesmoth idem
liber vocatur. Erant igitur omnes animae.
Expl.: ... ad tabernaculum tuum
pervenire concedas, quod beati inhabitant, et te laudabunt in saecula
saeculorum.
Stegmüller 8318; Stegmüller 7023.
Editions:
1. J.A.
Mingarellius, Anecdotorum fasciculus sive
S. Paulini Nolani, Anonimi Scriptoris, Alani Magni, ac Theophylacti Opuscula
aliquot. Romae, 1756, p. 57-169.
Edition in preparation by Carlo
Albarello, Università di Sacro Cuore, Milano.
Manuscripts:
1. Cambrai,
Bibliothèque municipale 304, f. 83vb-127rb. saec. xii.
Follows Stegmüller 8316. (S) *
2. Cambridge, Trinity College 47 (B.II.4), f.
112va-152vb. saec. xii. Prologue. Couplet. Follows
Stegmüller 7021. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and Deuteronomy.
(S) *
3. Einsiedeln,
Stiftsbibliothek 184 (190), p. 184-272. saec. x2. Prologue. Couplet.
Follows Stegmüller 8316. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and
Deuteronomy. (S) *
4. Grenoble, Bibliothèque municipale 43 (266), f.
64rb-93rb. saec. xii. Grande Chartreuse. Follows Hrabanus,
On Genesis. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and Deuteronomy; variant
texts, all fused with selections from Isidore. *
5. Grenoble, Bibliothèque
municipale 267 (346), f. 129vb-182vb. saec. xiii.
Charteuse of Ecouges. Follows Hrabanus, On Genesis. Followed by Walahfrid on
Leviticus, [Numbers and Deuteronomy.] Variant texts, all fused with selections
from Isidore. *
6. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 231, f.
54v-74v. saec. x. Reichenau. No prologue. No couplet.
Follows Walahfrid on Leviticus and Walahfrid (?) On Genesis. (S)
7. Le Mans,
Bibliothèque municipale 213, f. 79ra-117ra. saec. ix-x
(Albarello (citing Bischoff): saec. ixmid.). La Couture. Prologue.
Couplet. Follows Aug. DGAL. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and
Deuteronomy. *
8. Linz, Studienbibliothek 386 (97), f.
41v-92v. saec. xii. Garsten. Prologue. No couplet. Follows
Stegmüller 7194. (S) *
9. Linz, Studienbibliothek 481 (41), f. 129-158. saec.
xiii; Baumgartenberg. (S) *
10. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm
5116, f. 36v-72r. saec. xii. Beurberg. Prologue. Couplet.
Follows Stegmüller 7194. Followed by Walahfrid on Leviticus and Numbers, Haimo
on Deuteronomy, Hrabanus on Judges and Ruth. *
11. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 6221, f. 98v-102v. saec. xi1
(Albarello: saec. xii). Freising. Prologue. Couplet. Follows Stegmüller
7194. *
12. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6227, f.
20v-44v. 957-994 (Albarello: saec. x-xi). O-P: Freising.
Prologue. Couplet. Follows Stegmüller 7194. Followed by Walahfrid on Leviticus
and Numbers, Haimo on Deuteronomy. *
13. Munich, Bayerische Staatsbibliothek
Clm 17114, f. 32va-67ra. saec. xi. Scheftlarn. Prologue.
Couplet. Follows Stegmüller 7194. Followed by Walahfrid on Leviticus and
Numbers, Haimo on Deuteronomy, Hrabanus on Judges and Ruth. *
14. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 18528, f. 30r-65v. saec.
xi. Tegernsee. Stegmüller 7194. Prologue. Couplet. Followed by Walahfrid on
Leviticus and Numbers, Haimo on Deuteronomy, Hrabanus on Judges and Ruth.
*
15. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 22307, f.
43r-60v. saec x (Albarello: saec. x-xi); Windburg. No
attribution in MS. No prologue. No couplet. Follows Stegmüller 7194. (S) *
16. Orléans, Bibliothèque municipale 31 (28), p.
77a-140b. saec. ix2. Fleury. Prologue. Couplet.
Follows Stegmüller 8316. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and
Deuteronomy.
17. Oxford, Ashmolean Museum 1516, f.
65ra-92va. saec. xii. Attributed to Walahfrid in MS.
Follows Hrabanus on Genesis.*
18. Oxford, New College xxix, f.
93ra-123rb. saec. xiii. Prologue, Follows Hrabanus on
Genesis.Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and Deuteronomy. *
19.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 9568, f.
63ra-87vb. saec xi. Follows Stegmüller 8316. *
20.
Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 12307, f.
90ra-141ra. saec. xii. Corbie. Prologue. Couplet. Follows
Stegmüller 8316. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and Deuteronomy.
(S) *
21. Reims, Bibliothèque municipale 130, f. 3-32. saec. x (Albarello
(citing Bischoff): saec. ix2/4). O:W. Germany(Bischoff); Reims
(Carey). Couplet precedes Prologue. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers,
Deuteronomy. (S) *
22. Sankt
Gallen, Stiftsbibliothek 283, p. 297-449. saec. ix2. Prologue.
Couplet. Follows Stegmüller 8316. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers
and Deuteronomy. (S) *
23. Toronto, Bergendal 108 (37), f.
101-147v. saec. xii ex.; Italy, Chiaravalle della Colomba..
24. Troyes, Bibliothèque
municipale 31, f. 72va-107va. saec. xii. Clairvaux. Prol.
No couplet. Follows Stegmüller 8316. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers
and Deuteronomy. (S) *
25. Valencia, Biblioteca Universitaria 392 (Albarello:
1759), f. 164vb-187va. saec. xv. Prologue. No couplet.
Follows Stegmüller 8316. (S) *
26. Verona, Biblioteca Capitulare LXIX (66),
f. 1r-64r. saec. ix1.
27. Vienna,
Österreichische Staatsbibliothek 1042 (Theol. 372), f.
52r-115v. saec. x. Prologue. Couplet. Follows Stegmüller
7194. Followed by Walahfrid on Leviticus and Numbers, Haimo on Deuteronomy.
*
28. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4113 (Weissenburg 29), f.
2r-66v. saec. ix2. Weissenburg. Prologue.
Couplet. Followed by Walahfrid on Leviticus, Numbers and Deuteronomy. (S) *
29. Zwettl, Stiftsbibliothek 95, f.
32v-72v. saec. xii. Prologue. Couplet. Followed by
Walahfrid on Leviticus and Numbers, Haimo on Deuteronomy. (S) *
Bibliography:
1. Albarello, Carlo, “Da Pacifico di Verona a Walafrido Strabone: La Glossa super Exodum (Verona, Bibl. Cap., Cod. LXIX, Olim 66),” Aevum 71 (1997), 229-238.
2. -- , “Walafrid Strabo commente
l’Exode: tradition textuelle et grammaire exégétique,” Recherches Augustiniennes
33 (2003), 179-207.
49.3. [Walahfrid Straba] Breuissimam
adnotationem in Leuiticum.
Epitome commentariorum Rabani in
Leviticum.
Abbreviatio Rabani Mauri in Leviticum.
Inc.: Sequentis libri,
id est Levitici, brevissimam adnotationem ego Strabus, tradente domino Rabano
abbate, viro in multis scientiae divinae eloquiis spectabiliter adornato,
Quantum tenuitas ingenioli mei permittebat, abbreviare curavi ... cum ceteris
sanctis doctoribus. Lege feliciter.
-- (Vocavit autem) - Vaiecra, id est
Leviticus, quasi oblatorius sacerdotalis liber. Hunc librum superiori adhaerere
manifesta ratio probat, quia in eo illud tabernaculum construebatur.
--
Vaiecra, id est Leviticus, quasi oblatorius sacerdotalis liber. Hunc librum
superiori adhaerer manifesta ratio probat, quia in eo illud tabernaculum
construebatur.
-- (Anima, cum obtulerit. Levit. 2,1) - Et animam pro toto
homine ponit.
Expl.: … sanctificabitur Domino (Levit. 37,33). Id est:
Quicumque legis iustam habet intellegentiam, Domino sine ulla commutatione ex
debito hostia offertur. Cetera ut supra.
-- Pietatem autem tiam, Deus
omnipotens, obnixe deprecor ... in tuae servitio dilectionis ardescat in
saeculum. Amen.
Stegmüller 8319.
Editions:
1. Rabanus Maurus, Opera, ed. G. Colvenerius I (Köln 1626).
2. PL 114: 795-850.
Manuscripts:
1. Cambrai, Bibliothèque municipale
304, f. 127-153. saec. xii2; Ourscamp, Notre-Dame. (S)
2.
Cambridge, Trinity College Library 47 (B.II.4), f.
153ra-177va. saec. xii. Canterbury. Christ Church. (S)
3. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 184 (190), pp. 276-335. saec. x2.
(S)
4. Grenoble, Bibliothèque municipale 43 (266), f.
93va-111vb. saec. xii.
5. Grenoble, Bibliothèque
municipale 346 (267), f. 182vb-184vb. saec. xii. Inc. at
the end.
6. Karlsruhe, Landesbibliothek, Aug. perg. 231, f. 1r-26v. saec. x.
South Germany. (S)
7. Le Mans, Bibliothèque municipale 213, f.
117ra-139vb. saec. ix-x. La Couture.
8. Munich.
Bayerische Staatsbibliothek Clm 5116, f. 72v-94v. saec.
xii. Beurberg.
9. Munich. Bayerische Staatsbibliothek Clm 6227, f.
44v-58v. 957-994. O-P:Freising.
10. Munich. Bayerische
Staatsbibliothek Clm 17114, f. 67ra-87rb. saec. xi.
Scheftlarn.
11. Munich. Bayerische Staatsbibliothek Clm 18528, f.
66r-86v. saec. xi. Tegernsee.
12. Orléans.
Bibliothèque municipale 31 (28), p. 141a-177a. saec. ix.
Fleury.
13. Oxford. Ashmolean Museum 1516, f.
92va-108rb. saec. xii. Attributed to Walahfrid in MS.*
14. Oxford, New College xxix, f.
132va-156vb. saec. xiii. No attribution in MS.
15.
Paris. Bibliothèque nationale de France. lat. 12307, f.
141rb-171va. saec. xii. Corbie. (S)
16. Reims,
Bibliothèque municipale 130, f. 32-50. saec. x. Chapitre. (S)
17. Sankt
Gallen. Stiftsbibliothek 283, p. 449 -543. saec. ix. (S)
18. Tours,
Bibliothèque municipale 69, f. 109ra-122va. (S)
19.
Troyes, Bibliothèque municipale 31, f. 107va-128va. saec.
xii. Clairvaux. (S)
20. Valencia, Biblioteca Universitaria 392, f. 187-201.
saec. xv. S. Miguel de los Reyes. (S)
21. Vienna. Österreichische
Nationalbibliothek, 1042, f. 115v-151r. saec. x.
22.
Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, 4113 (Weissenburg 29), f.
66v-106v. saec. ix2. Weissenburg. (S)
23.
Zwettl, Stiftsbibliothek 95, f. 72-99. saec. xii. (S)
49.4. [Walahfrid
Strabo] Breuissimam adnotationem in Librum Numerorum.
Inc.:
Locutusque est Dominus - Sinai interpretatur rubus. De tabernaculo autem
foederis locutus est Dominus legislatori.
Expl.: ... quondoque transire
concedas, qui in trinitate et unitate perfecta regnas in saecula.
Stegmüller
8320.
Manuscripts:
1. Cambrai, Bibliothèque municipale 304, f. 153-174.
saec. xii2; Ourscamp, Notre-Dame. (S)
2. Cambridge, Trinity
College Library 47 (B.II.4), f. 177va-190ra. saec. xii.
Canterbury. Christ Church. (S)
3. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 184 (190), p.
336-378. saec. x2. (S)
4. Grenoble, Bibliothèque municipale 43
(266), f. 112ra-123ra. saec. xii. Grande Chartreuse.
5. Le Mans, Bibliothèque municipale 213, f.
140ra-156vb. saec. ix-x. La Couture.
6. Munich,
Bayerische Staatsbibliothek Clm 5116, f. 94v-110v. saec.
xii. Beurberg.
7. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 6227, f.
58v-72r. 957-994. O-P: Freising.
8. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 17114, f. 87va-101va. saec.xi.
Scheftlern.
9. Oxford, Ashmolean Museum 1516, f.
108rb-119ra. saec. xii. Attributed to Walahfrid in
MS.*
10. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 12307, f.
171va-195vb. saec. xii. (S)
11. Reims, Bibliothèque
municipale 130, f. 50-64. saec. x. Chapitre. (S)
12. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 283, p. 543-621. saec. ix2. (S)
13.
Saint-Mihiel, Bibliothèque municipale 25, f. 75v- . saec. x.
14.
Tours, Bibliothèque municipale 69, f. 122va-132va. (S)
15. Troyes, Bibliothèque municipale 31, f.
128va-144rb. saec. xii. Citeaux. (S)
16. Valencia,
Biblioteca Universitaria 392, f. 201-210. saec. xv. (S)
17. Vienna,
Österreichische Nationalbibliothek 1042, f. 151r-179v.
saec. x.
18. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek 4113 (Weissenburg 29),
f. 106v-135v. saec. ix2. Weissenburg. (S)
19. Zwettl, Stiftsbibliothek 95, f. 100-120. saec. xii. (S)
49.5.
[Walahfrid Strabo] Breuissimam adnotationem in Deuteronomium.
Inc.: Filii Israel castra moverunt ex Beroth (Deut. 10,6) ... et venenata
est.
-- (Haec sunt verba) - Deuteronomium dicitur secunda lex vel innovatio
legis. Quia deuteros graece, latine dicitur secunda. Nomos vero lex. Huius libri
scribendi causa.
Expl.: ... devotionem, quam Christo exhibent salvatori.
Stegmüller 8321.
Editions:
None.
Manuscripts:
1. Cambrai,
Bibliothèque municipale 304, f. 174ra-190rb. saec.
xii2; Notre-Dame d'Ourscamp. (S)
2. Cambridge, Trinity College
Library 47 (B.II.4), f. 190ra-198va. saec. xii.
Canterbury. Christ Church. (S)
3. Einsiedeln, Stiftsbibliothek 184 (190), p.
378-411. saec. x2. (S)
4. Grenoble, Bibliothèque municipale 43
(266), f. 128ra-137ra. saec. xii. Grande Chartreuse.
5. Le Mans, Bibliothèque municipale 213, f.
156vb-167vb. saec. ix-x. La Couture.
6. Orléans,
Bibliothèque municipale 31 (28), p. 201a-220b. saec. ix.
Fleury.
7. Oxford, Ashmolean Museum 1516, f.
119ra-127ra. saec. xii. No attribution in MS.*
8.
Oxford, New College xxix, f. 175ra-187va. saec. xiii.
9. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 9568, f.
113vb-122ra. saec. xi; Echternach.
10. Paris,
Bibliothèque nationale de France lat. 12307, f.
195vb-214va. saec. xii. Corbie. (S)
11. Reims,
Bibliothèque municipale 130, f. 64r-74r. saec. x. (S)
12. Saint-Mihiel, Bibliothèque municipale 25, f.
123v-141v. saec. xi. Saint-Mihiel, Benedictines.
13.
Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 283, p. 621-678. saec. ix2. (S)
14. Tours, Bibliothèque municipale 69, f. 132va-140ra.
saec. xi. St. Gatien. Attributed to Walahfrid in MS. (S)
15. Tours,
Bibliothèque municipale 70, f. 127rb-134ra. saec. xii.
Marmoutier.
16. Troyes, Bibliothèque municipale 31, f.
144va-156va. saec. xii. Clairvaux. (S)
17. Valencia,
Biblioteca Universitaria 392, f. 211rb-219rb. saec. xv.
(S)
18. Wolfenbüttel. Herzog August Bibliothek 4113 (Weissenburg 29), f.
135v-155v. saec.ix2.
49.6. [Walahfrid
Strabo]Expositio in Psalmos.
Inc.: Beatus vir - Omnis
Scriptura divinitus inspirata veteris et novi testamenti ad imitationem
mediatoris Dei et hominum, hominis Christi Jesu fideles invitat ... nescio vos
(Matt. 25,12), vel: Numquam novi vos (Matt. 7,23).
-- Quare fremuerunt -
Interrogatio est arguendi. Corripit enim populos propheta ... et longe futurum
peccatores existiment.
-- (In Domino confideo. Ps. 10,1) - Psalmus iste
canitur adversus haereticos, qui nos ab uberibus matris ecclesiae avertere
moliuntur.
-- (Domine, in virtute. (Ps. 20,1) - Titulus notus est. De
Christo canitur.
-- Domine, in virtute (Ps. 20,1) - Quod Verbum caro factum,
aetabitur homo Christus Jesus ... et nota faciemus mirabilia tua.
Stegmüller
8324.
Editions:
1. B. Pez, Thesaurus anecdotorum novissimus IV,1,
(1723), 472-538. Ps. 1-20
2. PL 114: 751-794: Ps. 1-20.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek, Aug. perg. 192, f. 1-164. saec. x. Ps. 1-76.
(S)
2. Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 1979 (Colbert 455). c.
840. Ps. 1-150. (S)
3. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 167, p. 10-397. Ps.
1-76. (S)
4. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 313. Ps. 77-150. (S)
5.
Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 317, p. 8-264. saec. ix. Ps. 1-76. (S)
6.
Zürich, Zentralbibliothek, 244 (Car. C. 30), f. 4-276. saec. ix. Ps. 1-150. (S)
Bibliography:
1. L. C. Mohlberg, "Kleine Notizen zu einem verschollennen
Psalmen-Kommentar Walafrid Strabos," Miscellanea G. Mercato II (Studi e Testi
122). Città del Vaticano,1946, 1-15.
49.7.
[Walahfrid Strabo]
Homilia in Matt. 1,1-1,17.
Inc. Liber generationis - Moyses, vir
sanctus, librum creationis coeli et terrae. divina fultus auctoritate,
conscripsit, in quo perituri hominis originem texerat. Matthaeus, apostolus
Christi et evangelista, librum generationis Jesu Christi, in quo est initium
salutis nostrae, et qui est perfectio aeternae beatitudinis nostrae, congruo
scripsit exordio.
-- Liber generationis - Hic quaestio oritur: Cur
anteponitur David Abraham. Quoniam quidem maior electio in David, quam
repromissio.
Expl.: ... qui autem in praeceptis meis perseveraverit usque in
finem, hic salvus erat (Matt.19,22; 24,13). Quod et ipse Jesus Christus nobis
praestare dignetur, qui cum Deo Patre etc.
Stegmüller 8326.
Editions:
1. Pez, B., ed. Thesaurus anecdotorum
novissimus II (1721), 41-56.
2. PL 114: 849-862.
Manuscripts:
1.
Ljubljana, Öffentl. Bibliothek 18 (Kos 13), f. 10-21. Attributed to Bede in MS.
(S)
2. Munich, Bayerische Staatsbibliothek Clm 3741. f.
1v-8r. (S)
3. Vatica, Biblioteca Apostolica
Pal. Lat. 242, f. 1v-8r. saec. x ex.; Reichanau.
49.8. [Walahfrid Strabo] Glosa in Jacobum.
Inc.:
Jacobus Dei - Dei et Domini. Id est Patris et Filii, quia quorum una est
divinitas atque magestas, unum est dominum et potestas. Dixit de hoc Jacobo
Paulus apostolus (Gal. 2,9): Jacobus, Kephas et Johannes, qui videbantur
columnae esse.
Expl.: - apud Sarpetenam viduam victum quaerendo, metus autem
causa unius mulierculae minis territus per deserta fugiebat. Finit glosa in
epistolam Jacobi.
Stegmüller 8331.
Manuscripts:
1. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. perg 135, f. 106-131. saec. x. (S)
2. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. perg. 250. saec. x. (S)
3. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 261, p. 3-31. saec. ix. (S)
Authorship doubtful; in
catalogo s. Galli n. 738 adscribitur Walafrido Straboni.
49.9.
[Walahfrid Strabo] Commentarius in epistolas Pauli.
Actually the work of Pelagius. See Alexander Souter. Pelagius's Expositions of Thirteen Epistles
of St. Paul. Cambridge: At the University Press, 1922, esp. p. 203-204.
Editions:
1. Alexander Souter. Pelagius's Expositions of Thirteen Epistles
of St. Paul. Cambridge: At the University Press, 1922
2. PL Suppl. I:
1110-1374, which reprints Souter's edition.
Manuscripts:
1. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. perg. 119. saec. viii ex-ix in. Reichenau.
49.10. [Walahfrid Strabo]
Glosa in I Petrum.
Inc.: Simon Petrus, filius Johannis,
provinciae Galilaeae ... tota sollicitudine hortatur.
-- Petrus apostolus -
Advenae latine, graece proselyti dicuntur. Quo nomine appellabant Judaei eos.
Expl.: scripsit, cunctis per orbem Christi ecclesiis se scribere designat.
Stegmüller 8331,1.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug.
perg 135, f. 106-131. saec. x. (S)
2. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg.
250. saec. x. (S)
3. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 261, p. 30-57. saec. ix.
(S)
49.11. [Walahfrid Strabi] Glosa in II Petrum.
Inc.: Simon Petrus per fidem huic mundo sapientes mortuos ecce declarat ...
clarius manifestat.
-- Simon Petrus - Scriptum est in sequentibus huius
epistolae: Ecce vobis (II Petr. 3,1).
Expl: ... sed intelligite, quod ideo
longanimiter expectat, ut plures salventur.
Stegmüller 8331,2.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg 135, f. 106-131.
saec. x. (S)
2. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 250. saec. x. (S)
3. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 261, p. 57-75. saec. ix. (S)
49.12. [Walahfrid Strabo]
Glosa in I Johannem.
Inc. Rationem Verbi, et quod Deus ipse
sit caritas ... interfectionis occasio.
- Quod fuit - Hanc epistolam beatus
apostolus Johannes de fidei et caritatis perfectione conscripsit.
Expl.: ...
observate, ne qua mundi inlecebras conditoris amori praeponatis. Nam et hoc
inter simulacra reputabitur.
Stegmüller 8331,3.
Manuscripts:
1.
Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg 135, f. 106-131. saec. x. (S)
2.
Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 250. saec. x. (S)
3. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 261, p. 75-116. saec. ix. (S)
49.13. [Walahfrid Strabo]
Glosa in II Johannem.
Inc.: Apostolus ad sanctam feminam
scribit, ut eandem dominam non renuat ... quod ambulent in ueritate, testimonium
perhibet.
-- (Senior Electae) - Quidam hanc et sequentem epistolam putant
non esse Johannis apostoli ... detestantur haereticos.
-- Senior Electae -
Seniorem ergo se dicit, vel quia iam provectae erat aetatis.
Expl.: ... pax
augescat et caritas.
Stegmüller 8331,4.
Manuscripts:
1. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. perg 135, f. 106-131. saec. x. (S)
2. Karlsruhe,
Landesbibliothek Aug. perg. 250. saec. x. (S)
3. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 261, p. 116-119. saec. ix. (S)
49.14. [Walahfrid
Strabo] Glosa in III Johannem.
Inc.: Gaium pietatis causa
extollit ... et fratribus universis. - Senior Gaio - Hic ergo Gaius, ad quem
beatus Johannes praesentem scripsit epistolam, ille esse arbitratur, cuius in
epistola sua ad Romanos.
Expl.: ... veritatis inimicos a salute vera et pace
monstret esse extraneos.
Stegmüller 8331,5.
Manuscripts:
1.
Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg 135, f. 106-131. saec. x. (S)
2.
Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 250. saec. x. (S)
3. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 261, p. 119-122. saec. ix. (S)
49.15. [Walahfrid
Strabo] Glosa in Iudam.
Inc.: Judas apostolus fratres de
corruptoribus viae veritatis ... operibus incumbere servilibus.
-- Judas
Jesu Judas apostolus, quem in evangelio suo Matthaeus et Marcus Matheum
appellant, scriit.
Expl.: ... temporibus alicuius, sed ante omne saeculum,,
et nunc et in omnia saecula saeculorum. Amen.
Stegmüller 8331,6.
Manuscripts:
1. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg 135, f. 106-131.
saec. x. (S)
2. Karlsruhe, Landesbibliothek Aug. perg. 250, f. 1-57. saec.
x. (S)
3. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 261, p. 122-130. saec. ix. (S)
49.16. [Walahfrid Strabo] Interpretatio nominum veteri novique
testamenti.
Inc.: Adam, sicut beatus Hieronumus tradidit, homo sive
terrenus, seu terra rubra interpretatur. Eva interpretatur vita sive calamitas.
Vita quia origo fuit nascendi.
Expl.: Zorobabel ex tribus nominibus integris
apud Hebraeos traditur esse compositum ... in Babylone enim ortus est; ibi et
princeps extitit.
Stegmüller 8331,7.
Manuscripts:
1. Einsiedeln,
Stiftsbibliothek 184 (190), p. 272-275. De hominibus, qui quodam praesagio
nomina acceperunt. (S)
50. Wigbod.
50.1. [Wigbod]
Commentarii in Octateuchum.
Inc.: Quis digne indoctus
metrorum versibus umquam.
-- O quam magna tuae clarent praeconia laudis ...
servulus, ut potui, devota mente dicavi.
-- Primus in orbe dies lucis
primordia sumpsit ... sexta venit senium, quae vitae terminat aevum.
--
Primo omnium, praeceptor mi, inquiri mihi necesse est, quis huius libri, qui
Genesis apud nos dicitur, scriptor habeatur. Sicut a maioribus nostris nobis
insinuatum atque traditum est, Moysen huius operis scriptorem fuisse asserunt,
id est quinque librorum, qui iuxta Graecos Pentateucum nominantur.
Expl.:
... et plenitudinem scientiae, id est per caritatem Dei et proximi; plenitudo
enim legis caritas (Rom. 13,10).
Stegmüller 1654-1662; 8376.
Editions:
1. Johannes Hervagius, ed. Opera
Bedae Venerabilis presbyteri anglosaxonis uiri in diuinis atque humanis literis
exercitatissimi, omnia in octo tomos distincta. Basle 1564, VIII, col.
109-388.
2. Edmund Martène, ed. Veterum scriptorum et monumentorum
historicorum, dogmaticorum, moralium amplissima collectio, Paris 1723 IX,
col. 293-366. On Gen. 1-3 only.
3. PL 93: 233-430; reprinting Hervagius.
4. PL 96:1101-1168; reprinting Martène.
Manuscripts:
1. Admont,
Stiftsbibliothek 174, f. 20-167v. saec. xii. Gen.-Num. Attributed to
Alcuin.
2. Brussels, Bibliothèque Royale 216 (3222), f. 6-280. saec. xvi.
(S)
3. Laon, Bibliothèque municipale 273, f. 25v-111,
116v-173v. saec. ix2. O: NE France; P: Laon.
4. Laon, Bibliothèque municipale 279, f. 34v-100,
105v-163v. saec. ix inc. O: Moselle; P: Laon. saec. ix.
(S)
5. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 14854, f. 112r-135v. saec.
ix1; Regensburg, St. Emmeram. Epitome.
5. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek Clm 29482, 2 ff. saec. ix1. Fulda. Fragment.
6.
Oslo, Schøyen 229 (Phillipps 1347), f. 26-117v. saec. xii. Germany.
7. Oxford, Bodleian Library Laud Misc. 159, f. 29v-135. saec.
ix1. Lorsch.
8. Paris, Bibliothèque nationale de France lat.
11997, f. 55-70. I-IV Reg. (S)
9. Paris, Bibliothèque nationale de France
lat. 17188, f. 287-360. 1719; E. Martène.
10. Paris, Bibliothèque nationale
de France, n.a.l. 762, f. 1v-12v. saec. x. Trier, St.
Maximin. (S) Stegmüller 7196. Abbreviated version of commentary on Genesis 1-3.
Inc. Quomodo Deus mundum fecerit, possumus quaerere. As in The Hague, Museum
Meermanno- Westreenianum 10 A 7, f. 27-33. saec. xii. Munich, Bayerische
Staatsbibliothek, Clm 3704, f. 67-86. saec. xi.
11. Vienna, Österreichische
Nationalbibliothek 1004, f. 17-149. saec. xii. (S)
12. Zürich,
Zentralbibliothek 487 (Rh. 117), f. 73-244. saec. xii. Exod. - Iud. (S)
Source/Working notes: Brussels, Bibliothèque Royale 8654-72 (vdG 1324), f. 159v-187. saec. ix in.; St. Bertin. Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. perg. 255. saec. ix2; S. Germany; Paris, Bibliothèque nationale de France lat. 13187, f. 31r-61v.
50.2 [Wigbod] Quaestiunculae super Euangelia.
Inc.: In Christi nomine incipiunt questiunculae super Euangelia, de dictis Augustini, Gregorii, Hieronimi uel ceterorum, id est, Eucherii seu Gregorii Nazanzeni de apolegitico. In primis mihi necessitatis causa querendum est, praeceptor optime: Quid sit euangelium, et unde descendat, et cuius in eo uerba ponantur, et quare quattuor sint, qui haec gesta conscripserunt, uel qui sunt hi quattuor, qui diuino Spiritu, adnuntiante propheta, haec edisserunt. Obsecro, ut mihi aperias.
-- Magister: Euangelium dicitur proprie bona annuntiatio. Quae utique adnuntiatio est Domini nostri Iesu Christi, et uitam adnuntiat post mortem. Descendit autem euangelium. Habes quod adnuntiat, et ostendat, quod is, qui per prophetas suos loquebatur, uenit in carne, sicut scriptum est (Is. 52, 6): Qui loquebar, ecce adsum.
-- Liber generationis – Discipulus: Cur ergo posuit ordinem praeposterum, ut ante Dauid et postea Abraham nominaret? Magister: Hoc necessitate commutatum est.
Expl.: …sed quia sinus noster intus est secretum, patris sinus patris uocatur secretum patris.
Stegmüller 9377; 9945
Cf. Wendepunkt 18.
Manuscripts:
1. Brussels, Bibliothèque Royale 8654-72 (vdG 1324), f. 1-97v. saec. ix in.; St. Bertin.
2. Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. 191, f. 2-114v. saec. ix in.; near Reichenau.
3. Karlsruhe, Badische Landesbibliothek Aug. 255, f. 1r-8r. saec. ix1-2/3. Excerpts
4. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 14426, f. 6v-139v.saec. ix; Regensburg, Sankt Emmeram.
5. Munich, Bayerische Staatsbibliothek clm 14854, f. 135v-163v. saec. ix; St. Emmeran. Excerpts.
Bibliography:
Gorman, Michael, “Wigbod and Biblical Studies under Charlemagne,” Revue Bénédictine 107 (1997), p. 40-76; esp. p. 69-73.
--, “Wigbod, Charlemagne’s Commentator: The Qvaestivncvlae svper Evangelivm,” Revue Bénédictine 114 (2004), 5-74.
Passi, Sara, “Il commentario
inedito ai Vangeli, attribuito a Wigbod,” Studi Medievali 43 (2002), p.
59-156.
51. Winitharius, O.S.B.
51.1. [Winitharius]
Commentum in Genesim.
Stegmüller 8385.
Inc.: (In
principio creavit) - Dominus autem Deus noster cuncta, quae creaverat, in semel
et in uno momento creavit, sed per sex dierum spatia diversa genera formavit.
Item: Inter generationem et formationem quid est?
Responsio: Differentia.
Item: Quomodo? Responsio: Creavit tenebras, et formavit lucem.
Expl.: ... in
loco in Aegypto.
Editions:
None.
Manuscripts:
1. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 238, p. 186-225. saec. viii. (S)
51.2. [Winitharius]
Commentum in Exodum.
Stegmüller 8386
Inc: Dic mihi:
Quid sunt nomina filiorum Israel, qui ingressi sunt in terram Aegypti cum Iacob,
singuli cum domibus suis? Responsio: Haec sunt nomina.
Expl.: ... sicut
mandaverat Dominus Moysei.
Editions:
None.
Manuscripts:
1. Sankt
Gallen, Stiftsbibliothek 238, p. 225-262. saec. viii. (S)
51.3.
[Winitharius] Commentum in Leviticum.
Stegmüller 8387.
Inc.: Dic mihi: Quid est primus mandatus Deus ad Moysen?
Expl.: ... et
matrem suam.
Editions:
None.
Manuscripts:
1. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 238, p. 263. saec. viii. (S)
51.4.
[Winitharius]
Commentum in Numerum.
Inc.: Dic mihi: Pro quid vocatur hoc liber
Numerus aut quale tempore inquoatus est ipse liber?
Expl.: ... non sunt
mutati.
Stegmüller 8388.
Manuscripts:
1. Sankt Gallen,
Stiftsbibliothek 238, p. 263-280. saec. viii. (S)
51.5. [Winitharius]
Commentum in Josue.
Inc.: Quomodo transierunt filii Israel
fluenta Jordanis?
Expl.: ... et mortuus est.
Stegmüller 8389.
Manuscripts:
1. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 238, p. 280-291. saec.
viii. (S)
51.6. [Winitharius] Commentum in
Iudicum.
Inc.: Quis regnavit primus post Josue in Israel?
Responsio: Iudices.
Expl.: ... quam antea vivus occideret.
Stegmüller
8390.
Manuscripts:
1. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 238, p. 291-303.
saec. viii. (S)
51.7. [Winitharius] Commentum in Ruth.
Inc.: (Fuit in diebus) - Dic mihi: Quid sunt nomina viri illius et uxoris
suae.
Expl.: ... ortus est Christus.
Stegmüller 8391.
Manuscripts:
1. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 238, p. 303-304. saec. viii. (S)
51.8. [Winitharius] Liber generationis.
Inc.: -
Iste liber generationis pleno ordine suae narrationis titulatur. Matthaeus,
apostolus et evangelista, scripsit librum generationis. Incipiens enim ab
Abraham usque ad Christum ternas quattuor decim ordines generationis enarrat.
Lucas vero evangelista quasi ex longinquo itinere reversurus discribit retrorsum
... ipse enim ait: Ego sum alpha et o, initium et finis, primus et novissimus
(Apoc. 1,8; 1, 17). Explicit prolocus, quem Winitharius presbyter ex sua
scripsit memoria.
- Deus fecit Adam, Adam genuit Seth, Seth genuit Enos,
Enos genuit Cainan.
Expl. : ... nec dentes eius sunt mutati.
Stegmüller
8392.
Editions:
1. D. De Bruyne, "Un apocryphe biblique de Winithaire,"
Revue Bénédictine 24 (1907), 525-529.
Manuscripts:
1. Monte Cassino, Abbazia 211. saec. xi. Inc. Deus fecit
Adam. (S)
2. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 11. saec. viii. p. 46. Inc. Deus
fecit Adam. (S)
3. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 49. saec, ix ex. Inc. Deus
fecit Adam. (S)
4. Sankt Gallen, Stiftsbibliothek 238, p. 305-309. saec.
viii. Inc. Iste liber generationis. (S)